ตั้งตัวได้ด้วย...สมุนไพรไทย

โดย...สมชาย บุญเหลือ

เมื่ออาทิตย์ก่อนโน้น ผมได้เดินทางไปแหล่งที่เขาปลูกสมุนไพรแหล่งใหญ่ของประเทศใน จ.อ่างทอง และยังเป็นแหล่งที่นำสมุนไพรนานาชนิดมาทำเป็นผลิตภัณฑ์สารพัดอย่างออกขายอย่างเป็นล่ำเป็นสันทั้งในและต่างประเทศ ผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรที่ว่า ล้วนมีความจำเป็นใช้อยู่ในชีวิตประจำวันทั้งสิ้น

สมุนไพรที่ว่าเป็นผลงานของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรรำมะสัก รำมะสักมาจากชื่อหมู่บ้านนั่นเอง อยู่ใน ต.รำมะสัก อ.โพธิ์ทอง จ.อ่างทอง ชาวบ้านที่นี่เขาได้รวมตัวกันเป็นกลุ่มแม่บ้านทำผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรออกขาย ถือเป็นชุมชนที่มีความเข้มแข็ง พึ่งพาตนเองได้ด้วยภูมิปัญญาชาวบ้าน

หากจะว่าไปแล้ว ก็ต้องยกความดีความชอบให้กับ สงัด พรมเมศ ประธานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรรำมะสักคนปัจจุบัน ที่บุกเบิกการทำผลิตภัณฑ์สมุนไพรมาตั้งแต่ต้น จนกระทั่งมาเป็นเจ้าของผลิตภัณฑ์สมุนไพร “พรจันทร์” ที่นำออกขายในปัจจุบัน

เมื่อตัวเองประสบความสำเร็จก็ชวนเพื่อนบ้านมารวมกลุ่มกันเป็นกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรรำมะสัก โดยสงัดใช้บ้านของตนเองเป็นสถานที่ผลิตและจำหน่ายไปในตัว

ในแต่ละวันจะมีคนงานทั้งหญิงและชายมาทำงานเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยหลายสิบคน มีตั้งแต่เด็กยันคนแก่วัย 60 กว่าปี ปัจจุบันสามารถสร้างงานสร้างอาชีพให้คนใน ต.รำมะสัก ได้กว่า 300 ชีวิต

พูดถึงสงัดแล้ว สมัยสาวๆ ก็รับจ้างทำนา ทำไร่ ถอนหญ้า ปลูกผัก และเป็นแม่ค้าเหมือนคนต่างจังหวัดทั่วไป งานสุจริตทุกอย่างที่ได้เงินสงัดทำมาหมด

ความสำเร็จในวันนี้มาจากความอุตสาหะที่ต้องต่อสู้ฟันฝ่าอุปสรรคนานัปการ มาวันนี้เขาประสบความสำเร็จอย่างเต็มภาคภูมิ มีโรงงานแปรรูปสมุนไพรมูลค่าหลายสิบล้าน

แต่ละวันจะมีชาวบ้านที่อยู่ในเครือข่ายนำสมุนไพรไทยที่ปลูกในพื้นที่มาส่งที่บ้านของสงัดเกือบทุกวัน โดยเฉพาะ ขิง ข่า ตะไคร้ ไพล มะรุม และอื่นๆ อีกมากมาย เพื่อนำมาตากแห้งและแปรรูปมาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ทำจากสมุนไพรนั่นเอง

ผลิตภัณฑ์ที่ทำออกขาย ได้แก่ ยาหม่องสมุนไพร น้ำมันนวดสมุนไพร แชมพู สบู่ก้อน สบู่เหลว ครีมนวดผมสมุนไพร เป็นต้น หรือจะเป็นแคปซูลมะรุม ชามะรุม โลชันสมุนไพร สมุนไพรขัดผิว รวมแล้วกว่า 100 ชนิด

