แน่นอก

มันแน่นมากครับทุกท่าน...ไม่ใช่แน่นอกธรรมดา เพราะยังแน่นสายตาอีกด้วย

วันก่อนมีเหตุให้ผมต้องเดินทางออกจากแถวรามคำแหงด้วย “เรือแสนแสบ” (ซึ่ง “แสนแสบ” จริงๆ) ช่วง 56 โมงเย็น จังหวะที่เรือแล่นอยู่นั้น คุณพระคุณเจ้า! ผมนึกว่าตัวเองกำลังนั่งอยู่บนเครื่อง Super Splash ของสวนสนุกชื่อดังแห่งหนึ่งในบ้านเรา เพราะมีน้ำกระเด็นมาเปียกผม เปียกหน้า เปียกตัว เปียกกระเป๋าตลอดทาง

บรรยากาศยิ่งคล้ายสวนสนุกเข้าไปอีก เมื่อมีหญิงฝรั่งพลาดท่า (ที่ไม่รู้จะโดยสารเรือแสนแสบทำไม) คอยส่งเสียงกรี๊ดกร๊าดอยู่ใกล้ๆ เวลาน้ำกระเด็นเป็นระยะๆ

ปัญหาของผมและหญิงฝรั่งคนนั้นคือ ไม่รู้จะไปหลบที่ไหนและเดินไปหลบได้ยังไง เพราะเรือมีคนแน่นมาก

แต่พอหันไปดูเรือที่แล่นสวนมาฝั่งตรงข้าม ผมก็รู้สึกว่าเรือฝั่งผมโล่งขึ้นมาทันที เพราะเส้นจากในเมืองวิ่งกลับไปทางรามคำแหงนั้น แน่นจนคนบนเรือไม่น่าจะสามารถออกสเต็ปหรือขยับร่างกายไปทางไหนได้อีกแล้ว พูดให้ชัดคือพวกริมนอกคงทำใจเปียกได้อย่างเดียว

เหตุการณ์ทำนองนี้ จริงๆ ไม่ว่าจะโดยสารเรือ รถเมล์ รถยนต์ส่วนตัว หรือรถไฟฟ้าในเขตกรุงเทพฯ ผมว่าทุกคนก็น่าจะประสบปัญหาคล้ายๆ กัน คือคนแน่น รถแน่น คิวแน่น และอีกสุดสารพัดจะแน่น จนเหมาะจะนิยามคุณภาพชีวิตของประชาชนคนเมืองว่าเป็นแบบ “แย่งกันกิน แย่งกันใช้”

ปรากฏการณ์ลักษณะนี้ไม่ได้ปรากฏเฉพาะในไทย ในอาเซียนก็ประสบปัญหาคล้ายคลึงกัน ปัจจัยหลักคงหนีไม่พ้นเรื่องจำนวนประชากรเขตเมือง

คณะกรรมการเศรษฐกิจและสังคมแห่งเอเชียและแปซิฟิก องค์การสหประชาชาติ (UNESCAP) ประมาณการว่า เมื่อปี 2554 ที่ผ่านมา ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แต่ละประเทศมีประชากรเขตเมืองเฉลี่ย 42.4%

หากจำแนกลงไปรายประเทศ พบว่าอินโดนีเซียมีประชากรที่เข้ามารวมตัวกินใช้เขตเมืองเวลากลางวันอยู่ 28.14 ล้านคน ตามด้วยฟิลิปปินส์ 14.871 ล้านคน เวียดนาม 11.59 ล้านคน ไทย 9.30 ล้านคน น้อยที่สุดคือลาว 7.66 แสนคน

ลองคิดเล่นๆ เปรียบเทียบกันต่อไปกับการกระจายตัวต่อพื้นที่ ความหนาแน่นเหล่านี้จะยิ่งชัดเจนขึ้นไปอีก เช่น กรุงเทพฯ มีพื้นที่ 1,569 ตร.กม. เท่ากับว่าเรามีประชากรในเขตเมืองเฉลี่ย 5,927 คนต่อ ตร.กม.

แม้การเข้ามาอยู่อาศัยในเขตเมืองอาจไม่ใช่เรื่องเลวร้าย หลายประเทศในหลายภูมิภาคก็ยังใช้ชีวิตกันได้ แต่การเข้ามาอยู่อาศัยอย่างหนาแน่นในเขตเมืองที่ยังขาดสาธารณูปโภค ผังเมืองและผังการจราจร ตลอดจนการบริหารจัดการที่ดีคงไม่ใช่สิ่งที่ดีเท่าใดนัก

ทางออกของเรื่องนี้ของอาเซียน คือ 1.ร่วมกันหาโมเดลปฏิรูปสาธารณูปโภค ผังเมืองและผังการจราจรในเขตเมือง เพื่อจัดการคุณภาพชีวิตประชากรให้ดีขึ้น 2.รณรงค์ปลูกฝังให้เกิด “ค่านิยมใหม่” ว่าที่เรียนและที่ทำงานดีๆ ไม่ได้มีแค่ในเมือง เพื่อให้การเคลื่อนย้ายเข้าสู่เขตเมืองน้อยลง หรือ 3.รอเปิดอาเซียน หัวเมืองจังหวัดชายแดนแต่ละประเทศเติบโต ประชากรย้ายกลับไปทำงานหัวเมืองแต่ละภาคแทน

หากเลือกทางออก 2 หรือ 3 คำถามคือภาครัฐแต่ละประเทศได้เตรียมความพร้อมเพียงใดให้เกิดสาธารณูปโภค ผังเมืองและผังการจราจรที่ดีในพื้นที่นั้นด้วย ป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาซ้ำรอยเขตเมืองเดิม

ช่วยกันยกออกทีเถอะครับ ปัญหาแน่นอกขนาดนี้