คลิตี้-ซานติก้า

หมู่บ้านคลิตี้ล่าง เป็นหมู่บ้านของชาวกะเหรี่ยงที่เคยอาศัยและพึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ใน จ.กาญจนบุรี แต่เมื่อบริษัท ตะกั่วคอนเซนเตรทส์ (ประเทศไทย) ได้เข้าไปประกอบกิจการตั้งโรงงานแต่งแร่ตะกั่ว เพราะมีการปล่อยน้ำเสียซึ่งมีสารตะกั่วเจือปนลงไปในลำห้วย ทำให้น้ำเสียและปลาตาย ชาวบ้านไม่สามารถนำน้ำและจับปลามาเพื่อบริโภคได้ ชาวบ้านไม่ได้เป็นผู้ทำให้น้ำเสีย แต่กลับต้องมารับเคราะห์กรรมจากผู้ทำให้น้ำเสีย ชาวบ้านจึงได้รวมตัวกันฟ้องกรมควบคุมมลพิษในฐานะหน่วยงานรัฐที่มีอำนาจในการฟื้นฟูจากมลพิษตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ซึ่งละเลยต่อหน้าที่ ไม่ควบคุมตรวจสอบการประกอบกิจการของบริษัทดังกล่าวที่ปล่อยน้ำเสียจนคร่าชีวิตของชาวบ้านและทำลายวิถีชุมชนและสิ่งแวดล้อมอันไม่อาจประเมินค่าได้

สารตะกั่วจะไม่แสดงความเป็นพิษต่อมนุษย์ในทันที แต่เมื่อสะสมในร่างกายเกินขนาด หากเป็นผู้ใหญ่จะทำให้สมองทำงานบกพร่องและสติปัญญาเสื่อมถอย และหากเป็นเด็กจะทำให้สมองไม่พัฒนา ร่างกายไม่เจริญเติบโต ความสามารถในการรับฟังบกพร่อง และหากร่างกายได้รับสารตะกั่วจนกลายเป็นพิษเรื้อรัง ก็อาจทำให้เป็นอัมพาต เยื่อหุ้มสมองอักเสบ บางรายอาจเสียชีวิต

ศาลปกครองสูงสุดได้มีคำพิพากษาเมื่อวันที่ 10 ม.ค. 2556 เกี่ยวกับคดีหมู่บ้านคลิตี้ มีสาระสำคัญโดยสรุปดังนี้

1.กรมควบคุมมลพิษมีความล่าช้าในการปฏิบัติหน้าที่เพื่อขจัดมลพิษและฟื้นฟูลำห้วยคลิตี้ให้กลับคืนสู่สภาพเดิม

2.กรมควบคุมมลพิษละเมิดสิทธิประโยชน์ของชาวบ้านจากทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ จนไม่สามารถดำรงชีวิตได้อย่างปกติ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อวิถีชุมชน กรมควบคุมมลพิษต้องชดใช้ค่าสินไหมให้กับชุมชนเป็นมูลค่า 177,199.55 บาท ต่อผู้ฟ้อง 22 คน หรือรวมเป็นจำนวนเงิน 3,898,390 บาท

3.ศาลสั่งให้กรมควบคุมมลพิษต้องมีแผนการดำเนินงานฟื้นฟูลำห้วยคลิตี้ต่อไปภายใน 90 วัน โดยมีส่วนร่วมของประชาชนและดำเนินการควบคุมตรวจสอบจนกว่าการปนเปื้อนของสารตะกั่วในดิน น้ำ พืชผัก จะอยู่ในระดับที่ไม่เกินค่ามาตรฐานต่อเนื่องเป็นระยะเวลาไม่น้อยกว่า 1 ปี

กรณีซานติก้าผับ เหตุสลดประเดิมศักราช 2552 มีผู้เสียชีวิตกว่า 60 คน และบาดเจ็บกว่า 200 คน ซึ่งผู้รอดชีวิตบางรายก็เสียโฉมและพิการอย่างถาวร ผู้เสียจำนวน 12 คน ได้รวมตัวกันฟ้องกรุงเทพมหานครต่อศาลปกครอง เนื่องจากละเลยไม่ดำเนินการตรวจสอบและควบคุมอาคารที่เปิดเป็นซานติก้า ผับให้ได้มาตรฐาน มีความมั่นคงและปลอดภัยตามหลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 จนเป็นเหตุให้เกิดเพลิงไหม้

วันที่ 31 ต.ค. 2555 ศาลปกครองกลางได้อ่านคำพิพากษาคดีหมายเลขดำที่ 2115/2552 โดยตัดสินให้กรุงเทพมหานครชำระค่าเสียหายให้แก่ผู้เสียหาย 12 คน พร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับจากวันที่มีคำพิพากษาจนกว่าจะชำระเสร็จ ซึ่งค่าเสียหายที่ผู้เสียหายแต่ละคนได้รับจากกรุงเทพมหานครเป็นเพียงร้อยละ 20 ของความเสียหายทั้งหมด

เหตุการณ์ทั้งสองเหตุการณ์มีส่วนที่เหมือนกัน คือ เกิดจากการที่เจ้าหน้าที่ของรัฐขาดความระมัดระวัง การเพิกเฉยต่อการปฏิบัติหน้าที่ของตนตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด แม้จะมีการทดแทนความเสียหายให้แก่ผู้เสียหาย แต่ก็ไม่สามารถเรียกสิ่งที่สูญเสียไปกลับคืนมาได้เต็มร้อย ธรรมชาติต้องถูกทำลาย คนต้องสูญเสียชีวิต

ค่าทดแทนความเสียหายที่จ่ายให้แก่ผู้เสียหายล้วนมาจากเงินภาษีของประชาชน หากเจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องต่างเคร่งครัดต่อการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎระเบียบเสียแต่แรก เงินภาษีส่วนนี้สามารถนำไปพัฒนาประเทศในด้านอื่นได้ เพื่อให้ประชาชนผู้เสียภาษีได้รับประโยชน์จากการเสียภาษีอย่างทั่วถึง