สานฝัน...ผ้าฝ้ายไทยสู่สากล

โดย...สมพร บุญคง

วันหยุดที่ผ่านมา Hi Craft ได้มีโอกาสผ่านไป จ.พระนครศรีอยุธยา หลังจากลงทางด่วนบางปะอิน ก่อนมุ่งหน้าเข้าสู่ตัวเมือง ได้แวะเยี่ยมชมศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพ ระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน) ทำให้ได้มีโอกาสสัมผัสกับกลิ่นอายของผ้าฝ้ายไทยทอมือ ในงาน “ฝ้ายทอใจ ครั้งที่ 5” ซึ่งเป็นงานที่จัดขึ้นเพื่อส่งเสริมและสนับสนุนผ้าฝ้ายศิลปาชีพให้เป็นที่ยอมรับและสามารถนำไปใช้ต่อยอดในการผลิตงานหัตถกรรมเชิงสร้างสรรค์ได้อีกด้วย

แน่นอนครับ ไม่มีทางที่ Hi Craft จะไม่เข้าไปเก็บบรรยากาศภายในงานมาฝากผู้อ่านทุกท่าน แต่บอกตามตรงก่อนก้าวเท้าเข้าไปในงาน ผมก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าตัวเองมีความคิดไม่ต่างไปจากหลายคนที่รู้สึกว่างานนี้จะมีอะไรน่าสนใจ นอกจากผ้าฝ้ายสีตุ่นๆ ที่นำมาตัดเย็บเป็นเสื้อผ้าหน้าตาธรรมดาที่ดูเข้ากันได้ยากเย็นเหลือเกินกับวิถีชีวิตคนเมืองในปัจจุบัน

แต่พอก้าวเข้าไปในงาน Hi Craft กลับได้พบจุดจำหน่ายผ้าผืนที่ทำจากฝ้ายทอมือหลากหลายลวดลาย ทั้งลายดั้งเดิมโบราณที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ และลวดลายสมัยใหม่ที่ผสมผสานความคิดสร้างสรรค์และจินตนาการไว้อย่างลงตัว และใครจะเชื่อว่าผ้าฝ้ายเหล่านั้นถูกทอขึ้นโดยฝีมือชาวบ้านจากภูมิภาคต่างๆ โดยใช้เวลาว่างจากการทำไร่ทำนา เพื่อหารายได้เสริมให้แก่ครอบครัว เรียกได้ว่าเป็นนักทอผ้ามือสมัครเล่น แต่ดูจากคุณภาพผ้าแล้วเรียกว่าไม่ธรรมดาเลยทีเดียวสำหรับมือสมัครเล่นเหล่านั้น

นอกจากนี้ ภายในงานยังประกอบด้วยร้านค้าผลิตภัณฑ์จากผ้าฝ้ายทั้งแบบอนุรักษ์และร่วมสมัยมากกว่า 100 ร้านค้า ต้องบอกก่อนเลยว่า ความรู้สึกในตอนแรกเริ่มจางหายไป เพราะผลิตภัณฑ์ที่นำมาจำหน่ายภายในงานนั้นมีทั้งรูปแบบ และประโยชน์ใช้สอยที่สะท้อนให้เห็นว่าผ้าฝ้ายทอมือมิใช่แต่เพียงไว้เพื่อสวมใส่ไปทำบุญที่วัดเพียงอย่างเดียวเท่านั้น หากแต่สามารถประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้

หลังจากที่ได้เดินพูดคุยสอบถามกับร้านค้าภายในงาน สิ่งที่ทำให้เห็นถึงพัฒนาการของผ้าฝ้ายทอมือไทย คือ ความคิดสร้างสรรค์ที่ไม่มีวันหยุดยั้ง สะท้อนได้จากนวัตกรรมใหม่ๆ เช่น ในกระบวนการปลูกฝ้าย การปั่นฝ้ายเป็นเส้นด้าย การย้อมสี เทคนิคการทอ การพัฒนาลวดลายใหม่ๆ เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นการเพิ่มมูลค่าให้แก่ผ้าฝ้ายทอมือทั้งสิ้น

ขณะที่ Hi Craft กำลังชื่นชมอยู่กับภาพลักษณ์ใหม่ของผ้าฝ้ายทอมือ ในมุมหนึ่งของงานก็เหมือนจะมีการจัดแสดงผลงานการประกวดอะไรบางอย่าง

แน่นอนที่สุด Hi Craft เดินตรงไปยังมุมจัดแสดงผลิตภัณฑ์เหล่านั้นทันที และก็ไม่ทำให้ผิดหวัง สิ่งที่ปรากฏอยู่ตรงหน้าได้แก่เวทีที่เปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้แสดงความสามารถด้านการ ออกแบบ และการสร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ๆ ให้เกิดแก่วงการผ้าฝ้ายทอมือไทย

