กัมพูชาช่วยหนุนธุรกิจสิ่งทอไทย

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย เชื่อ ไทยเป็นพันธมิตรทางการค้ากับกัมพูชา ช่วยเกื้อหนุนการเติบโตธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มไทย

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุว่า กัมพูชา เป็นประเทศหนึ่งที่อุตสาหกรรมเครื่องนุ่งห่มเติบโตมากที่สุดในโลก ปัจจุบันนักลงทุนต่างชาติพุ่งเป้าการลงทุนในธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มไปยังกัมพูชาเพิ่มขึ้นทุกๆ ปี โดยมีแรงจูงใจหลักมาจากค่าจ้างแรงงานที่ยังอยู่ในระดับต่ำ และการได้รับสิทธิพิเศษต่างๆ ทั้งจากรัฐบาลกัมพูชาและจากประเทศคู่ค้า ดังนั้น ภายใต้สถานการณ์ต้นทุนการผลิตในประเทศที่เพิ่มสูงขึ้นของไทย กัมพูชาน่าจะเป็นทางเลือกที่น่าสนใจอยู่ไม่น้อย สำหรับผู้ประกอบการสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มไทยที่จะเข้าไปทำการค้าการลงทุน ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ได้วิเคราะห์โอกาสทางธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มในกัมพูชา โดยมีประเด็นที่น่าสนใจ ดังนี้

เจาะลึกโอกาสทางธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของไทยในกัมพูชา

- ความได้เปรียบค่าจ้างแรงงาน ... เสมือนแม่เหล็กดึงดูดนักลงทุน ผลจากการขาดแคลนแรงงาน ประกอบกับการปรับเพิ่มค่าแรงขั้นต่ำ 300 บาท ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตในธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มในไทยสูงขึ้น ผู้ประกอบการหลายรายจึงเริ่มมองหาแหล่งขยายการผลิตในต่างประเทศ และกัมพูชาก็เป็นทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจ หากพิจารณาถึงจุดเด่นคงต้องยอมรับว่า ปัจจัยหลักยังคงมาจากค่าจ้างแรงงานที่ยังอยู่ในระดับต่ำ

ทั้งนี้ แม้ว่าต้นเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา กัมพูชาจะมีการปรับขึ้นค่าจ้างแรงงานขั้นต่ำในอุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มจาก 61 เหรียญสหรัฐฯ/เดือน เป็น 80 เหรียญสหรัฐฯ/เดือน (เพิ่มขึ้นร้อยละ 30)  แต่ก็ถือว่ายังอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับประเทศผู้ผลิตอื่นๆ ในภูมิภาค นอกจากนี้ จากการที่แรงงานส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 60 ของภาคการผลิต ทำงานอยู่ในอุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม ทำให้การหาแรงงานทำได้ไม่ยาก และมีเพียงพอที่จะสนับสนุนการเติบโตของอุตสาหกรรมหลักของประเทศอย่างสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มได้

- แรงสนับสนุนจากทางภาครัฐและสิทธิประโยชน์ด้านการส่งออก ... ผลักดันการเติบโตของธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มในกัมพูชาเพิ่มสูงขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการยกเว้นภาษีนิติบุคคล การยกเว้นภาษีนำเข้าวัตถุดิบและเครื่องจักรที่ใช้ในการผลิต ตลอดจนการโอนเงินออกนอกประเทศได้อย่างเสรี ที่รัฐบาลกัมพูชามอบให้แก่นักลงทุนต่างชาติที่เข้าไปลงทุนทำการผลิตเพื่อส่งออกในกัมพูชา รวมถึงโอกาสที่จะได้รับสิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากร (GSP) ส่งออกไปประเทศที่พัฒนาแล้วกว่า 26 ประเทศ ในฐานะกลุ่มประเทศด้อยพัฒนา (LDCs) ยังเปรียบเสมือนแต้มต่อสำคัญที่จะทำให้นักลงทุนต่างชาติรวมถึงไทย เพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขันในตลาดคู่ค้าหลักอย่าง สหรัฐฯและสหภาพยุโรปได้ จะเห็นได้จากภาวะการลงทุนในธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มคึกคักเป็นอย่างมาก

