โอกาสและความท้าทายด้านพลังงานของไทยและภูมิภาคอาเซียนในอนาคต

ผมได้อ่านรายงานเรื่อง Southeast Asia Energy Outlook (ณ เดือน ก.ย. 2556) ที่จัดทำโดยสถาบัน International Energy Agency (IEA) ซึ่งคาดการณ์ว่าภายในปี พ.ศ. 2578 ขนาดเศรษฐกิจของภูมิภาคอาเซียนจะเพิ่มขึ้น 3 เท่า และประชากรในภูมิภาคอาเซียนเพิ่มขึ้นร้อยละ 25 และจะส่งผลให้การใช้พลังงานของภูมิภาคอาเซียนเพิ่มขึ้นร้อยละ 80 ทั้งนี้ ภูมิภาคอาเซียนจะกลายเป็นผู้นำเข้าน้ำมันรายใหญ่เป็นอันดับ 4 ของโลก รองจากจีน อินเดีย และสหภาพยุโรป โดยที่ประเทศไทยและอินโดนีเซียจะเป็นประเทศที่มีการใช้จ่ายค่าน้ำมันมากที่สุด นอกจากนี้ รายงานประเมินว่าถ่านหินจะมีบทบาทสำคัญในการกำหนดอนาคตพลังงานของภูมิภาคอาเซียนในอนาคต โดยเฉพาะการใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้า ซึ่งจะมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 30 เป็นร้อยละ 50 ในปี 2578 ทั้งนี้ ประเด็นหนึ่งที่ผมคิดว่าพวกเราต้องมาคิดทบทวนกันในวันนี้ คือรายงานฉบับนี้ได้สรุปว่าความมั่นคงด้านพลังงานของไทยจะมีความเสี่ยงสูงสุดในภูมิภาคอาเซียน เนื่องจากการขยายตัวทางเศรษฐกิจ การขาดแคลนพลังงานภายในประเทศ และการเป็นศูนย์กลางภูมิภาคอาเซียน จะทำให้ไทยต้องมีปริมาณการใช้พลังงานและการนำเข้าสูงที่สุดในภูมิภาคอาเซียน โดยคาดว่าจะขยายตัวเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 80 อีกทั้งไทยจะต้องมีการนำเข้าก๊าซธรรมชาติและน้ำมันเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 25 และ 65 ซึ่งรายงานนี้กล่าวว่า ในอนาคตประเทศไทยจำเป็นต้องพัฒนาแนวทางการใช้พลังงานจากถ่านหินด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม รวมทั้งดำเนินนโยบายเพื่อให้เกิดการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ

สำหรับความท้าทายของภูมิภาคอาเซียน คือการมีพลังงานใช้อย่างเพียงพอต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้นในระดับราคาที่เหมาะสม ภูมิภาคอาเซียนจึงควรมีนโยบายเพื่อรองรับความเสี่ยงด้านพลังงาน ได้แก่ การลดการอุดหนุนราคาพลังงาน การส่งเสริมการเชื่อมโยงเครือข่ายพลังงานระหว่างกัน และการส่งเสริมนโยบายการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานมากขึ้น โดยคาดว่าวงเงินลงทุนในการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานจะสูงถึง 3,300 ล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งจะประหยัดพลังงานได้ 5 แสนเหรียญสหรัฐ สามารถกระตุ้นเศรษฐกิจอาเซียนร้อยละ 2 และลดการนำเข้าน้ำมันได้ 7 แสนบาร์เรลต่อวัน หรือคิดเป็นมูลค่า 3 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐต่อปี

แน่นอนว่าเราทุกคนคงจะรู้ดีว่าประเทศไทยจำเป็นต้องพึ่งพาการนำเข้าพลังงานจากต่างประเทศ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมเป็นหลักในการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจต่างๆ มาอย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามการเติบโตของเศรษฐกิจไทย ซึ่งส่งผลให้ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานของไทยสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยล่าสุดในปี พ.ศ. 2555 ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานของไทยคิดเป็นร้อยละ 18.8 ต่อ GDP ซึ่งสูงขึ้นมากเมื่อเทียบกับในอดีตเมื่อปี พ.ศ. 2538 ที่มีค่าใช้จ่ายอยู่ที่ร้อยละ 10.9 ต่อ GDP โดยภาคอุตสาหกรรมและภาคขนส่งของไทยมีการใช้พลังงานสูงสุดในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน คือ ร้อยละ 37.1 และ 35.5 ของการใช้พลังงานทั้งหมด ตามลำดับ

อย่างไรก็ตาม ผมคิดว่ารัฐบาลเองได้ตระหนักถึงความสำคัญกับการพัฒนาและสร้างความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศ โดยเท่าที่วิเคราะห์ดูแล้วได้มีการเตรียมแผนงานสำคัญต่างๆ เช่น (1) การจัดทำแผนการพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือกร้อยละ 25 ภายในระยะเวลา 10 ปี (พ.ศ. 2555-2564) หรือ Alternative Energy Development Plan : AEDP (ค.ศ. 2012-2021) โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ ลดการใช้พลังงานให้ได้ร้อยละ 25 ภายใน 20 ปี และเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานทดแทนร้อยละ 25 ภายใน 10 ปี (2) การใช้พลังงานทดแทนในภาคขนส่ง โดยการผลิตเอทานอล (ทดแทนเบนซิน) ไบโอดีเซล (ทดแทนดีเซล) และเชื้อเพลิงใหม่ (ทดแทนดีเซลในอนาคต) (3) การทยอยลดการอุดหนุนพลังงาน เช่น การทยอยปรับขึ้นราคา LPG (4) การจัดทำแผนพัฒนาไฟฟ้าระยะยาว (PDP) และการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน ซึ่งอยู่ระหว่างการดำเนินการ

โดยส่วนตัวผมเห็นด้วยกับแนวคิดการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มการใช้ถ่านหินของไทย เนื่องจากราคาถ่านหินมีราคาถูกกว่าเชื้อเพลิงประเภทอื่นๆ และประเทศไทยมีพลังงานเชื้อเพลิงสำรองที่ได้พิสูจน์แล้ว โดยเฉพาะถ่านหินลิกไนต์ที่มีเวลาเหลือใช้ได้ถึง 65 ปี นอกจากนี้ แหล่งสำรองถ่านหินในภูมิภาคอาเซียนยังมีอยู่มาก โดยเฉพาะการผลิตจากอินโดนีเซีย อีกทั้งเทคโนโลยีการผลิตถ่านหินในปัจจุบันมีประสิทธิภาพมากขึ้นในการดูแลสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ซึ่งจะเป็นปัจจัยที่สนับสนุนการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหินให้มากขึ้น เราคงต้องจับตาดูนโยบายพลังงานของประเทศไทยว่าจะรองรับความท้าทายด้านพลังงานได้อย่างไรครับ