อาเซียนบนกระแสบูรพาภิวัฒน์

โดย...อัฏฐวรรณ ลวณางกูร

อาเซียนกำลังก้าวสู่ความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญที่จะรวมตัวเป็นประชาคมในปี 2558 ท่ามกลางการผงาดของโลกตะวันออก หรือกระแสบูรพาภิวัตน์

ไทยจำเป็นต้องปรับตัวรับมือกับสิ่งที่จะเกิดขึ้น เพราะหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องมีปฏิสัมพันธ์กับความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ซึ่งอาจสร้างทั้งโอกาสและวิกฤต

ศ.ดร.ลิขิต ธีรเวคิน อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวในงานสัมมนาวิชากร “เอเชียรุ่งโรจน์ : วิกฤตหรือโอกาสสำหรับไทย” จัดโดยคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ว่า ทุกสิ่งมีทั้งขึ้นและลง ไม่ว่าจะอยู่ในยุครุ่งเรืองหรือตกต่ำ ก็มีทั้งวิกฤตและโอกาสที่ต้องรู้เท่าทัน

ที่จริงแล้วเอเชียเคยรุ่งโรจน์มาก่อน แต่ถูกตะวันตกแซงหน้าขึ้นมาหลังการปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์และการปฏิวัติทางเศรษฐกิจ กระทั่งเอเชียกลับมาผงาดขึ้นอีกครั้ง โดยจีนและอินเดียเป็นตัวขับเคลื่อนที่สำคัญผ่าน 6 ตัวแปร คือ 1.การพัฒนาทางการเมือง ระบบอะไรก็ได้ที่ทำให้คนมีส่วนร่วม 2.การพัฒนาเศรษฐกิจที่เน้นอุตสาหกรรมและคอมพิวเตอร์ 3.การขยับสถานะทางสังคม 4.จิตวิทยาที่ทันสมัยเพื่อขับเคลื่อนการพัฒนา 5.จำนวนประชากรที่ทำให้เกิดการประหยัดจากขนาด (Economy of scale) และ 6.เทคโนโลยี

แม้จีนและอินเดียจะผงาดขึ้นมา แต่ก็มีความเสี่ยงที่ต้องเผชิญเช่นกัน กรณีจีนเสี่ยงเผชิญปัญหาประชากรสูงอายุ ระบบการปกครองที่ชนชั้นนำเป็นใหญ่ บวกกับ 3 ตัวแปรวิกฤต ได้แก่ วัตถุนิยม บริโภคนิยม และเงินตรานิยม ขณะที่อินเดียติดปัญหาเรื่องชั้นวรรณะที่ทำให้คนขยับสถานะได้ลำบาก รวมถึงจิตวิทยาที่ยังล้าสมัย

ส่วนอาเซียนเป็นภูมิภาคที่หลากหลายมากทั้งระบบการปกครอง ศาสนา จำนวนประชากร ภูมิรัฐศาสตร์ ประวัติศาสตร์ แต่ก็มองข้ามไม่ได้ ยิ่งบวกกับประเทศยักษ์ใหญ่อย่าง จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ รัสเซีย อินเดีย บราซิล จะทำให้เอเชียยิ่งใหญ่ขึ้นมา

“ทะเลเมดิเตอร์เรเนียนกลายเป็นอดีตไปแล้ว มหาสมุทรแปซิฟิกกำลังเป็นมหาสมุทรแห่งอนาคต”

ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ อดีตคณบดีคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มองว่า มหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิกบางส่วนจะทวีความสำคัญมากนับจากนี้ หมายความว่าไม่ใช่แค่เอเชียที่จะผงาดขึ้นมา แต่เป็นทั้งซีกโลกตะวันออกที่รวมละตินอเมริกาและตะวันออกกลางด้วย

จีนเป็นจิ๊กซอว์ที่สำคัญ เพราะมีพื้นที่ติดต่อกับเพื่อนบ้าน 14 ประเทศ รวมถึงอาเซียนด้วย ทำให้เข้าถึงแหล่งวัตถุดิบและพลังงานในประเทศต่างๆ เชื่อมโยงการคมนาคมขนส่ง จีนมีภูมิศาสตร์เศรษฐกิจและอิทธิพลสูงมาก เป็นคู่ค้ารายใหญ่อันดับ 12 ของทุกภูมิภาค

การรวมตัวสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) จึงน่าจับตามอง เพราะเกิดขึ้นในจังหวะที่โลกเปลี่ยนแปลงมาก ท่ามกลางกระแสบูรพาภิวัตน์ ขณะที่สหภาพยุโรปที่เป็นต้นแบบของการรวมกลุ่มกำลังอาการหนักอยู่ในไอซียู อาเซียนที่มีประชากร 600 ล้านคน กำลังผนวกกับจีนที่มุ่งลงใต้ และอินเดียที่มุ่งตะวันออก

บทบาทของไทยจึงมีความสำคัญมาก เพราะยักษ์เอเชียทั้งสองนี้ไม่สามารถรวมกับอาเซียนได้โดยไม่ผ่านไทย เราจึงควรให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ และทำตัวเป็นมหาอำนาจด้านโลจิสติกส์ โดยเฉพาะไทยอยู่ใกล้ช่องแคบมะละกา ซึ่งเป็นเส้นเลือดสำคัญของเศรษฐกิจที่ผ่านเอเชีย แต่ไทยยังไม่ได้สนใจทำประโยชน์จากจุดนี้ ทั้งที่ควรมีเส้นเลือดอีกเส้นเผื่อกรณีช่องแคบมะละกามีปัญหา

ด้าน รศ.ดร.อักษรศรี พานิชสาส์น อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เห็นว่าไทยยังไม่ได้ให้ความสำคัญกับอาเซียนมากเท่าที่ควร ขณะที่อินโดนีเซียมีบทบาทเรื่องความเป็นผู้นำ ส่วนมาเลเซียมาแรงมากในแง่เศรษฐกิจ มาเลเซียค้ากันเองในอาเซียนมากที่สุด และค้ากับจีนมากที่สุดเกือบ 9 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ รวมถึงลงทุนในจีนมากสุด ขณะที่ไทยค้ากับจีน 6.47 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