วรรณกรรม-ภาพถ่าย-หนังสั้น ศิลป์ร่วมสมัยเข้าใจอาเซียน

โดย...อัฏฐวรรณ ลวณางกูร

ปฏิเสธไม่ได้ว่า ศิลปะและวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่อยู่ในวิถีชีวิตของผู้คน และเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้เรียนรู้และทำความเข้าใจแต่ละสังคมในแต่ละช่วงเวลา ท่ามกลางความแตกต่างหลากหลาย

หนังสือเป็นสื่อที่เข้าถึงได้ง่าย หลายคนเริ่มต้นทำความรู้จักเพื่อนบ้านจากการอ่านหนังสือความรู้ทั่วไป และขยายไปสู่วรรณกรรมที่สะท้อนมุมมองและบริบทของสังคมในด้านต่างๆ ซึ่งปัจจุบันสำนักพิมพ์หลายแห่งให้ความสำคัญกับวรรณกรรมเกี่ยวกับอาเซียนในรูปแบบที่หลากหลาย ทั้งการเขียนเรื่องราวที่เกี่ยวกับเพื่อนในอุษาคเนย์ และการแปลวรรณกรรมของเพื่อนบ้านให้เป็นภาษาไทย

แต่ด้วยข้อจำกัดเรื่องภาษา ทำให้การแปลวรรณกรรมแลกเปลี่ยนกันยังไม่แพร่หลาย ทว่าสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม และสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย ยังคงพยายามผลักดันให้เกิดการแลกเปลี่ยนในแวดวงวรรณกรรมระหว่าง 10 ชาติ โดยจัดทำโครงการวรรณกรรมสัมพันธ์ไทยและเพื่อนบ้าน ซึ่งแต่ละฝ่ายจะคัดสรรผลงานที่สะท้อนภาพสังคม เศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม ทำหน้าที่เหมือนทูตวัฒนธรรม หลังจากนั้นจะดำเนินการจัดแปลเป็นภาษาของอีกฝ่ายและภาษาอังกฤษ รวมเป็น 3 ภาษา

ปัจจุบันมีวรรณกรรมภายใต้โครงการนี้ที่จัดพิมพ์แล้ว 3 เรื่อง ได้แก่ 1.ร้อยมาลัยร้อยใจไร้พรมแดน ซึ่งเป็นการแลกเปลี่ยนวรรณกรรมระหว่างไทยและกัมพูชา 2.โลกไร้พรมแดน เป็นการแลกเปลี่ยนวรรณกรรมกับมาเลเซีย และ 3.ดอกบัวบานในธารวรรณกรรม เป็นการแลกเปลี่ยนกับเวียดนาม ขณะนี้อยู่ระหว่างการคัดสรรวรรณกรรมเพื่อแลกเปลี่ยนกับลาว

เขมชาติ เทพไชย ผู้อำนวยการสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย (สศร.) กล่าวว่า สำนักงานได้เปิดเวทีแลกเปลี่ยนกับเพื่อนบ้าน โดยนำวรรณกรรมดีๆ ของประเทศสมาชิก ทั้งบทกวีและเรื่องสั้นมาแปล เพื่อทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนทัศนคติ องค์ความรู้ และความเข้าใจระหว่างกันมากขึ้น ซึ่งหลังจากนี้จะขยายสู่ประเทศอินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ พม่า และให้ครบ 9 ประเทศในที่สุด

ทั้งนี้ หนังสือที่จัดทำออกมาได้กระจายไปยังห้องสมุดของสถาบันการศึกษา ห้องสมุดชุมชน สถานทูต ซึ่งจะช่วยกระจายต่อไปยังผู้ที่สนใจ

นอกจากนี้ สำนักงานยังมีโครงการแลกเปลี่ยนกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยสนับสนุนให้กวีและนักเขียนสะท้อนเรื่องราวของประเทศตัวเอง รวมถึงการถ่ายภาพเพื่อโปรโมตประเทศ โดยปีนี้จัดโครงการภาพสวย กวีใส ที่ จ.ชลบุรี ในระหว่างวันที่ 2830 มิ.ย. และ จ.กระบี่ ในวันที่ 15 ก.ค.

โครงการดังกล่าวเป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการ ที่เชิญช่างภาพจากประเทศต่างๆ มาถ่ายภาพใน 2 จังหวัดนี้ รวมทั้งเชิญกวีมาร่วมประพันธ์งาน ซึ่งได้เชิญคุณเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ คุณจิระนันท์ พิตรปรีชา หลังจากนี้ก็อาจมีการแปลเป็นภาษาอื่นๆ ที่เพื่อนบ้านมีความสนใจ ผลงานศิลปะด้านทัศนศิลป์และวรรณศิลป์นี้จะช่วยสื่อถึงมุมมองของศิลปินไปยังผู้ชมโดยไม่มีข้อจำกัดด้านภาษา และยังนำเสนอความสวยงามของแหล่งท่องเที่ยวผ่านตัวอักษรและภาพถ่าย

อีกเรื่องที่จะเน้นหลังจากนี้ คือ การสนับสนุนเรื่องหนังสั้น ซึ่งเป็นสื่อที่ใกล้ตัวและผลิตไม่ยุ่งยาก โดยมีแนวคิดจะหนุนให้เยาวชนทำหนังสั้น ถ่ายทอดเรื่องราว มุมมอง สะท้อนถึงวิถีชีวิต และการอยู่ร่วมกันในชุมชน รวมถึงจะผนึกกำลังกับองค์กรต่างๆ เพื่อนำวรรณกรรมดีๆ มาผลิตเป็นหนังสั้น อีกทั้งหาพื้นที่จัดฉายในสถานีโทรทัศน์ที่สนใจ ซึ่งหลายประเทศในอาเซียนก็สนใจหนังสั้นมากขึ้น และเป็นไปได้ที่จะแลกเปลี่ยนหนังสั้นกันในอนาคต เพราะเป็นอีกสื่อหนึ่งที่ช่วยให้ประชาชนมีความเข้าใจกันมากขึ้น และก่อให้เกิดความรู้สึกดีๆ ต่อกัน

นอกจากหนังสั้นจะสะท้อนเรื่องราว มุมมอง และวิถีชีวิต ยังสะท้อนบริบทของสังคมผ่านเสื้อผ้า แฟชั่น การออกแบบที่มีความเป็นไทย ซึ่งสามารถใช้ต่อยอดสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่เป็นประโยชน์ต่อท้องถิ่นได้ด้วย