ตั้งศูนย์ข้อมูลระบบส่งสาธารณะ

ปิดฉากไปแล้วกับโครงการรถยนต์คันแรก ซึ่งกระตุ้นยอดขายรถยนต์ในประเทศอย่างก้าวกระโดด ขณะที่ข้อมูลจากกรมสรรพสามิต ระบุว่า เมื่อสิ้นสุดโครงการมีรถยนต์เข้าโครงการและขอคืนเงินแสน 1.25 ล้านคัน แม้ว่าในจำนวนนี้จะมียอดทิ้งจอง 1 แสนคันก็ตาม

ยอดการซื้อรถยนต์ส่วนบุคคลที่เพิ่มขึ้น ส่งผลให้การใช้รถยนต์ส่วนตัวเพิ่มขึ้น สวนทางกับนโยบายกระตุ้นให้คนหันมาใช้ระบบขนส่งสาธารณะ

จุฬา สุขมานพ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ให้ข้อมูลว่า ขณะนี้การเดินทางของประชาชนในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑล มีสัดส่วนการใช้ระบบขนส่งสาธารณะและรถยนต์ส่วนบุคคลมีสัดส่วนที่ประมาณ 33% และ 67% หรือประชาชนนิยมใช้รถยนต์ส่วนตัวมากกว่าระบบขนส่งสาธารณะ สนข.จึงจำเป็นต้องศึกษาและกำหนดมาตรการกระตุ้นให้ประชาชนหันมาใช้รถโดยสารสาธารณะมากขึ้น

“จะต้องปรับสัดส่วนให้คนหันมาใช้บริการระบบสาธารณะเพิ่มขึ้น และลดสัดส่วนการใช้รถยนต์ส่วนบุคคล เพื่อลดปัญหาจราจรติดขัด แต่ถ้าจะผลักดันเรื่องนี้ให้ประสบความสำเร็จ สนข.ต้องมีข้อมูลที่แม่นยำ ชัดเจน และทันต่อสถานการณ์” จุฬา กล่าว

อย่างไรก็ตาม เพื่อให้ สนข.มีฐานข้อมูลใช้ในการวางแผนและมีข้อมูลที่แม่นยำ ตลอดจนสอดคล้องกับความเป็นจริงในปัจจุบันมากที่สุด จึงเป็นที่มาของโครงการศึกษาพัฒนาปรับปรุง บำรุงรักษาระบบฐานข้อมูล ข้อสนเทศและแบบจำลองเพื่อบูรณาการพัฒนาการขนส่งและจราจรการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบและระบบโลจิสติกส์ (ทีดีแอล) เพื่อพัฒนาระบบฐานข้อมูลให้เชื่อมโยงกับศูนย์ปฏิบัติการทุกหน่วยงานในกระทรวงคมนาคม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ก่อนที่จะออกมาตรการลดต้นทุนการขนส่งด้านต่างๆ

อย่างผลการศึกษาปัจจุบัน สนข.พบว่ามีผู้ใช้ระบบขนส่งสาธารณะ 24 ล้านเที่ยวคนต่อวัน ขณะที่การขนส่งสินค้าของประเทศซึ่งสำรวจจากรายการสินค้า 180 สินค้า ปริมาณการขนส่งรวมทั้งสิ้น 805 ล้านตันต่อปี ทั้งสินค้านำเข้าและส่งออก และสินค้าที่ใช้ในประเทศ พบว่ามีการขนส่งสินค้าทางถนน 88.3% ต้นทุนการขนส่งสินค้า 2.12 บาทต่อตันต่อกิโลเมตร ทางราง 1.5% ต้นทุนการขนส่งสินค้า 0.95 บาทต่อตันต่อกิโลเมตร ทางน้ำ 10.2% ต้นทุนการขนส่งสินค้า 0.65 บาทต่อตันต่อกิโลเมตร และทางอากาศ 0.02% มีต้นทุนการขนส่งสินค้า 10 บาทต่อตันต่อกิโลเมตร

แต่ข้อมูลเหล่านี้อาจคลาดเคลื่อนจากข้อเท็จจริงก็ได้ เพราะสถานการณ์เปลี่ยนแปลงเร็วมาก