โดยข้อมูลจากคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุนของกัมพูชา(CIB) ระบุว่า ปี 2555 ได้อนุมัติโครงการส่งเสริมการลงทุนในอุตสาหกรรมการผลิตเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มมากที่สุดถึง 82 โครงการ คิดเป็นมูลค่าการลงทุนถึง 165.3 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการลงทุนจากจีน (ร้อยละ 73 ของมูลค่าการลงทุน) ไต้หวันและเกาหลีใต้ สอดคล้องกับมูลค่าการส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มของกัมพูชาที่เติบโตไปในทิศทางเดียวกัน โดยในปี 2555 มีมูลค่าการส่งออกทั้งสิ้น 4,445.7 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ขยายตัวถึงร้อยละ 7.2 (YoY) ซึ่งมีตลาดส่งออกหลัก ได้แก่ สหรัฐฯ สหภาพยุโรป แคนาดาและญี่ปุ่น คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 32.7, 44.9, 9.2 และ 3.2 ตามลำดับ

-  พื้นที่เหมาะสมในการลงทุน ... ยังคงเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษและนิคมอุตสาหกรรม ด้วยแรงจูงใจทางธุรกิจส่งผลให้ผู้ประกอบการไทยบางส่วน ต่างวางแผนการขยายฐานการผลิตในกัมพูชาอย่างชัดเจนมากขึ้น โดยเมืองที่นักลงทุนส่วนใหญ่สนใจเข้าไปลงทุนจะตั้งอยู่ในบริเวณจังหวัดสวายเรียง (เขตเศรษฐกิจพิเศษแมนฮัตตัน) บันเตียเมียนเจย (นิคมอุตสาหกรรมโอเนียง ศรีโสภณ) สีหนุวิลล์ (นิคมอุตสาหกรรมสีหนุวิลล์) เกาะกง (นิคมอุตสาหกรรมเกาะกง) และนิคมอุตสาหกรรมอื่นๆ รอบกรุงพนมเปญ เนื่องจากบริเวณดังกล่าวไม่อยู่ไกลจากเมืองหลวงมากนัก ขั้นตอนการติดต่อกับเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นทำได้ง่าย ขณะเดียวกันก็มีสาธารณูปโภคพื้นฐาน (ระบบไฟฟ้าและระบบน้ำ) และเส้นทางคมนาคมที่ค่อนข้างสะดวก ซึ่งเอื้อต่อการขนส่งสินค้าวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูปจากโรงงานไปยังตลาดหรือท่าเรือได้ง่าย

นอกจากเป้าหมายด้านการลงทุน ... ไทยยังมีโอกาสเข้าไปทำการตลาดสินค้าวัตถุดิบสิ่งทอ ป้อนสายการผลิตเครื่องนุ่งห่มของกัมพูชาได้

