แกะรอย Stock Futures

ช่วงนี้คงต้องยอมรับว่าการซื้อขายในตลาดทุนไทยร้อนแรงมากจริงๆ เห็นได้จากการซื้อขายของตลาดหุ้นในช่วงที่ผ่านมาก็ได้สร้างสถิติการซื้อขายสูงสุดตั้งแต่เริ่มดำเนินการ ในขณะที่ TFEX จะเพิ่มสินค้าที่เกี่ยวข้องกับหุ้นหรือ Stock Futures ผู้ลงทุนในตลาดหุ้นรุ่นใหญ่หลายท่านเลยฝากคำถามเกี่ยวกับ Stock Futures เหมือนหรือต่างจากหุ้นอย่างไร ใช้แทนกันได้หรือเปล่า คอลัมน์นัดพบฯ จึงขอนำความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับ Stock Futures มาแนะนำให้กับผู้ลงทุนมือใหม่ๆ ใน TFEX

ขอเริ่มด้วยความหมายของ Stock Futures หรือสัญญาซื้อขายหุ้นรายตัวล่วงหน้า คือ สัญญาที่ผู้ซื้อและผู้ขายทำสัญญากันว่าจะซื้อขายหุ้นใดหุ้นหนึ่ง (หุ้นอ้างอิง) ในอนาคต โดย ณ วันนี้จะตกลงราคาว่าจะซื้อขายกันที่กี่บาท ผู้ซื้อยังไม่ต้องเตรียมเงินเพื่อจ่ายซื้อหุ้น และผู้ขายก็ไม่จำเป็นต้องมีหุ้นอยู่ในมือ เนื่องจากเป็นการตกลงจะซื้อขายกันในอนาคต แต่ ณ วันที่ซื้อขาย Stock Futures คือ ชำระเงินจำนวนหนึ่งเป็นหลักประกัน

เนื่องจากการซื้อขายในตลาดหุ้น เป็นการซื้อขายที่เกิดขึ้นทันที ผู้ซื้อหุ้นต้องมีเงินเต็มจำนวนตามราคาและปริมาณที่ตกลงซื้อ ในขณะที่ผู้ขายหุ้นก็ต้องมีหุ้นตามจำนวนที่ตกลงขายรออยู่ในบัญชีเพื่อส่งมอบ เช่น ถ้าต้องการซื้อ/ขายหุ้น KTB ที่ 25.50 บาท จำนวน 1,000 หุ้น ผู้ซื้อก็ต้องเตรียมเงิน 25,500 บาท ส่วนผู้ขายก็ต้องมีหุ้นอยู่ในบัญชีเพื่อส่งมอบ 1,000 หุ้น

ในขณะที่ผู้ลงทุนที่เลือกลงทุนใน Stock Futures เช่น KTB Futures แทนการซื้อขายหุ้น KTB ในตลาดหุ้น ณ วันที่ซื้อขาย KTB Futures ผู้ซื้อไม่จำเป็นต้องเตรียมเงินเต็มจำนวน ส่วนผู้ขายก็ไม่ต้องเตรียมหาหุ้นมาส่งมอบ แต่ผู้ซื้อและผู้ขายจะต้องวางเงินหลักประกันหรือเงิน Margin เพื่อรับประกันความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของราคา KTB Futures โดยปัจจุบันกำหนด Margin ที่ 1,900 บาทต่อสัญญา

เนื่องจากราคาหุ้นเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ราคา Stock Futures ที่สะท้อนราคาในอนาคตของหุ้นนั้นๆ ก็มีการขยับเช่นเดียวกัน ซึ่งปกติก็จะปรับตัวขึ้นลงในทิศทางเดียวกันแต่ในระดับที่ต่างกัน เช่น หุ้น KTB ขึ้น 0.3 บาท จากเดิมที่ 25.50 บาท เป็น 25.80 บาท ขณะที่ KTB Futures ที่เคยอยู่ 25.60 บาท อาจเพิ่มขึ้น 0.25 บาท เป็น 25.85 บาท เมื่อเวลาผ่านไป ราคาที่ผู้ซื้อขาย KTB Futures เคยตกลงกันไว้อาจจะซื้อสูงกว่าหรือต่ำกว่าราคาตลาดของสัญญาที่เปลี่ยนแปลงตามราคาหุ้นอ้างอิงได้

