ปรับทิศพัฒนาเด็กไทยปลุก"จิตอาสา"ร่วมอาเซียน

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

เส้นทางสู่ประชาคมอาเซียน คือ เส้นทางที่ไม่ว่าคนในช่วงวัยใดต่างก็ต้องเผชิญ หากแต่การอยู่ร่วมกันให้ได้อย่างสงบสุขนั้น การแข่งกันเก่ง ดูจะไม่ใช่ทางออกที่ดีเท่าที่ควร โดยเฉพาะในกลุ่มคนวัยเด็กและเยาวชน ซึ่งเป็นวัยที่ต้องเติบโตขึ้นมาเป็นผู้นำของสังคมในอนาคต

อัจฉริยะ ลิ้มสุวรรณ ประธานชมรมเยาวชนดีเด่นแห่งชาติและผู้ทำคุณประโยชน์ต่อเยาวชน วิเคราะห์ว่า ปัจจุบันเด็กไทยมุ่งเรียนเพื่อแข่งขัน เรียนเพื่อเอาชนะ หรือเรียนเพื่อให้เป็นที่หนึ่ง แต่สิ่งที่ควรจะเป็นคือเด็กไทยควรจะมุ่งเป็นคนเก่งและคนดีควบคู่กันไป

แผนพัฒนาเด็กและเยาวชนแห่งชาติ ฉบับล่าสุด (พ.ศ. 2555-2559) ระบุว่า เด็กต้องมีความมั่นคง แข็งแรง ดี มีสุข และสร้างสรรค์ ตอนนี้เด็กไทยส่วนใหญ่ยังไม่สามารถตอบโจทย์ทั้ง 5 ข้อได้ ต้องปลูกฝังวัฒนธรรม “จิตอาสา” ให้เด็กไทยเพิ่มเติม เพื่อให้สอดคล้องกับทิศทางพัฒนา 5 ข้อดังกล่าว

หากเปรียบเทียบกับประเทศอื่น จะเห็นได้ชัดเจนว่า เด็กและเยาวชนของเขามีจิตอาสามากกว่าไทย ล่าสุดได้เข้าร่วมค่ายเยาวชนดีเด่นสร้างชาติของสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย เดินทางไปเยือนลาว เยาวชนลาวจะใส่ใจผู้อื่นมาก ใครบอกให้ช่วยอะไรก็มา ขณะที่เด็กและเยาวชนไทยทั่วไป เวลาบอกให้ช่วยอะไรจะใช้วิธี “เดินช้า” และตามมาช่วยทีหลังเสมอ

เช่นเดียวกับเยาวชนพม่า เมื่อเขาเห็นนักท่องเที่ยวที่ไม่รู้จักทาง เขาก็ไม่เก้อเขินที่จะเข้าไปคุยหรือให้ความช่วยเหลือนักท่องเที่ยวคนนั้น

อัจฉริยะ เชื่อว่า สาเหตุหนึ่งที่เยาวชนพม่ายังมีจิตอาสาอยู่เต็มเปี่ยม เพราะเขายังมีศาสนสถาน เช่น วัด เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคนในสังคมทุกวัย เขาไม่มีห้างสรรพสินค้าขนาดใหญ่แบบไทย และยังมีสังคมความเป็นอยู่ใกล้ชิดกันในแบบดั้งเดิม ศาสนสถานของไทยกลายเป็นที่ที่เด็กและเยาวชนห่างไกลมาก

สำหรับประเทศพัฒนาแล้วอย่างสิงคโปร์ก็ยังมีองค์กรเยาวชนที่มีจิตอาสาเข้มแข็งกว่าไทย และอีกหลายประเทศที่มีเทคโนโลยีก้าวไกล เขาก็ยังมีความเชื่อมโยงกับศาสนสถาน

อัจฉริยะ ย้ำว่า ก่อนก้าวเข้าสู่ประชาคมอาเซียน ทุกภาคส่วนต้องเข้ามามีส่วนร่วมปลุกศักยภาพเชิงบวกของเด็กไทยและสอดแทรกเรื่องจิตอาสาเข้าไป เช่น ค่อยๆ ปลูกฝังจิตอาสาผ่านการศึกษาทุกระดับ ให้เด็กรู้จักแบ่งปัน ช่วยเหลือผู้อื่น โดยอาจเพิ่มคะแนนจิตพิสัย หรือให้ผลตอบแทนเชิงบวกเพื่อจูงใจให้เริ่มต้นทำดี

ขณะเดียวกัน ในกระบวนการเรียนการสอน ต้องส่งเสริมให้เด็กได้คิด ได้พูด สนับสนุนให้ทุกคนมีภาวะผู้นำ เพื่อให้ช่วยเหลือสังคมในอนาคตได้ นอกจากนี้ ต้องเชื่อมโยงเด็กไทยกับศาสนสถาน โรงเรียน และชุมชนด้วย

ด้าน ธนพงศ์ งานรุ่งเรือง เยาวชนดีเด่นแห่งชาติ สาขาพัฒนาเยาวชน บำเพ็ญประโยชน์ และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเยาวชน ปี 2556 กล่าวว่า การบำเพ็ญประโยชน์ของเยาวชนไทยควรให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้วย เพราะหากเปรียบเทียบกับประเทศเพื่อนบ้านหลายประเทศแล้ว เยาวชนของเขายังใส่ใจสิ่งแวดล้อม ทำให้ยังมีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณ์ ขณะที่ของไทยกำลังหมดไปเรื่อยๆ

“การจะสร้างพลังเยาวชนให้มีจิตอาสาสู่อาเซียน ให้รู้จักบำเพ็ญประโยชน์ อาจใช้ช่องทางโซเชียลเน็ตเวิร์กในการระดมคน หรือค่อยๆ ปลูกฝังแนวคิดที่ดีได้ เพราะโซเชียลเน็ตเวิร์กถือเป็นสื่อที่มีอิทธิพลต่อเยาวชนมากในปัจจุบัน”

นอกจากเรื่องจิตอาสา เยาวชนไทยยังด้อยกว่าเยาวชนต่างชาติอีกเรื่อง คือ ความรักชาติ เยาวชนลาวสามารถพูดได้เต็มปากว่าเขารักชาติ ขณะที่หันกลับมามองเยาวชนไทย รู้สึกว่าหลายคนยังตอบไม่ได้เต็มที่

ขณะที่ นวกัณฑ์ อุบล ประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย กล่าวว่า อนาคตที่ไทยจะก้าวสู่ประชาคมอาเซียน ย่อมต้องมีปัญหาสังคม ปัญหาอาชญากรรม หรือภัยอื่นๆ เกิดขึ้นมาอย่างแน่นอน โจทย์หนึ่งที่เด็กและเยาวชนไทยต้องตระหนัก จึงเป็นการพัฒนาให้ตัวเองสามารถ “อยู่รอด” “อยู่ร่วม” และ “อยู่อย่างมีความหมาย” ในประชาคมอาเซียน