บทเรียนจากกรุงโซลร่วมศูนย์แก้จราจรเมืองหลวง

โดย..วงศ์สุภัทร คงสวัสดิ์

เมื่อวันที่ 28 พ.ย.-1 ธ.ค. 2556 กระทรวงคมนาคม โดยกรมการขนส่งทางบก (ขบ.) และบริษัท ขนส่ง (บขส.) นำโดย จิรุตม์ วิศาลจิตร รองอธิบดี ฝ่ายบริหาร ขบ. ได้นำคณะสื่อมวลชนเดินทางไปเกาหลีเพื่อศึกษาดูงานเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาการจราจร ณ กรุงโซล ประเทศเกาหลี โดยมีเป้าหมายว่าในอนาคตกระทรวงคมนาคมจะนำรูปแบบต่างๆ มาประยุกต์เพื่อใช้แก้ปัญหาจราจรในพื้นที่กรุงเทพมหานคร (กทม.) และปริมณฑล

จิรุตม์ กล่าวว่า ศูนย์ควบคุมและรายงานจราจรกรุงโซล หรือ Transport Operation & Information Service : Seoul (TOPIS) เป็นศูนย์รวมข้อมูลการจราจรที่สำคัญของเกาหลีใต้ในปัจจุบัน

ศูนย์แห่งนี้เกิดขึ้นเนื่องจากปี 2533-2542 กรุงโซลประสบปัญหาจราจรอย่างหนัก จากประชากรที่แออัดมากกว่า 10 ล้านคน แต่ละวันมีปริมาณรถยนต์วิ่งบนท้องถนนมากถึงวันละ 3.15 ล้านคัน หรือเฉลี่ยวิ่งวันละ 9.04 ล้านเที่ยว ปี 2547 เทศบาลนครโซลจึงปฏิรูประบบการขนส่งใหม่ มีการนำเทคโนโลยีมาใช้ จัดระบบบัสเลนทั้ง 26 เส้นทางทั่วกรุงโซล ติดตั้งกล้องโทรทัศน์วงจรปิด พร้อมนำระบบจีพีเอสติดในรถโดยสารสาธารณะ และมี TOPIS เก็บข้อมูลการจราจรโดยรวมทั้งหมด

ขณะเดียวกันบนรถเมล์จะติดกล้องหน้ารถ หากรถคันใดทำผิดจะมีใบสั่งเรียกเก็บเงินไปที่บ้าน จากสถิติในช่วง 1 ปี รัฐได้ค่าปรับ 130 ล้านวอน หรือ 4 ล้านบาท ระบบจีพีเอสในรถเมล์ยังช่วยรายงานให้ศูนย์ฯ ทราบว่ารถเมล์อยู่จุดใดและจะถึงจุดใดเวลาเท่าไร ขณะที่ป้ายรถเมล์จะมีข้อความแจ้งให้ทราบว่า รถเมล์สายใดจะมาถึงป้ายในเวลาเท่าไร เป็นต้น โดยเทคโนโลยีที่ใช้มีความแม่นยำถึง 94% ถือเป็นแรงจูงใจให้คนเกาหลีใช้บริการรถสาธารณะมากขึ้น นอกจากนี้รัฐยังจูงใจให้คนใช้ระบบขนส่งสาธารณะ เช่น ผู้ที่ใช้ระบบรถไฟฟ้าและต้องการเปลี่ยนระบบไปต่อรถเมล์ สามารถเปลี่ยนได้ภายใน 30 นาที โดยเสียค่าโดยสารเที่ยวเดียว ปัจจุบันในกรุงโซลมีผู้ใช้รถเมล์ 579,000 เที่ยวคนต่อวัน ค่ารถเมล์เฉลี่ยคนละ 1,050 วอนหรือ 3132 บาท หากใช้บริการรถระยะทางไม่เกิน 10 กม.

ภายในศูนย์ควบคุมและรายงานจราจรจะมีข้อมูลถนนทั่วกรุงโซล ไม่ว่าจะเป็นการจราจร อุบัติเหตุ หรือแจ้งปิดถนน เพื่อรายงานให้ผู้ใช้รถใช้ถนนทราบ โดยส่งเอสเอ็มเอส มีแอพพลิเคชั่นให้ผู้ใช้โหลดข้อมูลได้ ที่พิเศษมากกว่านั้น คือ ในปี 2557 ทาง TOPIS จะมีพยากรณ์รถติดล่วงหน้า และแนะนำเส้นทางเลี่ยงแต่ละวันด้วย

“การพยากรณ์รถติดล่วงหน้า 1 วันบนถนนแต่ละเส้น ศูนย์ฯ จะคำนวณจากปริมาณรถแต่ละวัน พร้อมทั้งประมวลผลจากอดีตมาใช้ในการคาดการณ์” จิรุตม์ กล่าว

อย่างไรก็ตาม ก่อนการปฏิรูประบบการขนส่งสาธารณะ ผู้ให้บริการรถเมล์ คือบริษัทรถร่วมเอกชนคล้ายกับไทย มีการแข่งกันรับผู้โดยสาร เมื่อรัฐต้องการเปลี่ยนแปลง บริษัทเหล่านั้นจึงรวมกลุ่มตั้งบริษัทใหม่รับจ้างเดินรถเมล์ให้รัฐ โดยมีรายได้จากการเก็บค่าโดยสาร 85% อีก 15% รัฐสนับสนุน ทำให้ประชาชนหันมาใช้รถเมล์มากขึ้น จากการศึกษางานบริษัท Damao Bus Depot บริษัทรถร่วมโดยสารสาธารณะบริการดีเด่นของกรุงโซล ที่มีนำระบบเงินโบนัสมาใช้เป็นแรงจูงใจ ให้กับผู้ประกอบการรถร่วมเพื่อให้รักษามาตรฐานบริการที่มีคุณภาพ โดยใช้รถเมล์กึ่งชานต่ำบริการผู้พิการที่นั่งวิลแชร์ ซึ่งรถเมล์ประเภทนี้จะมีบริษัทรถร่วมเอกชนวิ่งให้บริการในกรุงโซล 60% ของจำนวนรถทั้งหมด

ทั้งนี้ รูปแบบการเปลี่ยนแปลงการจัดการจราจรระบบใหม่ ยังหมายรวมถึงการจัดทำบัตร TMoney หรือบัตรเติมเงินที่ใช้จ่ายค่าโดยสารได้ทั้งรถเมล์ รถไฟฟ้า รถแท็กซี่ รวมทั้งสินค้าอื่นๆ ในร้านสะดวกซื้อที่เข้าร่วม โดยบริษัท Korea Smart Card Corporation บริษัทผู้บริหาร บัตร TMoney เป็นบริษัทร่วมทุนระหว่างบริษัทรถไฟใต้ดินกรุงโซลของรัฐบาลและบริษัท LG group ปัจจุบันมีผู้ถือบัตร TMoney ใช้บริการรถเมล์มากถึง 98% ส่วนรถไฟฟ้า 100% แท็กซี่ 51%

ปัจจุบันเกาหลีมีหลายบริษัทที่ออกบัตรเช่นเดียวกันนี้ ทำให้มีข้อมูลจากรถเมล์ รถไฟฟ้า รถแท็กซี่เพื่อใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาระบบได้อย่างต่อเนื่อง