รื้อผังเมืองรับมือน้ำท่วม 4 ปีจัดระเบียบใช้ที่ดินทั่วประเทศ

รัฐบาลได้ทุ่มงบประมาณก้อนโตเพื่อใช้แก้ปัญหาน้ำท่วมให้ได้อย่างเบ็ดเสร็จ ทั้งต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ

แต่ก็เป็นเพียงการแก้ปัญหาระยะสั้นที่หวังผลทางการเมือง ด้วยการหว่านเงินลงไปกับงานก่อสร้างเพื่อให้เห็นเนื้องานที่เป็นรูปธรรมจับต้องได้ แต่ก็ยังไม่สามารถการันตีได้ว่าสิ่งที่ทำมาทั้งหมดจะแก้ปัญหา หรือลดปัญหาน้ำท่วมได้มากน้อยแค่ไหน

ส่วนการแก้ปัญหาระยะกลางและระยะยาวที่พูดถึงกันมาก แต่ยังไม่มีความคืบหน้าให้เห็นมากนัก คือ การจัดวางผังเมืองเพื่อป้องกันและบรรเทาปัญหาน้ำท่วมที่มีกรมโยธาธิการและผังเมืองเป็นหน่วยงานหลักในงานนี้ โดยขณะนี้ได้เริ่มจัดทำแผนการดำเนินงานโครงการจัดทำมาตรการด้านผังเมือง เพื่อป้องกันและบรรเทาปัญหาอุทกภัยระยะเวลา 4 ปี ตั้งแต่ปี 2555-2558 ครอบคลุมทั่วประเทศ เริ่มจากจังหวัดที่ได้รับผลกระทบรุนแรงจากน้ำท่วมคราวที่แล้วก่อน

โครงการดังกล่าวจะใช้เป็นแนวทางในการจัดระเบียบการตั้งถิ่นฐานและปรับปรุงผังเมืองรวม และชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาน้ำท่วม และให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีแนวทางในการจัดวางผังเมืองและการออกข้อบัญญัติท้องถิ่นควบคุมอาคาร และใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการอุทกภัย โดยมีแนวทางที่ใช้เป็นกรอบกว้างๆ ให้แต่ละท้องที่นำกลับไปปรับผังเมืองตามสภาพปัญหาของแต่ละพื้นที่ โดยมีหลักการสำคัญ คือ การกำหนดที่ที่น้ำอยู่ ที่ที่คนอยู่ และที่ที่ให้น้ำไป

สำหรับแนวทางการปรับปรุงการวางผังเมืองเพื่อป้องกันและบรรเทาอุทกภัย จะประกอบด้วยการกำหนดพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม เพื่อควบคุมการตั้งถิ่นฐานและการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม เช่น ในพื้นที่ลุ่มน้ำก็ไม่ควรที่จะเข้าไปทำประโยชน์ในการปลูกสร้างอาคาร หรือการเข้าไปอยู่อาศัย รวมถึงการกำหนดพื้นที่สีเขียวเพื่อใช้เป็นพื้นที่ชะลอน้ำ รับน้ำ ผันน้ำ และเพื่อป้องกันการขยายตัวของเมืองไปในพื้นที่ลุ่มต่ำ พื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม โดยกำหนดให้เป็นพื้นที่อนุรักษ์ชนบทและเกษตรกรรม หรือพื้นที่ชนบทและเกษตรกรรม

นอกจากนี้ ยังให้กำหนดพื้นที่ที่จะใช้เป็นแหล่งเก็บกักน้ำ พื้นที่ระบายน้ำ พื้นที่รับน้ำ หรือแก้มลิง เพื่อเพิ่มความสามารถในการรับน้ำหลาก หรือขยายทางน้ำ สนับสนุนการใช้ที่ดินที่เหมาะสมเพื่อรักษาพื้นที่แก้มลิง และหนองน้ำตามธรรมชาติ รวมถึงการกำหนดระยะถอยร่นจากแนวลำน้ำ หรือแหล่งน้ำใหม่ให้เป็นพื้นที่เปิดโล่งสำหรับน้ำผ่าน โดยห้ามก่อสร้างที่อยู่อาศัยหรือสิ่งปลูกสร้างที่ขวางทางน้ำ

ทั้งนี้ ปัจจุบันกฎหมายควบคุมอาคารกำหนดให้ลำแนวที่กว้างไม่ถึง 10 เมตร ต้องถอยร่น 3 เมตร และกว้างเกิน 10 เมตร ต้องถอยร่น 6 เมตร แต่ถ้าเป็นลำน้ำขนาดใหญ่อาจจะไม่พอ จึงต้องเพิ่มระยะถอยร่นให้มากขึ้น เช่น อาจจะถอยร่นถึง 15-20 เมตร โดยคำนวณจากปริมาณน้ำในแต่ละลำน้ำมาพิจารณา โดยอาจจะอนุญาตให้มีสิ่งปลูกสร้างได้ตามระยะที่กำหนดไว้ แต่ต้องเป็นสิ่งปลูกสร้างที่ไม่ขวางทางน้ำ ในกรณีที่เกิดน้ำเอ่อล้นลำน้ำขึ้นมา

สำหรับบางพื้นที่อาจจะต้องมีการจัดหาพื้นที่ใหม่เพื่อการย้ายถิ่นฐาน โดยการสร้างเมืองใหม่ที่มีความเหมาะสมต้องการตั้งถิ่นฐานให้มีความปลอดภัยจากน้ำท่วม และมีสภาพแวดล้อมมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น นอกจากนี้จะต้องกำหนดแนวทางการพัฒนาสาธารณูปโภค และสาธารณูปการต่างๆ ไม่ให้กีดขวางการไหลของน้ำ หรือออกแบบในการใช้เป็นแนวเขื่อนป้องกันและชะลอน้ำ รวมถึงมีการจัดเตรียมเส้นทางหนีภัยของเมือง และสถานที่รวมพลที่ปลอดภัยในกรณีที่เกิดน้ำท่วมด้วย

แนวทางทั้งหมดจะถูกนำมาใช้ในการปรับปรุงผังเมืองของแต่ละท้องที่ในระยะ 4 ปีข้างหน้านี้ เพื่อใช้ป้องกันและบรรเทาปัญหาน้ำท่วม ซึ่งหัวใจของความสำเร็จของผังเมือง ไม่ใช่แค่การยกร่างให้เสร็จและประกาศใช้ แต่อยู่ที่การมีส่วนร่วมและยอมรับของภาคประชาชน ตั้งแต่การร่างผังไปจนถึงนำมาปฏิบัติจริง ซึ่งถือเป็นเรื่องท้าทายของผู้ที่เกี่ยวข้อง ทั้งกรมโยธาฯ และหน่วยงานท้องถิ่น ว่าจะเอาแผนผังในแผ่นกระดาษมาใช้จริงได้มากน้อยเพียงใด