ผักสวนครัว ดาดฟ้ากินได้

โดย...ฐาปนา

“ส่องเศรษฐกิจโลก” เคยนำเสนอเรื่องราวของการทำฟาร์มเลี้ยงผึ้งบนหลังคาโรงแรมที่สหรัฐอเมริกามาแล้ว วันนี้ขอนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับการเกษตรบนหลังคาอาคารสูงอีกสักหน แต่คราวนี้เราจะไปกันที่ฮ่องกง หนึ่งในดินแดนที่ว่ากันว่า อัตคัดที่ดินเหลือหลาย ทำให้มีคนหัวใส คิดนำพื้นที่บนดาดฟ้ามาแบ่งให้เช่า เพื่อปลูกผักอย่างมีคุณภาพ และกลายเป็นธุรกิจฮิตติดลมบนจริงๆ ไปแล้ว

สำนักข่าวเอเอฟพีพาเราไปดูแปลงปลูกผักที่มีฉากหลังเต็มไปด้วยตึกระฟ้า บนดาดฟ้าของอาคารสูง 14 ชั้นแห่งหนึ่ง ที่มีกระบะใส่ดินวางเรียงรายเป็นทิวแถว ในกระบะต่างๆ เหล่านี้ เป็นบ้านหลังเล็กๆ ของบรรดาพืชผักสวนครัวนานาชนิด ไม่ว่าจะเป็นแตงกวา มันฝรั่ง ฯลฯ

ไม่เพียงแต่อาคารหลังนี้เท่านั้น แต่ในปัจจุบันมีตึกสูงอีกหลายแห่งในป่าคอนกรีตของฮ่องกงที่กลายเป็นสถานที่ปลูกผักอินทรีย์ชั้นเยี่ยม นอกจากจะได้ผักสดคุณภาพดีแล้ว ยังเป็นหนึ่งในกลยุทธ์การใช้พื้นที่ในเมืองที่มีความหนาแน่นของประชากรมากที่สุดในโลกเมืองหนึ่งได้เป็นอย่างดีด้วย

เมลานี แลม สาวอายุ 28 ปี ซึ่งปกติมีอาชีพเป็นนางพยาบาล เป็นหนึ่งในเจ้าของแปลงผักเล็กๆ ใน “ซิตี้ ฟาร์ม” ซึ่งเธอเช่ากระบะไว้บนดาดฟ้านี้ แลมจะเดินทางมาดูแลผักของเธอเป็นประจำสัปดาห์ละ 2 ครั้ง และกล่าวว่า มีความสุขมากที่ได้เก็บเกี่ยวและรับประทานผักที่ตัวเองปลูก ซึ่งเป็นผักที่ดีกว่าผักจากซูเปอร์มาร์เก็ต เพราะผักที่ปลูกเองนั้น ทั้งสด ทั้งหวาน ด้วยคุณภาพที่ดีกว่ากับการดูแลเองเป็นอย่างดี ทำให้กิจกรรมเสริมนี้ให้ทั้งอาหารและความพึงพอใจอย่างมาก

“ซิตี้ ฟาร์ม” เป็นแหล่งปลูกผักบนตึกในเขต Quarry Bay ซึ่งมีกระบะให้เช่าในราคาประมาณ 150-200 เหรียญฮ่องกง (หรือราวๆ 20-25 เหรียญสหรัฐ) ต่อเดือน โดยบนหลังคาตึกที่มีพื้นที่ 1 หมื่นตารางฟุต หรือ 930 ตารางเมตรนี้ สามารถบรรจุกระบะผักให้เช่าได้จำนวน 400 กระบะ และหลังจากเปิดกิจการมาได้ 2 ปีแล้ว ถึงตอนนี้ มีลูกค้าที่มาเช่าพื้นที่ปลูกผักแล้วประมาณ 100 ราย

ออสเบิร์ด แลม ผู้ก่อตั้ง “ซิตี้ ฟาร์ม” กล่าวว่า การทำสวนแบบชาวเมืองบนหลังคาตึกเป็นกิจกรรมที่กำลังได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ธุรกิจของเขาเติบโตได้เป็นอย่างดี และเขาก็มั่นใจว่า ลูกค้าทุกคนมีความสุขที่ได้เป็นเจ้าของแปลงผัก กับการใช้ชีวิตที่สามารถมีช่วงเวลาที่ได้หลบเลี่ยงจากความวุ่นวายของเมืองมาชื่นชมสีเขียวสดของธรรมชาติกันเสียบ้าง

อันที่จริงการริเริ่มโครงการแบบนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ และจะว่าไปฮ่องกงก็เริ่มต้นช้ากว่าเมืองใหญ่อื่นๆ เพราะการทำสวน หรือฟาร์มผึ้งบนอาคารสูงได้เกิดขึ้นมาแล้วหลายเมืองของโลก ไม่ว่าจะเป็นนิวยอร์ก หรือลอนดอน แต่ถึงแม้จะเริ่มช้า ก็ไปได้สวย เพราะเกาะขนาดเล็กอย่างฮ่องกงซึ่งมีประชากรมากถึง 7 ล้านคน และส่วนใหญ่ล้วนพักอาศัยอยู่ในอาคารสูงเป็นหลักนั้น เป็นสถานที่ซึ่งหลังคาตึกกลายเป็นเหมือนขุมทองของเหล่าพืชผัก แม้จะไม่มีการรวบรวมตัวเลขอย่างแน่ชัดว่าทั้งเกาะฮ่องกงมีแปลงผักบนดาดฟ้าจำนวนมากน้อยเท่าไหร่ แต่ก็คาดกันว่า มีมากอย่างเหลือเชื่อเลยทีเดียว

