รถไฟเร็วสูงไต้หวันกำไรช้าแต่คุ้มค่า-ยั่งยืน

โดย...ณศักต์ อัจจิมาธร

ระบบรถไฟความเร็วสูงนับเป็นหนึ่งในระบบขนส่งที่ทรงประสิทธิภาพมากสุดในปัจจุบัน เนื่องจากมีความรวดเร็ว ขนส่งผู้คนได้จำนวนมาก และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งหนึ่งในประเทศในเอเชียที่เพิ่งเปิดให้บริการระบบรถไฟความเร็วสูงไปเมื่อปี 2550 ก็คือไต้หวัน ที่ สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ให้ความสนใจไปดูงานเพื่อนำมาประกอบการศึกษาและออกแบบรถไฟความเร็วสูงของไทย

เส้นทางรถไฟความเร็วสูงของไต้หวันมีความยาวประมาณ 345 กม. ใช้เงินลงทุนกว่า 5 แสนล้านบาท เชื่อมระหว่างเมืองไทเปที่อยู่เหนือสุดกับเมืองเกาสงที่ตั้งอยู่ใต้สุดของประเทศ วิ่งผ่าน 12 สถานีที่ตั้งอยู่ใกล้กับเมืองต่างๆ ของประเทศด้วยความเร็วสูงสุดระหว่าง 285-300 กม./ชม. ส่งผลให้การเดินทางตลอดเส้นทางใช้เวลาเพียง 90 นาที จากเดิมที่หากเดินทางด้วยรถยนต์บนทางด่วนในระยะทางที่เท่ากันจะใช้เวลากว่า 5 ชม.

สิ่งที่น่าสนใจในระบบรถไฟความเร็วสูงของไต้หวันก็คือรูปแบบการลงทุน เนื่องจากรัฐบาลเปิดให้สัมปทานโครงการแก่เอกชนเพื่อลงทุนในรูปแบบ BuildOperateTransfer หรือบีโอที ซึ่งผู้รับสัมปทานจะได้สิทธิบริหารจัดการตั้งแต่ขั้นตอนการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานไปจนถึงการเดินรถเป็นเวลา 35 ปี รวมทั้งได้สิทธิพัฒนาพื้นที่สถานีเพื่อสร้างรายได้ 50 ปี

แม้จะเปิดให้บริการมาแล้ว 6 ปี แต่บริษัทเอกชนผู้ที่ได้รับเลือกให้ชนะการประมูลคือ ไต้หวัน ไฮสปีดเรล คอร์ปอเรชั่น (THSRC) จะต้องเผชิญปัญหาทางการเงินอย่างหนักจากต้นทุนก่อสร้างที่สูงกว่าประมาณการและการก่อสร้างล่าช้า ทำให้ภาครัฐตัดสินใจเข้าไปค้ำประกันเงินกู้ให้ และถือหุ้นอยู่ในบริษัทในสัดส่วน 21% แต่ก็ถือเป็นภาวะ “ขาดทุน” ที่มีแนวโน้มลดลงจากจำนวนผู้โดยสารที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง จากตัวเลขเมื่อเริ่มเปิดให้บริการประมาณ 2 หมื่นคนต่อวัน กระโดดขึ้นไปเป็นกว่า 1.45 แสนคนต่อวันในปัจจุบัน

ขณะที่ผลลัพธ์ที่ได้จากการเปิดให้บริการรถไฟความเร็วสูงที่มากกว่าเรื่องตัวเลขทางการเงินก็คือ การพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศที่เพิ่มขึ้น อันถือเป็นประโยชน์ “ยั่งยืน” ที่เกิดจากรถไฟความเร็วสูง โดยชาวไต้หวันมีการเดินทางเพิ่ม 30% หลายพื้นที่ของประเทศมีผู้มาเยือนหน้าใหม่มากขึ้น ก่อให้เกิดการพัฒนาและการขยายตัวของเมืองตามมา โดยเฉพาะในจุดที่มีการสร้างสถานีรถไฟความเร็วสูง

จุฬา สุขมานพ ผู้อำนวยการ สนข. กล่าวว่า ผลการศึกษาค่าโดยสารรถไฟความเร็วสูงของประเทศไทยล่าสุดอยู่ที่ 2 บาท/กม. ซึ่งต่ำกว่าของไต้หวัน โดยค่าโดยสารเส้นทาง กทม.เชียงใหม่ ระยะทาง 669 กม. จะอยู่ประมาณ 1,338 บาท เส้นทาง กทม.นครราชสีมา 256 กม. 512 บาท เส้นทาง กทม.หัวหิน 225 กม. 450 บาท เส้นทาง กทม.ระยอง 221 กม. 442 บาท โดยคาดว่าจะเริ่มทำกำไรในปีที่ 22

“การเปิดบริการรถไฟความเร็วสูงจะช่วยให้การขยายตัวของเมืองเป็นไปอย่างรวดเร็ว และช่วยให้ธุรกิจต่างๆ ในท้องถิ่นมีโอกาสเติบโตมากขึ้นจากผู้คนหน้าใหม่ที่เข้ามาเยือน ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางมาท่องเที่ยว อยู่อาศัย หรือมาทำงาน”

นอกจากนี้ ยังได้มองไปถึงการวิ่งไปเชื่อมชายแดนประเทศเพื่อนบ้านเพื่อสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจ อาทิ สายตะวันออกเฉียงเหนือไปถึงหนองคาย สายใต้ถึงปาดังเบซาร์ ซึ่งช่วยผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางคมนาคมขนส่งแห่งภูมิภาคเอเชีย

ทั้งหมดนี้คือ “ตัวอย่าง” จากไต้หวัน และ “ทิศทาง” ของรถไฟความเร็วสูงที่กำลังจะเกิดขึ้นในประเทศไทยในเร็วๆ นี้