จากข้อมูลข้างต้น ลักษณะของกำไรขาดทุนของการซื้อขายหุ้น จึงแตกต่างจากการซื้อขาย Stock Futures สำหรับผู้ที่ซื้อหุ้น มูลค่าพอร์ตหุ้นที่ถือจะมีการปรับขึ้นลงในแต่ละวัน แต่กำไรขาดทุนยังไม่ได้เกิดขึ้นเป็นตัวเงินจนกว่าจะขายหุ้นออกจากพอร์ต ซึ่งจากตัวอย่างพอร์ตหุ้น KTB ข้างต้น มีมูลค่าเพิ่มขึ้นเป็น 25,800 บาท (25.80 *1,000) หรือเพิ่มขึ้นจากเดิม 300 บาท หรือประมาณ 1% (=300/25,500) ของเงินลงทุนตั้งต้น แต่การเพิ่มขึ้นยังอยู่ในรูปของการลงบัญชี หากต้องการแปลงเป็นเงินจริงก็ต้องขายหุ้น KTB ออกจากพอร์ต ส่วนผู้ที่ขายหุ้น KTB ไปก่อนหน้านี้ จะไม่ได้รับผลกระทบในรูปตัวเงินจากการเปลี่ยนแปลงของราคา KTB หรืออีกนัยหนึ่งคือไม่มีความเสี่ยงจากราคา KTB อีกต่อไปนั้นเอง

แต่สำหรับผู้ที่ซื้อขาย Stock Futures จะเกิดความผูกพันทั้งผู้ซื้อและผู้ขายจนกว่าจะมีการปิดสถานะหรือสัญญาครบอายุ จากตัวอย่างข้างต้น หลังจากตกลงซื้อขาย KTB Futures ที่ราคา 25.60 บาทแล้ว เมื่อราคา KTB เปลี่ยนแปลงและราคา KTB Futures ปรับเพิ่ม 0.25 บาท ผู้ที่ซื้อสัญญา KTB Futures จะได้กำไรจากส่วนต่างของราคาทันที 250 บาท (=0.25 * 1,000) ต่อ 1 สัญญา ในขณะที่ผู้ขาย KTB Futures ยังคงมีภาระผูกพัน ก็จะขาดทุนจากการขายได้ต่ำกว่าราคาตลาด คิดเป็นผลขาดทุน 250 บาท ผลกำไรขาดทุนก็จะมีผลต่อเงินหลักประกันที่วางไว้ฝ่ายละ 1,900 บาทต่อสัญญาทันที ทำให้ผู้ซื้อมีเงินประกันเพิ่มเป็น 2,150 บาท (=1,900+250) คิดเป็นกำไรประมาณ 13% (=250/1,900) จากเงินลงทุน แต่สำหรับผู้ขายจะมีเงินประกันลดลงเหลือเท่ากับ 1,650 บาท (=1,900250) หรือขาดทุนทันที 13% เช่นเดียวกัน

จะเห็นได้ว่า Stock Futures ทั้งผู้ซื้อและผู้ขายสามารถทำกำไรในรูปตัวเงินได้ใกล้เคียงกับการซื้อขายหุ้นโดยตรง แต่หากคิดเป็นอัตรากำไรจะมีระดับสูงกว่าซื้อขายหุ้นมาก เนื่องจากใช้เงินลงทุนน้อยกว่า เนื่องจากการซื้อขาย Stock Futures ถือเป็นภาระผูกพันที่สร้างกำไรและขาดทุนได้ทันที ผู้ลงทุนในหุ้นเดิมจึงควรศึกษาความแตกต่างระหว่าง 2 สินค้าให้ดีก่อน