แม้ว่าอุตสาหกรรมเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มของกัมพูชาจะเติบโตไปอย่างรวดเร็ว จากการสนับสนุนของภาครัฐ ในฐานะอุตสาหกรรมส่งออกที่สร้างรายได้เข้าประเทศอันดับ 1 แต่ข้อจำกัดอย่างหนึ่งก็คือ กัมพูชายังมีฐานการผลิตสินค้าวัตถุดิบสิ่งทออาทิ ผ้าผืนและเส้นด้าย เพื่อป้อนให้สายการผลิตเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มในประเทศไม่เพียงพอต่อความต้องการและกำลังการผลิตในประเทศที่เพิ่มสูงขึ้น เนื่องจากการลงทุนในส่วนของต้นน้ำอย่าง สิ่งทอ ต้องใช้เงินลงทุนค่อนข้างสูง อีกทั้งยังต้องมีระบบสาธารณูปโภคที่มีประสิทธิภาพ ทั้งในระบบสายการผลิตและการจัดการของเสีย ซึ่งกัมพูชากำลังอยู่ในช่วงของการพัฒนา การลงทุนในสายการผลิตสิ่งทอจึงยังมีค่อนข้างน้อย ส่งผลให้ในแต่ละปียังคงต้องพึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบในปริมาณที่สูง คิดเป็นมูลค่าไม่ต่ำกว่า 1.6 พันล้านเหรียญสหรัฐฯต่อปี โดยส่วนใหญ่จะเป็นการนำเข้าจากจีน (สัดส่วนร้อยละ 48.2) ไต้หวัน (ร้อยละ 20.1) ฮ่องกง (ร้อยละ 12.8) เกาหลีใต้ (ร้อยละ 6.2) มาเลเซีย (ร้อยละ 5.4) เวียดนาม (ร้อยละ 3.3) และไทย (ร้อยละ 2.1) ตามลำดับ

 

จากการที่กัมพูชาเป็นตลาดสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มที่สำคัญติด 1 ใน 5 ของอาเซียน ซึ่งเป็นตลาดส่งออกสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มอันดับ 1 ของไทย  ดังนั้น จากปัจจัยสนับสนุนที่กล่าวมาข้างต้น น่าเป็นโอกาสที่ดีที่นักลงทุนไทยจะสามารถเข้าไปทำการตลาดสิ่งทอต้นน้ำ โดยอาศัยข้อได้เปรียบในเรื่องของทำเลที่ตั้งที่อยู่ใกล้กัมพูชา  (ต้นทุนค่าขนส่งไม่สูงมาก ส่งมอบสินค้าได้รวดเร็ว มีความคล่องตัวด้านบริหารจัดการสต๊อกวัตถุดิบ) อีกทั้งอัตราภาษีนำเข้ายังอยู่ในระดับต่ำ (ร้อยละ 5-20 จากข้อตกลงเขตการค้าเสรีอาเซียน) และคุณภาพ สินค้าที่ได้มาตรฐาน และเป็นที่ยอมรับของคู่ค้าทั้งรูปแบบดีไซน์และความสวยงาม จากความเข้มแข็งของอุตสาหกรรมต้นน้ำ กลางน้ำ ของสายการผลิตสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มในประเทศของไทย เมื่อเทียบกับประเทศอื่นๆ ในภูมิภาคเดียวกัน

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย คาดว่า การส่งออกสิ่งทอซึ่งเป็นวัตถุดิบต้นน้ำของไทยไปยังกัมพูชาในปี 2556 น่าจะมีโอกาสพุ่งไปอยู่ที่ระดับ 120 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ขยายตัวร้อยละ 25.0 (YoY) โดยสินค้าที่มีศักยภาพในการทำตลาด ได้แก่ ผ้าผืน (ทั้งในส่วนของผ้าถักและผ้าทอ) รวมไปถึงเส้นด้ายระดับกลางถึงบน

ส่วนในระยะถัดไป ไทยน่าจะมีโอกาสขยายการลงทุนในส่วนของการผลิตสิ่งทอต้นน้ำและกลางน้ำได้ด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะโรงงานผลิตผ้าผืนและด้าย รวมไปถึงโรงงานฟอกย้อม เพื่อไปสนับสนุนภาคการผลิตในกัมพูชา หากกัมพูชาสามารถพัฒนาสาธารณูปโภค ทั้งในเรื่องของการจัดหาไฟฟ้าและระบบการจัดการน้ำและของเสียให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น นอกจากนี้ จากการที่ความต้องการบริโภคเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มเพิ่มขึ้น ตามการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศ ยังเป็นโอกาสที่ผู้ประกอบการจะตีตลาดผู้บริโภคภายในประเทศได้เพิ่มขึ้นด้วย โดยเห็นสัญญาณจากยอดการส่งออกเครื่องนุ่งห่มไทยไปยังกัมพูชาที่เพิ่มขึ้นทุกๆ ปี (ช่วงปี 2551-2555 ยอดการส่งออกเครื่องนุ่งห่มเติบโตเฉลี่ยร้อยละ 87 ต่อปี) โดยมีปัจจัยหนุนจากรสนิยมผู้บริโภคที่คล้ายคลึงกับไทย จากประเพณีวัฒนธรรมและพรมแดนที่อยู่ติดกัน อีกทั้งยังนิยมเลียนแบบการบริโภคผ่านสื่อโทรทัศน์ของไทย และเชื่อมั่นว่าสินค้าไทยมีคุณภาพดี