ส่วนที่กำลังได้รับความนิยมมากตอนนี้ คือผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางสมุนไพรจากข้าวหอมนิล และมะรุม

นอกจากนั้นสินค้าขายดีกำลังได้รับความนิยมจากต่างประเทศ คือ ลูกประคบ ชุดอบสมุนไพร นั่นเอง ใครจะเชื่อว่ายอดผลิตและจำหน่ายลูกประคบ ชุดอบสมุนไพร ตกเดือนละหลายหมื่นลูก

สาเหตุที่ต่างชาตินิยมสั่งมาก เพราะสรรพคุณของสมุนไพรที่อยู่ในลูกประคบ บวกกับกลิ่นที่ไม่มีใครเหมือนนั่นเอง

สำหรับขั้นตอนการสกัดสมุนไพรของกลุ่มจะอาศัยการต้มกลั่นกับน้ำในชุดกลั่น จะได้สารสกัด 2 ส่วน คือ น้ำที่กลั่นได้ และน้ำต้มสมุนไพร วางน้ำต้มสมุนไพรไว้ให้ตกตะกอน นำเฉพาะส่วนที่ใสมาผสมกับน้ำที่กลั่นได้ในสัดส่วนครึ่งต่อครึ่ง

ส่วนของตะกอนที่เหลือจากการกรอง จะนำไปรวบรวมและกลั่นซ้ำ แล้วนำน้ำกลั่นในครั้งหลังนี้มาผสมด้วย ส่วนผสมที่ได้จะนำไปใช้ในการผลิตแชมพู สบู่เหลว และผลิตภัณฑ์อื่นๆ กากที่เหลือจากการเตรียมสารสกัดจะนำไปทำปุ๋ย

การเตรียมสารสกัดด้วยวิธีนี้ จะทำให้ได้ตัวยาเข้มข้น การนำน้ำกลั่นมาผสมกับน้ำต้มสมุนไพรจะทำให้สารสกัดไม่เสียง่าย และทำให้ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากสารสกัดไม่ตกตะกอน การต้มกลั่นต้องควบคุมอุณหภูมิไม่ให้ร้อนเกินไม่เช่นนั้นสารสำคัญจะเสีย และไม่ให้ต่ำเกินซึ่งจะทำให้กลั่นไม่ออก

การกลั่นใช้เวลาตามชนิดของสมุนไพร หากในสูตรมีการใช้สมุนไพรหลายชนิดผสมกันจะนำสมุนไพรมาผสมกันตามสูตรแล้ว กลั่นไปพร้อมกันได้เลย ไม่นิยมการสกัดด้วยแอลกอฮอล์ เพราะจะใช้กับเส้นผมไม่ได้ ในการกลั่นหากได้น้ำมันจะช้อนออกมาผลิตเป็นน้ำมันนวด เช่น ไพล เป็นต้น

ลักษณะของเครื่องมือต้มกลั่นก็ใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน ใช้หม้อขนาดใหญ่ต้มสมุนไพร แล้วแขวนหม้อขนาดเล็กกว่าไว้ข้างใน จากนั้นปิดฝาหม้อใหญ่ด้วยกระทะที่หล่อน้ำไว้ น้ำที่กลั่นได้จะตกลงในหม้อขนาดเล็กที่แขวนไว้

สมุนไพรบางชนิด เช่น มะคำดีควาย ต้มแล้วจะข้น กรองยาก และเสียง่าย และสมุนไพรที่เสียง่าย เช่น อัญชัน จะใช้วิธีทำเป็นน้ำหมัก อย่างไรก็ตาม ที่กล่าวมาเป็นเพียงกระบวนการผลิตของผลิตภัณฑ์บางชนิดเท่านั้น

สิ่งสำคัญสินค้าของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรรำมะสักได้รับการรับรองจากกระทรวงสาธารณสุขทุกชนิด สนใจโทร. 02-940-5426-7 หรือ 02-809-4211-3