โจทย์เคลื่อนย้ายแรงงาน"เท่าเทียม-เสรี" บนประโยชน์ชาติ

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

“มิติที่น่ากังวลเกี่ยวกับการเคลื่อนย้ายแรงงาน คือความละเอียดอ่อนของเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับความเสรี”

นี่คือประโยคเปิดใจของ อาทิตย์ อิสโม อธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หลังต้องกลับมานั่งเก้าอี้ดูแลสวัสดิการความเป็นอยู่ของแรงงานไทยและแรงงานต่างด้าวโดยตรง

อาทิตย์ขยายความว่า ในการประชุมคณะกรรมการอาเซียนว่าด้วยการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิของแรงงานต่างด้าว (ACMW) ครั้งที่ 6 เมื่อไม่นานมานี้ ที่ประชุมแบ่งกลุ่มออกเป็น 2 ขั้ว ขั้วหนึ่งคือกลุ่มผู้รับแรงงาน เช่น สิงคโปร์ ที่ไม่ต้องการให้แรงงานต่างด้าวมีสวัสดิการเท่าแรงงานในพื้นที่ ขณะที่อีกขั้วหนึ่งคือกลุ่มผู้ส่งแรงงาน เช่น พม่า ที่ต้องการให้สวัสดิการแรงงานต่างด้าวเท่ากับแรงงานในพื้นที่

แต่สำหรับไทยนั้น เป็นทั้งผู้รับและผู้ส่งแรงงาน ท่าทีของไทยจึงต้องพยายามไม่ละเลยทั้งความเท่าเทียม ความเสรี และประโยชน์ของประเทศ

อาทิตย์ อธิบายว่า ผู้รับก็อยากกำหนดเงื่อนไข ผู้ส่งก็อยากส่ง แต่หลักสากลว่าด้วยแรงงาน โอกาสที่คนทั้งสองกลุ่มจะเท่าเทียมกันนั้นเป็นไปได้ “ยาก”

“ถ้าเราจะยกระดับสวัสดิการให้เท่าเทียมกันหมด เวลาแรงงานพม่าเกษียณอายุ เราต้องให้บำเหน็จบำนาญเขาด้วยไหม”

เขาตั้งคำถามต่อไปว่า ปัจจุบันคนไทยเสียภาษีเต็มจำนวน ขณะที่คนต่างชาติเสียภาษีน้อยกว่า ถ้าสวัสดิการเท่าเทียมกันทุกส่วน จะถือว่าเท่าเทียมกับคนไทยหรือไม่ คนไทยจะรู้สึกอย่างไร จะเกิดปัญหาอื่นตามมาหรือไม่

หากหันไปมองประเทศในกลุ่มสแกนดิเนเวีย ซึ่งเป็นกลุ่มที่ให้สวัสดิการแรงงานและสังคมดีที่สุดในโลก เวลาให้เงินช่วยเหลือคนว่างงานก็ยังให้ได้เฉพาะคนของตัวเองเท่านั้น ไม่สามารถให้เงินก้อนดังกล่าวแก่แรงงานต่างด้าวที่ว่างงานอยู่ในประเทศได้ เพราะหากช่วย ก็ไม่ต่างกับการนำเงินจ้างคนต่างด้าวเดินไปเดินมาในประเทศ

ดังนั้น ท่าทีของไทยนับจากนี้ จึงอาจต้องยึดแนวทางเดียวกับสแกนดิเนเวียและสิงคโปร์ คือกำหนดให้มีสวัสดิการพื้นฐานเท่าเทียมกัน แต่สวัสดิการเฉพาะบางอย่างนั้นก็ต้องให้เฉพาะคนไทย

ส่วนมิติประเทศผู้ส่งแรงงาน ไทยเองก็ต้องชี้แจงแรงงานที่ต้องการไปทำงานต่างประเทศให้ชัด ว่าประเทศที่กำลังจะไปนั้นกฎหมายเขาให้สวัสดิการเราเพียงใด อยู่ได้ระยะเวลาเท่าใด หากแรงงานคนดังกล่าวยอมรับได้จึงค่อยเดินทางไป

อาทิตย์ ย้ำว่า เมื่อกล่าวถึงการนำแรงงานต่างด้าวเข้ามาช่วยทำงานในไทยรองรับเศรษฐกิจโต ตลอดจนการเคลื่อนย้ายแรงงานให้เสรีมากขึ้น ยังมีข้อกังวลว่าเราไม่สามารถปล่อยให้แรงงานเสรีทันที ทะลักเข้ามาแบบเขื่อนแตกได้ เพราะแต่ละประเทศยังมีมิติด้านการพัฒนาแตกต่างกันมาก

“ควรมีเงื่อนไขแยกให้ชัดระหว่างแรงงานทำงานแรงงาน ทำงานเทคนิค หรือทำงานวิชาชีพ แต่หากจะทำแบบนั้นจริงๆ ก็จะเกิดปัญหา กำหนดมากก็ถูกชาติอื่นว่าไม่เสรี กีดกันคนอาเซียนด้วยกัน แต่การกำหนดเงื่อนไขเป็นเรื่องควรทำ ขณะเดียวกันก็ยากต่อความเข้าใจ”

อย่างไรก็ดี อาทิตย์ตั้งข้อสังเกตว่า การรวมตัวของสหภาพยุโรปก็ยังไม่เปิดกว้างให้ใครต่อใครเคลื่อนย้ายไปเสรีอย่างแท้จริง เช่น ฝรั่งเศส ยังต้องกำหนดให้ผู้เดินทางเข้าประเทศต้องขอวีซ่า และยังต้องสกรีนคนกันละเอียดยิบ เพราะฝรั่งเศสเป็นประเทศที่ใครๆ ก็อยากไปอยู่

การกำหนดเงื่อนไขจึงเป็นเหมือนการเปลี่ยนไซส์เสื้อ ไม่ใช้นโยบายใส่เสื้อ One Size For All ดังนั้นแล้วเราก็คงไม่สามารถให้แรงงานต่างด้าวข้ามไปข้ามมาได้เสรีทุกระดับ

ทั้งนี้ อาทิตย์ย้ำว่า ไทยไม่ได้ละเลยการดูแลแรงงานต่างด้าว เพราะขณะนี้ก็กำลังอยู่ระหว่างการจัดทำร่าง พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. ... และชงเรื่องเข้าสภาผู้แทนราษฎรให้ความเห็นชอบการให้สัตยาบันในอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 87 และ ฉบับที่ 98 โดยมีสาระสำคัญคือ การแก้ไขเงื่อนไขและคุณสมบัติในการจัดตั้งองค์กรฝ่ายนายจ้างและฝ่ายลูกจ้าง ผู้จัดตั้ง กรรมการ และที่ปรึกษา ไม่จำเป็นต้องมีสัญชาติไทยแล้ว