ห่างออกไปทางตะวันออกของเกาลูนในเขต To Kwa Wan ผู้ก่อตั้งโครงการปลูกผักบนหลังคาอีกรายหนึ่ง กล่าวว่า โครงการได้สร้างความน่าสนใจให้กับเขตนี้ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ระบบการขนส่งสาธารณะไม่ค่อยจะดีนัก และเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของประชากรสูงวัย ทำให้ Chu PuiKwan และเพื่อนอีก 2 คน ริเริ่มที่จะทำสวนผักบนหลังคาตึก 12 ชั้น ซึ่งเป็นอาคารที่ไม่ได้ใช้งาน กลุ่มผู้ก่อตั้งนี้ได้จัดหาอุปกรณ์เหลือๆ จากแหล่งก่อสร้างนำมาประกอบเป็นกล่อง และเชิญชวนให้ผู้อยู่อาศัยในบริเวณนี้เข้าร่วมกิจกรรม โดยเชิญเหล่าผู้สูงอายุมาช่วยกันทาสีกระบะให้สดใส สร้างความสนุกสนานและการมีส่วนร่วม

ตอนนี้กระบะต่างๆ เต็มไปด้วยพืชผักนานาชนิด ไม่ว่าจะเป็นสมุนไพร ผักโขม ถั่ว ตะไคร้ สะระแหน่ โรสแมรี ฯลฯ และยังจัดสถานที่เปิดให้ประชาชนทั่วไปเข้าชม เพื่อหาความรู้เกี่ยวกับการทำสวนครัวแบบชาวเมืองด้วย

 

โครงการนี้ ยังมีส่วนเกี่ยวข้องกับบริษัท Time To Grow ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการช่วยให้ประชาชนสามารถเข้าถึงสินค้าพืชผักสดๆ ที่ปลูกในประเทศให้ได้มากขึ้น โดยบริษัทมีการจัดอบรมอาทิตย์ละ 1 ครั้งบนวิคตอเรีย พีค ซึ่งเป็นจุดสูงสุดของเกาะฮ่องกง โดยแนวคิดหลักของการอบรมนี้ก็เป็นไปเพื่อพยายามส่งเสริมให้ครัวเรือนแต่ละบ้านมีสีเขียวเพิ่มขึ้นเล็กน้อยบนหลังคา หน้าต่าง หรือแม้แต่กระถางเล็กๆ ซึ่งหากจะทำได้ ก็อาจจะช่วยลดการนำเข้า จากปัจจุบันฮ่องกงบริโภคผักที่นำเข้าเป็นส่วนใหญ่ เพราะผลผลิตในประเทศมีเพียง 3% ของปริมาณความต้องการทั้งหมด

ตัวเลขอย่างเป็นทางการของทางราชการยังแสดงให้เห็นถึงความนิยมในผลิตภัณฑ์อินทรีย์ที่มีมากขึ้นเรื่อยๆ โดยขณะนี้มีจำนวนฟาร์มที่เข้าร่วมโครงการสนับสนุนการทำเกษตรอินทรีย์โดยภาครัฐเพิ่มมากขึ้นเป็น 193 แห่งในปีนี้ เพิ่มจาก 123 แห่ง ในปี 2551

อย่างไรก็ตาม แม้ว่ากระแสความนิยมในการทำสวนครัวจะมีมากขึ้นในฮ่องกง แต่ก็ยังไม่มีวี่แววว่าการทำสวนผักบนหลังคาตึกนี้จะสามารถทำเป็นการค้าที่จะสร้างผลกำไรให้ผู้ปลูกได้ แต่เป็นเพียงการปลูกเพื่อบริโภคเองเป็นหลัก ต่างกับเมืองใหญ่อื่นๆ หลายแห่งที่ทำเชิงพาณิชย์กันได้อย่างเป็นเรื่องเป็นราว แต่หากโครงการต่างๆ เดินหน้าไปได้ด้วยดี แม้จะไม่ใช่โครงการปลูกผักเพื่อหารายได้เป็นกอบเป็นกำ แต่การได้มีสีเขียวเสียบ้าง และประชาชนได้รับประทานผักสดๆ ที่ทนุถนอมมากับมือ ก็ทำให้ความสุขอยู่ใกล้แค่เอื้อมได้เหมือนกัน

ในบ้านเราเองยังไม่มีปัญหาอัตคัดพื้นที่เพาะปลูกเหมือนบางประเทศ แต่ก็เชื่อว่าในอนาคตอีกไม่ช้า จะมีผู้ให้ความสนใจในการปลูกผักในพื้นที่เล็กๆ อันเป็นส่วนตัวมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะยิ่งโลกหมุนไปเร็วเท่าไหร่ ความต้องการกลับคืนสู่ธรรมชาติ แม้จะเป็นระยะเวลาสั้นๆ ก็จะเป็นที่ต้องการมากขึ้นแน่นอน