ธรรมนูญครอบครัวเคล็ดลับสร้างธุรกิจแกร่ง

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

หากจะเริ่มดำเนินธุรกิจสักหนึ่งประเภท บุคคลที่เราต้องการให้ร่วมหัวจมท้ายไปกับธุรกิจของเรามากที่สุดกลุ่มหนึ่งย่อมเป็นบุคคลในครอบครัว ในฐานะกลุ่มคนที่ใกล้ชิดกันมากที่สุด เข้าใจกันมากที่สุดและพร้อมจะเสี่ยงกับเรามากที่สุด แต่การเริ่มต้น “ธุรกิจครอบครัว” ในยุคปัจจุบันตั้งแต่ระดับเอสเอ็มอียังเป็นไปได้หรือไม่ และต้องทำอย่างไรเพื่อให้ธุรกิจครอบครัวนั้นยั่งยืนแข็งแกร่ง

งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ระบุว่า อายุเฉลี่ยของธุรกิจครอบครัวในประเทศไทยลดลงอย่างมากในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา ในปี 2536 ธุรกิจครอบครัวมีอายุเฉลี่ยถึง 60 ปี แต่ปัจจุบันอายุเฉลี่ยดังกล่าวลดเหลือเพียงแค่ 24 ปีเท่านั้น สอดคล้องกับภาพรวมของทั่วโลกที่สามารถส่งต่อธุรกิจให้คนในครอบครัวรุ่นที่ 2 เพียง 30% และไปถึงรุ่นที่ 4 ได้เพียง 4%

โยอาคิม ชวาส ผู้อำนวยการศูนย์ธุรกิจครอบครัวระหว่างประเทศ สถาบันไอเอ็มดี สวิตเซอร์แลนด์ กล่าวในการสัมมนา เรื่อง “The Fusion of Family and Business” ธนาคารกสิกรไทย ว่า คนไทยยังสามารถเริ่มต้นธุรกิจครอบครัวในปัจจุบันได้ แต่ต้อง “เลือก” ธุรกิจที่ไปได้รอดจริงๆ และกำหนดขนาดธุรกิจให้เหมาะสม เพราะการเริ่มธุรกิจในขณะนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคโลกาภิวัตน์ อีกทั้งไทยกำลังจะเปิดตลาดเสรีจากประชาคมอาเซียนในอีก 2 ปีข้างหน้า

ขณะเดียวกันการดำเนินธุรกิจครอบครัวยังมีปัจจัยเสี่ยงดั้งเดิมที่มาจากปัญหาในครอบครัวหลังเริ่มดำเนินธุรกิจอีกหลายปัจจัย เช่น การหย่าร้าง ความไม่ไว้เนื้อเชื่อใจ ความไม่สนใจ

ดังนั้น หากใครจะเริ่มต้นธุรกิจครอบครัว โยอาคิม แนะนำให้ตอบโจทย์ให้ได้ก่อน 3 ข้อ คือ 1.ครอบครัว ของเราคือใคร ถนัดเรื่องอะไร และไม่ถนัดเรื่องอะไร 2.อะไรคือสิ่งที่ครอบครัวของเราต้องการร่วมกัน ความเป็นเจ้าของกิจการนี้จะนำไปสู่เป้าหมายใดในอนาคต และ 3.แล้วเราจะตัดสินใจอย่างไรกับการดำเนินธุรกิจนี้

หากตอบทั้ง 3 ข้อดังกล่าวได้ สิ่งที่เกิดขึ้น คือความชัดเจนในการดำเนินธุรกิจและความชัดเจนต่อตัวลูกจ้างและบุคคลที่ต้องติดต่อเจรจาด้วยว่า เขากำลังเข้ามาทำงานหรือติดต่อกับใคร อย่างไร ในองค์กรแบบใด นอกจากนี้ การตอบโจทย์ 3 ข้อดังกล่าว ควรจะต้องทำใหม่ทุกครั้ง เมื่อมีการส่งต่อธุรกิจจากรุ่นสู่รุ่น

ขณะเดียวกันในการจะทำให้ธุรกิจยั่งยืน ผู้เป็นเจ้าของธุรกิจแต่ละรุ่นจะต้องเตรียมการล่วงหน้า ให้คนรุ่นใหม่อายุ 1632 ปี ของตัวเองมาทยอยเรียนรู้งานอย่างต่อเนื่องด้วย เพื่อจะได้พร้อมสำหรับการก้าวเป็นเจ้าของธุรกิจรุ่นต่อไป

ที่สำคัญครอบครัวควรจะมี “ธรรมนูญครอบครัว” เพื่อให้การดำเนินธุรกิจครอบครัวเป็นไปอย่างมีธรรมาภิบาล ไม่เกิดปัญหาตามมา

“สาเหตุที่เราแนะนำว่าจะต้องมีธรรมนูญครอบครัว ก็เพื่อให้ธรรมนูญดังกล่าวเป็นตัวกำหนดความฝัน เป้าหมาย และวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนของคนในครอบครัว เป็นทั้งกรอบ ทั้งกฎ และข้อตกลงในการดำเนินการต่างๆ ทั้งในฐานะครอบครัวและบุคคล เช่น การจ้างบุคคลในครอบครัวเข้ามาทำงานในธุรกิจ การจ่ายเงินให้แก่บุคคลในครอบครัวที่เข้ามาทำงาน เงินชดเชยเมื่อเกิดปัญหา และแผนฉุกเฉินสำหรับสถานการณ์ต่างๆ”

ธรรมนูญดังกล่าว เป็นสิ่งที่แต่ละครอบครัวสามารถคิดและกำหนดขึ้นมาร่วมกันด้วยตัวเองได้ และต้องทำให้ชัดเพื่อป้องกันความขัดแย้งในอนาคต เพราะเมื่อหลายครอบครัวไม่ทำให้ชัดตั้งแต่ต้น การให้คนในครอบครัวเข้ามาช่วยทำงานจึงกลายเป็นเพราะ “สามารถจ้างได้ด้วยค่าแรงถูก”

โยอาคิม แนะนำแผนในการเตรียมความพร้อมให้แก่เจ้าของธุรกิจในการเตรียมคนรุ่นต่อไปเพิ่มเติมว่า ต้องมีความชัดเจนในเรื่องวัฒนธรรม เช่น การใช้จ่าย หลายองค์กรมักประสบปัญหาคนรุ่นหลังมีแต่รายจ่าย แต่ไม่ค่อยมีรายรับ เรื่องเป้าความสำเร็จ เรื่องความเป็นอิสระก็ต้องชัดเจน ขณะเดียวกันต้องวางแผนให้ทุกคนในครอบครัวมีส่วนร่วม ยึดหลักความสำเร็จด้วยตัวเอง ไม่ใช่ด้วยคนอื่น

“ต้องเข้าใจ 3 มิติ ทั้งครอบครัว ความเป็นเจ้าของ และธุรกิจ แล้วผสานความเป็นสังคมนิยม ซึ่งเป็นลักษณะของครอบครัวกับทุนนิยม ซึ่งเป็นลักษณะของธุรกิจให้ลงตัวให้ได้ หากทำได้ก็จะช่วยให้ธุรกิจมีโอกาสอยู่รอดได้” โยอาคิม กล่าวทิ้งท้าย