“ก่อนหน้านี้เราใช้ข้อมูลตั้งแต่ปี 2543 ซึ่งเป็นข้อมูลที่เก่ามาก เมื่อมีการอัพเดทข้อมูลจะทำให้เราทราบถึงปริมาณต้นทุนค่าขนส่ง และปริมาณผู้ใช้ระบบขนส่งสาธารณะที่สะท้อนความเป็นจริงมากขึ้น เช่น การศึกษาล่าสุดพบว่าต้นทุนค่าขนส่งเฉลี่ย 2.09 บาทต่อตันต่อกิโลเมตร จากเดิม 1.72 บาทต่อตันต่อกิโลเมตร เป็นเพราะเรายังพึ่งการขนส่งทางถนน และมีการวิ่งรถบรรทุกเปล่า แต่จากข้อมูลล่าสุดตัวเลขเปลี่ยนไป และข้อมูลตรงจะทำให้กระทรวงคมนาคมมีตัวชี้วัดว่า ถ้าจะต้องลดต้นทุนค่าขนส่งให้ได้ตามเป้าหมาย จะต้องทำอะไรบ้างในแต่ละปี” จุฬา ยกตัวอย่าง

จากข้อมูลดังกล่าว ทำให้กระทรวงคมนาคมเดินหน้าโครงการสนับสนุนให้มีการปรับโหมดขนส่งจากระบบถนนไปสู่ระบบรางและทางน้ำเพิ่มขึ้น และนำไปสู่การกำหนดค่าขนส่งกลาง

“จากผลการศึกษาหากในอนาคตเราสามารถผลักดันโครงการพัฒนาการขนส่งทางน้ำและทางรางได้สำเร็จ จะช่วยลดต้นทุนการขนส่งในรายสินค้าได้ไม่ต่ำกว่า 30% ต่อเที่ยว ซึ่งขณะนี้ทางสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้เก็บข้อมูลเฉพาะสินค้านำเข้าและส่งออก เพื่อประกาศต้นทุนค่าขนส่งในภาพรวม แต่ต่อไป สนข.จะศึกษารายละเอียดตัวสินค้าที่จะขนส่งเพื่อเป็นหน่วยงานกลาง ที่จะประกาศราคากลางในการขนส่งสินค้าให้ผู้ประกอบการขนส่งและผู้ใช้บริการทราบด้วย” พีระพล ถาวรสุภเจริญ รองผู้อำนวยการ สนข. กล่าว

เช่นเดียวกัน หาก สนข.ต้องการให้คนหันมาใช้ระบบขนส่งสาธารณะ เช่น ระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนในเขตกรุงเทพฯ และปริมณมณฑล ก็ต้องมีข้อมูลการเปิดให้บริการรถไฟฟ้าสายใหม่ที่ชัดเจน อาทิ ในปี 25602563 เมื่อรถไฟฟ้าทยอยเปิดให้บริการเพิ่มขึ้น และต้องการให้ผู้ใช้บริการเพิ่มขึ้นอย่างน้อย 5% จากปัจจุบันที่มียอดผู้ใช้บริการรถไฟฟ้าบีทีเอสวันละประมาณ 8 แสนเที่ยวคน รถไฟฟ้าเอ็มอาร์ที ประมาณ 3 แสนเที่ยวคน และรถไฟฟ้าแอร์พอร์ตลิงค์ ประมาณ 5 หมื่นคน ก็จะมีการกำหนดแผนว่ากระทรวงคมนาคมจะต้องทำอะไรบ้าง

ขณะที่การพัฒนาระบบการเก็บข้อมูลดังกล่าว จะต้องมีแบบจำลองที่ผิดพลาดน้อยที่สุด ซึ่งข้อมูลที่ได้จะนำมาประยุกต์ใช้ในการเสริมสร้างศักยภาพ ตลอดจนการกำหนดนโยบายและวางแผนยุทธศาสตร์ด้านโลจิสติกส์ เช่น การทดสอบระบบการขนส่งสาธารณะ การกำหนดมาตรการจัดเก็บค่าใช้ทาง ค่าโดยสารขนส่งสาธารณะระบบราง ผลกระทบการขนส่งทางถนนเมื่อเปิดเสรีประชาคมอาเซียน และการทดสอบรถไฟความเร็วสูง หรือแม้แต่กำหนดอัตราค่าโดยสาร