ปัญหาในการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์

ประเทศไทยมีการบังคับใช้กฎหมายลิขสิทธิ์มาแล้วเป็นเวลานาน โดยที่ผ่านมาปัญหาลิขสิทธิ์ในประเทศไทยมักเกิดในลักษณะที่ผู้สร้างสรรค์งานหรือเจ้าของลิขสิทธิ์ที่แท้จริงมักถูกละเมิด โดยการนำงานอันมีลิขสิทธิ์ของตนไปทำซ้ำหรือดัดแปลงแล้วนำออกจำหน่าย โดยที่ผลประโยชน์ในรูปของค่าลิขสิทธิ์ไม่ได้ตกมาถึงผู้สร้างสรรค์งานหรือเจ้าของลิขสิทธิ์อย่างแท้จริง แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันกลับแตกต่างจากที่เคยเป็นมาในอดีต จากการที่ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจในกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา โดยเฉพาะกฎหมายลิขสิทธิ์มากขึ้น ผู้สร้างสรรค์งานและเจ้าของลิขสิทธิ์ต่างตระหนักในสิทธิอันพึงมีพึงได้ของตนเองมากขึ้น

อีกทั้ง มีการสร้างกลไกในการเข้ามาดูแลสิทธิประโยชน์ที่ในปัจจุบันเป็นที่แพร่หลายในฝั่งเจ้าของลิขสิทธิ์หรือผู้สร้างสรรค์งาน ได้แก่ การให้บริษัทจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์เข้ามาเป็นผู้ดูแลจัดเก็บผลประโยชน์ให้แก่ผู้สร้างสรรค์งานและเจ้าของลิขสิทธิ์

จากข้อมูลของกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ พบว่าปัจจุบันประเทศไทยมีบริษัทจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ทั้งสิ้น 32 บริษัท และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นอีกในอนาคต แม้ข้อมูลดังกล่าวจะแสดงให้เห็นว่า สิทธิประโยชน์ของผู้สร้างสรรค์งานและเจ้าของลิขสิทธิ์ได้รับการดูแลอย่างเป็นธรรมมากขึ้น อันเป็นผลจากการพัฒนาปรับปรุงกฎหมายลิขสิทธิ์ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แต่ในขณะเดียวกันการมีจำนวนของบริษัทจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ที่ขึ้นทะเบียนอย่างเป็นทางการตามจำนวนดังกล่าว ซึ่งถือเป็นจำนวนที่มาก ก็ได้ทำให้เกิดปัญหาอีกลักษณะหนึ่งขึ้นมากับผู้ที่ใช้งานลิขสิทธิ์ เช่น เพลง ภาพยนตร์ โปรแกรมคอมพิวเตอร์ ในการประกอบธุรกิจ ทั้งร้านอาหาร ผับ เธค คาราโอเกะ ภัตตาคาร โรงแรม ตลอดจนบริษัทห้างร้านต่างๆ โดยปัญหาที่เกิดขึ้นได้แก่ การจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ที่ไม่เป็นธรรม มีความซ้ำซ้อน ซึ่งนอกจากจะเป็นปัญหาที่เกิดกับเจ้าของธุรกิจที่ใช้ประโยชน์จากงานอันมีลิขสิทธิ์ดังตัวอย่างข้างต้นแล้ว

อีกด้านหนึ่งก็เป็นปัญหาที่เกิดกับผู้สร้างสรรค์ผลงานเองด้วย เช่น ครูเพลงซึ่งเป็นผู้ประพันธ์คำร้องหรือเนื้อเพลงที่เลือกใช้บริการของบริษัทบางแห่งเพื่อจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ให้เป็นผู้ดูแลผลประโยชน์ แต่กลับถูกเอาเปรียบจากบริษัทจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ โดยไม่จัดสรรค่าลิขสิทธิ์ให้ หรือให้น้อยไม่เป็นไปตามจำนวนและภายในเวลาที่กำหนดไว้ตามข้อตกลง

นี่คือปัญหาที่เกิดจากบริษัทจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ในระบบของ กระทรวงพาณิชย์ สภาพของปัญหาที่หนักไปกว่านั้นก็คือ การเกิดขึ้นของกลุ่มบุคคลที่เรียกว่า “นักบิน” ทำการแอบอ้างกฎหมายและกว้านซื้อใบมอบอำนาจจากเจ้าของลิขสิทธิ์ไปทำการข่มขู่เรียกเงินในลักษณะรีดไถจากเจ้าของธุรกิจ และผู้ใช้ประโยชน์จากงานลิขสิทธิ์เพื่อแลกกับการไม่ดำเนินคดี โดยพาตัวเจ้าของธุรกิจไปตกลงกันที่หน้าโรงพักหรือโรงอาหารข้างโรงพัก การรีดไถในลักษณะดังกล่าวได้ปรากฏให้เห็นทางสื่อบ่อยครั้ง