ผลงานการออกแบบของของขวัญและของที่ระลึกในรูปแบบที่ทันสมัยแต่คงไว้ซึ่งเสน่ห์ที่ชวนหลงใหลแห่งผ้าฝ้ายทอมือ ได้ถูกจัดแสดงไว้อวดสายตาผู้มาเยี่ยมเยียน ซึ่งการประกวดดังกล่าวกำหนดให้ใช้ผ้าฝ้ายศิลปาชีพเป็นวัตถุดิบหลักในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ รวมทั้งต้องมีการออกแบบบรรจุภัณฑ์ ภายใต้หัวข้อ Thai Cotton : A Fine Gift From Thailand (ฝ้ายไทยทอมือมอบคุณค่าเหนือจินตนาการ)

ใช่ครับ ฝ้ายไทยทอมือมอบคุณค่าเหนือจินตนาการ หลายคนอยากให้เป็นเช่นนั้น การประกวดในครั้งนี้จึงเป็นเสมือนจุดเริ่มต้น

ผลงานที่ส่งเข้าประกวดในครั้งนี้ต้องใช้ผ้าฝ้ายศิลปาชีพเกาะเกิด เป็นวัตถุดิบหลัก โดยไม่จำกัดรูปแบบและเทคนิคในการผลิต แต่เน้นแนวคิดและรูปแบบที่ชัดเจน รวมทั้งสามารถนำไปผลิตได้จริง ใช้งานได้จริง สิ่งสำคัญต้องเป็นผลงานใหม่ที่ไม่เคยมีการนำเสนอที่ใดมาก่อน ไม่เคยได้รับรางวัลจากการประกวดใดๆ และไม่ละเมิดลิขสิทธิ์ของผู้อื่น ซึ่งมีผู้สนใจเข้าร่วมการประกวดเป็นจำนวนมาก สำหรับผลิตภัณฑ์ที่ได้รับรางวัลชนะเลิศ ได้แก่ กำไลผ้าฝ้าย

Hi Craft ได้มีโอกาสพูดคุยกับผู้ชนะการประกวด ทำให้ทราบว่าผู้ชนะการประกวดกำลังศึกษาในมหาวิทยาลัยขอนแก่น จึงไม่แปลกใจเท่าใดนักหากผู้ประกวดท่านนี้จะได้รับรางวัลในการประกวดครั้งนี้ เพราะหากพิจารณาแล้วจะพบว่าภาคตะวันออกเฉียงเหนือนับเป็นภูมิภาคที่มีวิถีชีวิตที่แน่นแฟ้นกับผ้าฝ้ายทอมือมาอย่างยาวนาน นอกจากจะมีการเพาะปลูกฝ้ายอย่างแพร่หลายแล้ว ยังมีการถ่ายทอดเทคนิคและวิธีการทอผ้าฝ้ายจากรุ่นสู่รุ่นอีกด้วย นับเป็นแรงบันดาลใจที่สำคัญที่มีส่วนผลักดันให้การสร้างสรรค์งานในครั้งนี้สามารถดึงจุดเด่นของผ้าฝ้ายทอมือมาประยุกต์ได้อย่างลงตัว

แน่นอนครับ ผู้ชนะเลิศนอกจากจะได้รับรางวัลจากผู้จัดงานแล้ว สิ่งสำคัญที่ Hi Craft คิดว่ามีค่ายิ่งกว่านั้น ได้แก่ ประสบการณ์และแรงบันดาลใจที่จะผลักดันให้คนรุ่นใหม่ผสมผสานความคิดเชิงสร้างสรรค์เข้ากับนวัตกรรมใหม่ๆ โดยมิหลงลืมรากฐานแห่งงานศิลปหัตถกรรม

การจัดประกวดในครั้งนี้มิได้เป็นเพียงการคัดเลือกผู้สร้างสรรค์งานศิลปหัตถกรรมเท่านั้น แต่ยังเป็นการส่งเสริมผู้สืบสานงานศิลปหัตถกรรมไว้อีกด้วย

ครั้งต่อไป Hi Craft มีก้าวใหม่ของงานศิลปหัตถกรรมไทย ที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมมาฝาก พบกันได้ในสัปดาห์ที่ 1 และ 3 ของทุกเดือน อย่าพลาดนะครับ แล้วผู้อ่านทุกคนจะค้นพบคำตอบว่า งานศิลปหัตถกรรมใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อมได้จริงหรือ แล้วพบกันครับ