ก้าวข้ามความแตกต่างปมท้าทายอาเซียน

โดย...ปรียนิจ กุลตั้งเจริญ

ความแตกต่างกันในมิติต่างๆ เป็นความท้าทายและอาจเป็นอุปสรรคต่อการรวมตัวเป็นประชาคมอาเซียน หอการค้าไทย กระทรวงอุตสาหกรรม และสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) จึงได้จัดสัมมนา “ความท้าทายของเสาหลักสามเสาในประชาคมอาเซียน” เพื่อนำเสนอมุมมองที่น่าสนใจ

ลุตฟี ราอุฟ เอกอัครราชทูตสาธารณรัฐอินโดนีเซีย ประจำประเทศไทย กล่าวว่า อาเซียนเป็นภูมิภาคที่มีความหลากหลายในหลายระดับ ตั้งแต่ ประชาชน เศรษฐกิจ ระบอบการปกครอง ศาสนา และวัฒนธรรม ทั้งหมดนี้จะเป็นปัจจัยที่ทำให้อาเซียนเกิดความขัดแย้งทั้งภายในประเทศ ระหว่างประเทศ ไม่ว่าระดับทวิภาคีและพหุภาคี

ขณะเดียวกัน อาเซียนยังถือว่าไม่ได้มีความสงบ 100% ยังมีปัญหาความไว้วางใจซึ่งกันและกัน เช่น ปัญหาทะเลจีนใต้ ความขัดแย้งด้านชายแดนระหว่างไทย กัมพูชา และลาว ปัญหาไฟไหม้ป่าในอินโดนีเซียที่ส่งผลกระทบต่อประเทศอื่น ปัญหาผู้ลี้ภัยจากพม่าเข้ามายังไทยและอินโดนีเซีย เป็นต้น ซึ่งอาเซียนจำเป็นต้องแก้ปัญหาและพร้อมที่จะจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้น

ดังนั้น ความท้าทายของแต่ละประเทศ คือ บทบาทของการที่รวมตัวกัน ซึ่งมีปี 2558 เป็นจุดเริ่มต้น โดยต้องร่วมมือกันรักษาความมั่นคงภายในภูมิภาค ซึ่งก็จัดว่าเป็นความท้าทายของอินโดนีเซียเช่นเดียวกัน

วิธีการแก้ปัญหาต้องทำอย่างสงบ สันติวิธีและหลีกเลี่ยงการสู้รบ โดยวิธีการสร้างดุลยภาพในภูมิภาคให้ทุกประเทศเข้ามามีส่วนร่วม ไม่ใช่เข้ามาแข่งขันกัน รวมทั้งอาเซียนจะต้องร่วมมือกันท่ามกลางความหลากหลาย ซึ่งต้องดำเนินการในเชิงรุกและนำไปปฏิบัติเพื่อสร้างความสงบอย่างยั่งยืน ไม่อย่างนั้นการพัฒนาด้านเศรษฐกิจและสังคมคงเกิดขึ้นได้ยาก

หลี บุญคำ เอกอัครราชทูตสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ประจำประเทศไทย กล่าวว่า การเปิดประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) มีความสำคัญมากสำหรับลาว เนื่องจากเป็นประเทศเล็ก ตลาดขนาดเล็ก เนื้อหาหลักของอาเซียนคือการเป็นตลาดเดียว ฐานการผลิตเดียว การลดภาษีเป็น 0% ถือเป็นสิ่งใหม่สำหรับลาว ซึ่งทำให้ต้องพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขัน

ทั้งนี้ ลาวได้ประโยชน์จากการเชื่อมโยงในอาเซียน โดยลาวได้ดำเนินการสร้างความเชื่อมโยง เพื่อให้กลายเป็นประเทศที่เชื่อมต่อกับหลายประเทศ ได้แก่ การสร้างสะพานมิตรภาพไทยลาว ซึ่งเตรียมเปิดสะพานแห่งใหม่ที่ อ.เชียงของ จ.เชียงราย ในปลายปี 2556 ร่วมมือกับจีนสร้างรถไฟความเร็วสูงเพื่อเชื่อมโยงจากจีนมายังลาว ไทย พม่า

แต่ปัญหาของลาว คือ มีแรงงานไม่มากและทักษะยังไม่เพียงพอ ซึ่งต้องเร่งพัฒนา รวมถึงต้องพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน การท่องเที่ยว คุณภาพสินค้า ซึ่งจะพยายามทำให้ทันในปี 2558

อีริค ซี. เอลนาร์ ผู้ช่วยทูตพาณิชย์ฟิลิปปินส์ ประจำประเทศไทย กล่าวว่า ฟิลิปปินส์เตรียมเข้าสู่เออีซี เช่น ปรับปรุงโครงสร้างการนำเข้าส่งออกสินค้าให้เป็นระบบศุลกากรอิเล็กทรอนิกส์ มีระบบการรับรองผลิตภัณฑ์ รวมถึงได้ทำโรดแมป 3 ด้าน ได้แก่ การประเมินความสามารถในสาขาวิชาชีพต่างๆ ที่จะเปิดเสรี การลงทุน และกฎหมาย ซึ่งฟิลิปปินส์ต้องการปรับปรุงให้สอดคล้องกับภูมิภาค รวมถึงด้านการศึกษาและเพิ่มขีดความสามารถในการขนส่งทางอากาศ

ชาญวิทย์ เกษตรศิริ นักประวัติศาสตร์อาวุโสด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์ กล่าวว่า ปัญหาด้านวัฒนธรรมและปัญหาสังคมเป็นอุปสรรคต่อการรวมตัวเป็นประชาคมอาเซียน ซึ่งปัญหาดังกล่าวเกิดจากความภาคภูมิในความเป็นชาตินิยมและอคติที่เป็นมรดกตกทอดมาจากคนรุ่นก่อน การจะทำให้อาเซียนมีมุมมองเดียวกัน มีอัตลักษณ์เดียวกันเป็นเรื่องยาก การที่มีกลไกระงับความขัดแย้งด้วยสันติวิธีของอาเซียนก็นำมาปฏิบัติได้ยาก ซึ่งเป็นปัญหาของอาเซียน รวมถึงยังมีสื่อมาตอกย้ำความเป็นชาตินิยมอยู่ตลอดเวลา

ขณะเดียวกันแบบเรียนประวัติศาสตร์ของเยาวชนยังขาดเรื่องราวของประวัติศาสตร์ประเทศเพื่อนบ้าน เน้นแต่เรื่องสงคราม วีรบุรุษ เน้นเมืองหลวง ไม่มีเรื่องราวชนบท ซึ่งไม่ช่วยทำให้เกิดความเข้าใจเพื่อนบ้าน ดังนั้นจำเป็นต้องเร่งปรับปรุงให้เกิดความรู้ความเข้าใจอาเซียนมากขึ้น