สู่ยุคเสรีแรงงาน

ตะวัน หวังเจริญวงศ์

เหลือเวลาเพียงไม่ถึง 2 ปี อาเซียนก็จะรวมตัวกันเป็นประชาคมอย่างเต็มตัว ภายใต้มิติเศรษฐกิจ ที่เดินหน้าลดภาษีเสร็จสิ้นไปแล้วกว่า 90% ยังคงเกิดคำถามว่าในมิติอื่นๆ เช่น แรงงาน ได้เตรียมความพร้อมเข้าสู่ประชาคมอาเซียนเพียงใด เดินมาถูกทางแล้วหรือไม่ หรือต้องเสริมเรื่องใดบ้าง

สุนี ไชยรส รองประธานกรรมการปฏิรูปกฎหมาย บอกว่า สิ่งที่อาเซียนต้องทำอย่างเร่งด่วน ได้แก่ 1.การส่งเสริมคุณภาพชีวิตแก่แรงงานในสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง แรงงานคือผู้ที่ต้องทำงานให้กลุ่มทุน แต่ในสภาวะการเปิดเสรี แรงงานต้องทำงานหลาย รูปแบบโดยยังขาดกลไกที่เป็นรูปธรรมรองรับ

“สิ่งที่เห็นในขณะนี้ คือ อาเซียนให้ความสำคัญเฉพาะเสาเศรษฐกิจ แต่ละเลยเสาสังคมและวัฒนธรรม กลุ่มทุนต่างๆ จึงเคลื่อนย้ายรุกคืบไปที่นั่นที่นี่ โดยที่แรงงานภาคเกษตร ภาคก่อสร้าง ภาคอุตสาหกรรม กฎหมาย และมาตรฐานแรงงานด้านต่างๆ ก้าวไม่ทันรับมือสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง”

2.ต้องกำหนดมาตรฐานแรงงานอาเซียนร่วมกัน อาเซียนทั้ง 3 เสาต้องเดินเคียงคู่ไปกับฐานทุน ไม่ใช่ให้ฐานทุนนำหน้า อาเซียนจึงต้องมีทั้งมาตรฐานการดูแลแรงงานและมาตรฐานฝีมือแรงงาน โดยอิงบรรทัดฐานจากมาตรฐานอาเซียนที่มีอยู่

ทั้งนี้ คณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) กำลังเร่งดำเนินการยกร่างมาตรฐานแรงงานอาเซียน เพื่อนำไปสู่กระบวนการเสนอและพูดคุยกับหน่วยงานภาครัฐของไทย และภาคประชาสังคมของอาเซียน ปกป้องคนอาเซียนในฐานะที่อาเซียนเป็นหนึ่งเดียวกัน

ขณะที่ กาญจนา ดีอุต ผู้จัดการมูลนิธิเพื่อสุขภาพและการเรียนรู้แรงงานของกลุ่มชาติพันธุ์ (แมพ) บอกว่า สิ่งที่รัฐบาลของอาเซียนต้องร่วมกันทำให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม ได้แก่ 1.สร้างกลไกให้เกิดการย้ายถิ่นอย่างปลอดภัย (Safe & Free Migration) ที่ผ่านมารัฐบาลให้ความสำคัญกับเพียง 7 วิชาชีพและ 1 กลุ่มวิชาชีพที่จะเปิดเคลื่อนย้ายเสรีเท่านั้น แต่ไม่ได้ให้ความสำคัญกับแรงงานกลุ่มอื่นๆ รวมถึงกลุ่มที่มีการเคลื่อนย้ายไปแล้ว เช่น ไทยมีแรงงานข้ามชาติ 23 ล้านคน แต่กลับไม่ได้รับความสะดวกหรือความกระตือรือร้นในการดูแลจากภาครัฐเท่าที่ควร

2.ตัดทอนระบบนายหน้าหรือบริษัทจัดหางาน ทุกวันนี้นายหน้าเป็นผู้ควบคุมทุกอย่าง ตั้งแต่พาสปอร์ต เอกสาร แรงงานต้องเสียค่าใช้จ่ายจำนวนมาก เมื่อเทียบกับค่าจ้างที่ได้รับแล้วก็ยังไม่คุ้มค่า ที่สำคัญคือเมื่อนายหน้าทำพาสปอร์ตและวีซ่าให้เสร็จแล้ว แรงงาน ก็ยังไม่ได้รับการคุ้มครองดูแลตามที่ควร 3.ต้องการให้ลดหรือยกเลิกกำหนดระยะเวลาการเข้าพำนักในวีซ่า เนื่องจากในยุคที่เปิดเสรี คนอาเซียนก็ควรได้สิทธิการทำงานมากขึ้น ไม่ควรจำกัดไว้เท่าเดิม

“แต่ละประเทศเองก็ต้องการแรงงานข้ามชาติจำนวนมาก ไทยเองก็จำเป็นต้องใช้ การจะเคลื่อนย้ายระหว่างกันก็จำเป็นต้องสะดวกและดูแลกันมากขึ้น”

4.จัดตั้งศูนย์รับร้องเรียนแรงงานทุกสัญชาติในอาเซียน แต่ละประเทศต้องมีศูนย์รับร้องเรียนโดยเฉพาะ พร้อมมีล่ามแปลทุกภาษาในอาเซียน ที่ผ่านมาไทยมีสายด่วนร้องเรียนปัญหาแรงงานข้ามชาติอยู่บ้าง แต่พอโทรไปจริง ก็ไม่มีคนที่พูดภาษาของแรงงานได้ หรือไม่มีผู้รับสาย ดังนั้นจึงต้องทุ่มเทและจริงใจ มีกลไกที่ชัดเจน เพื่อไม่ให้ประโยชน์ตกแก่คนไม่กี่กลุ่ม

5.วางกลไกคุ้มครองสิทธิแรงงานในอาเซียน ประเทศต่างๆ ยังประสบปัญหาแรงงานถูกลิดรอนสิทธิ กฎหมายของบางประเทศก็ไม่เปิดช่องคุ้มครอง อาเซียนต้องเพิ่มช่องทางการคุ้มครองสิทธิ ให้ดูแล ได้ครอบคลุมมากขึ้นและทั่วถึง 6.ไม่เลือกปฏิบัติต่อแรงงานหญิงและแรงงานชาย บางประเทศยังมีปัญหาเรื่องนี้ ผู้หญิงมักได้รับค่าจ้างน้อยกว่าผู้ชายเสมอ ควรเลิกวิธีเลือกปฏิบัติดังกล่าว

7.ลงนามในอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 87 และ 98 เพื่อเปิดช่องให้แรงงานแต่ละสัญชาติสามารถรวมตัวจัดตั้งสหภาพได้ หาก แรงงานไทยย้ายไปทำงานประเทศใดในอาเซียน ก็จะสามารถตั้งสหภาพเพื่อเรียกร้องสิทธิต่างๆ จากนายจ้างได้เช่นกัน