บทเรียนธุรกิจครอบครัวสเปนกับธุรกิจไทย : ศึกษาเปรียบเทียบ

หลังจากที่เขียนบทความเรื่องธุรกิจครอบครัวของสเปนมาหลายตอน ผมก็ยังไม่ได้เปรียบเทียบกับธุรกิจครอบครัวไทยว่ามีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร แต่ก่อนที่จะไปเปรียบเทียบ ผมอยากขอทบทวนสูตรหรือสมการของหนังสือที่ว่า

“ความซับซ้อนของครอบครัว+ความซับซ้อนของธุรกิจการพัฒนาโครงสร้างของธุรกิจ=ความเสี่ยงของโครงสร้าง”

และถ้าท่านผู้อ่านย้อนกลับไปบทความในหนังสือที่ผมเขียนว่าโครงสร้างของธุรกิจครอบครัวมีความสำคัญมาก หรือที่ในวงวิชาการธุรกิจครอบครัวเรียกว่า Structure is a Friend

และยิ่งถ้าได้พิจารณารูปแบบของธุรกิจครอบครัว 6 แบบ ไม่ว่าจะเป็นแบบกัปตัน แบบจักรพรรดิ แบบที่มีของครอบครัว แบบครอบครัวมืออาชีพ แบบบริษัท และแบบกลุ่มลงทุนของครอบครัว

เราก็จะพบว่าแม้ในประเทศไทยจะมีรูปแบบจดทะเบียน ไม่ว่าจะเป็นบริษัทจำกัด หรือบริษัทมหาชน การบริหารจัดการก็ยังคงเป็นรูปแบบ 3 รูปแบบข้างต้น คือ ผู้นำครอบครัวมีสิทธิเด็ดขาดที่จะตัดสินใจในการบริหารจัดการ โดยอาจเป็นคนคนเดียว หรือผู้นำ หรือพี่ใหญ่หลายคน และผมก็คิดว่าโอกาสของธุรกิจครอบครัวแบบนี้ยากที่จะมีอายุยืนยาวเกิน 1 หรือ 2 รุ่น กล่าวคือ จะมีอายุธุรกิจราว 2040 ปี คล้ายของสเปน เพราะ 3 รูปแบบนี้จะไม่สามารถแบ่งแยกความซับซ้อนของครอบครัวและธุรกิจออกจากกัน และเมื่อยิ่งไม่มีการพัฒนาโครงสร้างของธุรกิจก็ยิ่งทำให้ธุรกิจล่มสลายในระยะเวลาอันสั้น เมื่อเทียบกับธุรกิจผลของสมการ คือ ความเสี่ยงของโครงสร้างธุรกิจนั่นเอง

ตัวอย่างง่ายๆ ที่มักเป็นปัญหา คือ ทายาทไม่ทราบบทบาทหน้าที่ของตนเอง การจัดสรรผลประโยชน์ในระหว่างสมาชิกในครอบครัวที่ไม่มีกฎเกณฑ์การนำเงินของธุรกิจไปปะปนกับการใช้จ่ายส่วนตัวของครอบครัวหรือตนเอง และการสรรหาผู้สืบทอดธุรกิจที่ไม่มีกฎเกณฑ์ที่ชัดเจน

ส่วนอีก 3 รูปแบบ คือ ธุรกิจรูปแบบครอบครัวมืออาชีพก็มักจะเป็นรูปแบบที่ลูกหลานรุ่น 2 ที่มีการศึกษา ก็จะมีการจัดจ้างมืออาชีพมาช่วย และพัฒนามาเป็นรูปแบบบริษัท เช่น บริษัทครอบครัวขนาดใหญ่และเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ซึ่งผมเห็นว่ายังมีน้อยอยู่ โดยเฉพาะธุรกิจครอบครัวในต่างจังหวัด ส่วนรูปแบบกลุ่มลงทุนของครอบครัว (Family Investment Group) ก็มักจะเป็นกลุ่มธุรกิจครอบครัวขนาดใหญ่ในประเทศไทย ที่มีทั้งบริษัทหลักที่ประกอบธุรกิจอยู่ และยังมีบริษัทลงทุนที่คล้ายบริษัทโฮลดิง ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มสิริวัฒนภักดีจิราธิวัฒน์ เจียรวนนท์ ล่ำซำ ฯลฯ ส่วนที่เป็นรูปแบบลงทุนจริงๆ ก็อาจจะมีอยู่บ้าง เช่น ลงทุนซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ หรือลงทุนในหลักทรัพย์ผ่านตลาดหลักทรัพย์ แต่อาจไม่ใช่ในรูปบริษัท แต่เป็นกลุ่มลงทุนคณะบุคคลเพราะปัญหาภาษี

บริษัทครอบครัวไทยควรเรียนรู้อะไรบ้างจากสเปน ผมแยกได้ 6 ประเด็นดังนี้

1.แยกเรื่องความซับซ้อนของครอบครัวออกจากความซับซ้อนของธุรกิจให้ชัดเจน โดยผ่านกระบวนการสานเสวนา หรือสื่อสารกันในระหว่างสมาชิกในครอบครัว ระบุว่าเรื่องใดเป็นเรื่องครอบครัวที่ไม่ต้องนำมาปะปนกับเรื่องธุรกิจ เช่น เรื่องเงินทองผลประโยชน์ บทบาทการจ้างงาน การให้สมาชิกในครอบครัวเข้ามาสู่ธุรกิจได้อย่างไร วิธีการอบรมเลี้ยงดู

2.พัฒนาโครงสร้างการจัดการ (Governance) การเลือกรูปแบบองค์กรให้มีรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นคณะกรรมการบริหาร คณะกรรมการบริษัท ผู้บริหารหรือกรรมการ มืออาชีพ สภาครอบครัว กำหนดบทบาทของสมาชิกในครอบครัว

3.การจัดทำกฎเกณฑ์ ธรรมนูญครอบครัว ที่สมาชิกในครอบครัวควรมีส่วนร่วมในการจัดทำและรับรู้ถึงประวัติความเป็นมาของการก่อตั้งธุรกิจครอบครัว ตลอดจนวิธีการใช้ชีวิตความเป็นอยู่ของเจ้าของธุรกิจในแต่ละรุ่น

4.จัดทำกระบวนการสืบทอดและส่งมอบธุรกิจให้ชัดเจน

5.พัฒนากระบวนการสื่อสารของสมาชิกในครอบครัวให้มีประสิทธิภาพ

6.การเปลี่ยนแนวคิดของเจ้าของสมาชิกในครอบครัว (Mind Set) ในการประกอบธุรกิจและพัฒนาโครงสร้างของรูปแบบการทำธุรกิจ โดยถ้าจะเปรียบเทียบกับบทความที่ผมเคยเขียนไปว่า ผู้ประกอบธุรกิจครอบครัวไทยต้องเปลี่ยนแปลง (Change) ทั้งแนวคิด (Thinking) และการกระทำ (Action) นั่นเอง

แม้ประเทศสเปนกำลังมีปัญหาเศรษฐกิจในปัจจุบัน ผมก็เชื่อว่าหากธุรกิจครอบครัวไทยจะเรียนรู้จากธุรกิจครอบครัวสเปน ก็จะทำให้ท่านสามารถใช้โอกาสและความท้าทายในการเปลี่ยนแปลงของกฎเกณฑ์การค้าการลงทุน เช่น การเปิด AEC รองรับกับความเปลี่ยนแปลงนี้ได้ และอยู่รอดต่อไปจากรุ่นสู่รุ่น ผมพร้อมให้กำลังใจทุกท่านครับ