ต้นทุนแฝง/ ทักษะแรงงาน/ คู่แข่ง/ ระบบสาธารณูปโภค ประเด็นท้าทายนักลงทุนในกัมพูชา

แม้ว่ากัมพูชาจะมีหลากหลายปัจจัยที่ดึงดูดนักลงทุน แต่สำหรับปัจจัยพึงระวังในการเข้าไปลงทุนในกัมพูชาก็คือ ต้นทุนแฝงในลักษณะ Informal Law ทำให้ผู้ประกอบการอาจจะมีค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นนอกเหนือจากค่าจ้างแรงงาน อีกทั้งทักษะแรงงานยังอยู่ในระดับต่ำและความสามารถจำกัดอยู่แค่ระบบการรับจ้างผลิต (OEM) ในลักษณะ CUT MAKE AND TRIM (C.M.T) ที่ผู้ว่าจ้างเป็นผู้จัดหาวัตถุดิบให้ผู้ผลิตทำการตัดและเย็บตามคำสั่งเท่านั้น เนื่องจากยังขาดแคลนแรงงานฝีมือและช่างเทคนิคระดับกลางขึ้นไป ส่งผลให้กระบวนการผลิตที่ก่อให้เกิดมูลค่าเพิ่ม (Value added) อาทิ ขั้นตอนการออกแบบและการทำตลาดภายในประเทศยังมีค่อนข้างน้อย และสินค้าที่ผลิตได้ส่วนใหญ่ยังเป็นสินค้าที่ต้องแข่งขันด้านราคา เช่น เสื้อยืด เสื้อสเว็ตเตอร์ เป็นต้น ในขณะเดียวกัน ก็ต้องเผชิญกับนักลงทุนรายใหญ่ที่ครองส่วนแบ่งตลาดค่อนข้างสูง โดยเฉพาะจีน ที่มีความได้เปรียบด้าน Economy of Scale ดังนั้น การเข้าไปทำตลาดผู้ประกอบการควรวางตำแหน่งสินค้าไว้ที่ตลาดระดับกลางถึงบน และไม่ควรใช้ราคาเป็นเครื่องมือในการชิงส่วนแบ่งตลาด เพราะจะทำให้เสียเปรียบคู่แข่งในสินค้าระดับกลางถึงล่างได้

นอกจากนี้ จากการที่ระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานยังอยู่ในช่วงของการพัฒนาและปรับปรุง ทั้งระบบไฟฟ้า น้ำ คมนาคมขนส่ง (ถนนและท่าเรือ) ปัจจัยเหล่านี้ยังเป็นอุปสรรคที่สำคัญต่อระบบ Supply Chain ในสายการผลิต ซึ่งผู้ประกอบการต้องพิจารณาถึงความเหมาะสมของสายการผลิตที่จะเข้าไปลงทุนในธุรกิจสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม รวมไปถึงรูปแบบทางธุรกิจที่จะเข้าไปลงทุน และประเด็นสำคัญที่จะขาดไม่ได้ก็คือ การแสวงหาพันธมิตรทางการค้าที่เป็นคนท้องถิ่น เพื่อจะเข้ามาช่วยสนับสนุนและอำนวยความสะดวกทางด้านการลงทุนและการติดต่อกับทางการท้องถิ่นให้มีความราบรื่นมากขึ้น