โดยตัวอย่างที่เกิดขึ้นเมื่อไม่นานนี้ที่จังหวัดเชียงราย มีชาย 2 คนเดิมประกอบอาชีพนักข่าวท้องถิ่น แต่แอบอ้างตัวเป็นตำรวจหน่วยปราบปรามการค้ามนุษย์ออกตรวจร้านเกมออนไลน์ อ้างว่าซอฟต์แวร์หรือเกมที่ใช้กับเครื่องคอมพิวเตอร์ในร้านเป็นซอฟต์แวร์ที่ละเมิดลิขสิทธิ์ และเปิดให้บริการเกินเวลาที่กฎหมายกำหนด หากไม่อยากถูกดำเนินคดีก็ต้องให้เงินครั้งละ 25 หมื่นบาท แต่เมื่อเจ้าของร้านไม่ยอมกลับใช้กำลังทำร้ายร่างกายและทำลายทรัพย์สินในร้าน ซึ่งถือเป็นความผิดอาญาฐานทำร้ายร่างกาย ทำให้เสียทรัพย์ และกรรโชกทรัพย์

อาจกล่าวได้ว่า สภาพจากปัญหาในการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ที่ไม่เป็นธรรม ซ้ำซ้อน และการแอบอ้างไปข่มขู่เรียกเงินจากผู้ใช้ประโยชน์จากงานลิขสิทธิ์ได้ทวีความรุนแรงมากขึ้น ที่ผ่านมากรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ ก็ได้ลงมาศึกษาและหาแนวทางเพื่อแก้ไขปัญหาการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ที่ไม่ถูกต้อง โดยเชิญตัวแทนของบริษัทจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ ตำรวจ ตัวแทนผู้ใช้งานลิขสิทธิ์มาประชุม เพื่อหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน แต่ดูเหมือนยังไม่ได้ข้อสรุปหรือมาตรการที่ชัดเจนในการแก้ปัญหาดังกล่าว

การหาทางแก้ไขปัญหานี้ โดยมองไปที่รูปแบบที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศเพื่อนบ้านในกลุ่มเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรืออาเซียน อย่างเช่น มาเลเซีย หรือสิงคโปร์ จะเห็นว่าประเทศดังกล่าวจะกำหนดให้มีองค์กรกลางที่จัดตั้งโดยกฎหมายเข้ามาทำหน้าที่จัดเก็บค่าลิขสิทธิ์เพียง 1 ถึง 2 องค์กรเท่านั้น ส่วนในต่างจังหวัดอาจให้สำนักงานพาณิชย์จังหวัดเป็นหน่วยงานในการรับค่าลิขสิทธิ์แทนบริษัทจัดเก็บ โดยจะมีการวางระเบียบกฎเกณฑ์ และขั้นตอนในการจัดเก็บ ตลอดจนมีการกำหนดอัตราค่าตอบแทนในการใช้งานอันมีลิขสิทธิ์ที่ชัดเจนเป็นมาตรฐานเดียวกัน ทำให้ปัญหาความไม่เป็นธรรมและความซ้ำซ้อนในการจัดเก็บเกิดขึ้นน้อย อีกประการหนึ่งจะทำให้ปัญหาการแอบอ้างว่าเป็นผู้รับมอบอำนาจไปทำการรีดไถกับผู้ใช้งานลิขสิทธิ์สามารถตรวจสอบและป้องกันได้

ถึงเวลาแล้วที่ประเทศไทยควรจะต้องมีการยกเครื่องหรือจัดระเบียบการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์เสียใหม่ให้มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ มีกฎเกณฑ์ที่แน่นอนเพื่อให้ผู้ใช้งานอันมีลิขสิทธิ์ สามารถใช้งานลิขสิทธิ์ได้อย่างถูกต้อง ไม่ต้องกังวลว่าเมื่อจ่ายค่าลิขสิทธิ์ให้บริษัทหนึ่งแล้วยังต้องจ่ายให้บริษัทอื่นอีกเหมือนที่ผ่านมา

การมีหน่วยงานเพื่อจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ที่มีความชัดเจนแน่นอนเป็นมาตรฐานเดียวกัน จะช่วยให้ผู้สร้างสรรค์งานและเจ้าของลิขสิทธิ์ได้รับประโยชน์ตอบแทนจากงานที่สร้างสรรค์ขึ้นอย่างเหมาะสมและเป็นธรรม กลายเป็นแรงจูงใจให้คนไทยและบริษัทไทยมุ่งสร้างสรรค์งานลิขสิทธิ์ที่มีคุณภาพในด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นวรรณกรรม ดนตรี โปรแกรมคอมพิวเตอร์ เมื่องานสร้างสรรค์ดังกล่าวได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางทั้งในและต่างประเทศ ย่อมทำให้งานลิขสิทธิ์ดังกล่าวเป็นที่แพร่หลายจนถูกนำไปจัดทำเป็นภาษาต่างๆ นอกจากทำให้ผู้สร้างสรรค์ได้รับผลตอบแทนที่มากขึ้นแล้ว ยังเป็นการสร้างชื่อเสียงให้แก่ประเทศไทยอีกด้วย