กลุ่มจัดสารบ้านทรงธรรมจากจักสานสู่วิสาหกิจชุมชน

โดย...นิธิ ท้วมประถม

ต้องยอมรับครับว่าครั้งนี้เป็นครั้งแรก นับตั้งแต่ได้ออกภาคสนามไปทำสกู๊ป “ธุรกิจติดดาว” ตามชุมชนต่างๆ ในหลายพื้นที่ หลายจังหวัด แล้วค่อนข้างจะประทับใจกับชุมชนที่ประกอบอาชีพได้ครบวงจรอย่าง “วิสาหกิจชุมชนบ้านทรงธรรม” ที่ ต.หนองปรือ อ.พนัสนิคม จ.ชลบุรี นี้เลยครับ

เพราะในช่วงแรกเราตั้งใจจะไปทำสกู๊ปเกี่ยวกับอาชีพจักสานของวิสาหกิจบ้านทรงธรรม ที่ได้รับรางวัลโอท็อปประจำ จ.ชลบุรี ว่าโดดเด่นแค่ไหน สร้างรายได้ให้กับชุมชนและชาวบ้านอย่างไร แต่ปรากฏว่าเมื่อไปถึงที่นั่นจริงๆ แล้ว ปรากฏว่ากลุ่มวิสาหกิจนี้ นอกจากมีอาชีพจักสานไม้ไผ่แล้ว ยังมีอาชีพเสริมอื่นๆ ทั้งทำขนม ปลูกพืชผักสวนครัว เลี้ยงชีพได้แบบสบายๆ อีกด้วย

เรียกได้ว่าไม่ยอมหยุดนิ่ง งอมืองอเท้าขายแต่เครื่องจักสาน เพียงอย่างเดียวเท่านั้น ทั้งๆ ที่เครื่องจักสานของบ้านทรงธรรมถือได้ว่าเป็นหนึ่งในเมืองไทยก็ว่าได้

ไม่ว่าจะเป็นเครื่องจักสานแบบธรรมดา อย่างฝาชี ตะกร้าสาน พัด ซึ่งทุกอย่างใช้วัตถุดิบจากไม้ไผ่ ซึ่งคุ้นหน้าคุ้นตาตั้งแต่ผมยังเด็กๆ แล้วครับ

นอกจากนั้น ยังมีตะกร้ารูปไก่ที่สานออกมาอย่างประณีต ตะเกียง และการจักสานหุ้มเครื่องเซรามิก ซึ่งผมมองไกลๆ แล้วเหมือนกับการวาดลายบนแจกัน โถเซรามิกเลยทีเดียว แต่เมื่อดูใกล้ๆ แล้วก็ต้องทึ่งกับฝีมือของคนทำครับ ที่ถักเส้นไม้ไผ่ขนาดเล็กนิดเดียว แล้วถักเป็นลายละเอียดยิบหุ้มเครื่องปั้นดินเผาแบบสนิทเป็นเนื้อเดียวกันอย่างไม่น่าเชื่อครับ

 

แถมดูมีราคาไม่น้อยทีเดียว

“พี่วัน” หรือ วันฤทัย รอดทอง ประธานกลุ่มส่งเสริมอาชีพจักสานไม้ไผ่บ้านทรงธรรม บอกว่า อาชีพจักสานไม้ไผ่ของชาวบ้านที่นี่ สามารถสร้างรายได้ให้กับกลุ่มชาวบ้านที่มีอยู่ในกลุ่ม 62 คนได้เป็นอย่างดี เพราะสามารถใช้เวลาว่างมาจักสานสิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ อย่างตะกร้าใบเล็กๆ ใช้เวลาไม่ถึงวันก็ได้แล้ว แต่ถ้ามีวัตถุดิบอย่างเส้นตอกเตรียมไว้แล้ว ก็สามารถจักสานได้วันละหลายใบอยู่

“ตะกร้าใบเล็กๆ ราคาตกประมาณ 35 บาท วันวันหนึ่งทำได้หลายใบ ชาวบ้านก็ได้หลายบาท แต่ต้องรอให้ขายได้เสียก่อน ซึ่งตะกร้า 1 ใบ ต้องแบ่งกันหลายส่วนตามหน้าที่กันไป”

ส่วนการจักสานหุ้มเซรามิกนั้นต้องใช้ฝีมือและความละเอียดในการทำอย่างมาก อย่างแจกัน 1 ใบ ต้องใช้เวลาจักสานหุ้มไม่น้อยกว่า 1 สัปดาห์ ถือว่าเป็นงานที่ต้องใช้ฝีมือและความละเอียดไม่น้อยทีเดียว แต่เมื่อมาดูราคาแล้วก็หายเหนื่อยครับ

อย่างแจกันหุ้มจักสานนี้ ราคาตกอยู่ที่ใบละประมาณ 3,500-4,500 บาทเลยทีเดียว แถมยังขายดีอีกด้วย ฝรั่งมังค่าเห็นแล้วเข้าคิวขอซื้อกันเลยทีเดียว

“เรามีออร์เดอร์พอสมควร เรียกว่าทำเป็นอาชีพกันได้เลย โดยเฉพาะในช่วงเทศกาลที่มีออร์เดอร์เข้ามามากจนถึงขนาดทำไม่ทันกันเลยทีเดียว”

นอกจากการทำจักสานเครื่องใช้ต่างๆ แล้ว สิ่งที่ผมขอปรบมือให้กับกลุ่มส่งเสริมอาชีพจักสานไม้ไผ่บ้านทรงธรรมอีกเรื่อง คือ การหาอาชีพเสริมครับ ทั้งการทำขนมขาย ไม่ว่าจะเป็นขนมฟักทอง ขนมมัน ขนมครก ขนมบ้าบิ่น ทองม้วนฟักทองที่ตั้งเตาทำกันหน้าบ้านกันเลย โดยทำกันทุกวัน ใช้วัตถุดิบพื้นบ้านแถวนั้นนั่นแหละ

ตั้งเตานึ่ง แคะขนมครก ขนมบ้าบิ่น กันทุกเช้า แล้วก็เอาไปขายทั้งในหมู่บ้านตัวเองและหมู่บ้านใกล้เคียง อร่อยหรือเปล่าไม่รู้ครับ แต่ขายหมดทุกวัน

ผมเองนั่งมองพี่ๆ นึ่งขนม แคะขนมครก แล้วก็ยิ้มๆ ครับ เพราะดูก็รู้ว่าไม่ใช่มืออาชีพที่ทำขนมขายมาแต่อ้อนแต่ออก และก็จริง เพราะพี่วัน บอกว่า เพิ่งมาหัดทำกันตอนที่รวมกลุ่มกันนี่แหละ เพราะเห็นว่าเป็นอาชีพเสริมที่สร้างรายได้ได้ และก็จริงๆ เพราะถึงแม้ว่าขนมครกที่แคะออกมาจะรูปร่างหน้าตาไม่สวย ขนมบ้าบิ่นมะพร้าวอ่อนจะหยอดไปในเบ้าขนมครก ขนมฟักทองนึ่งจะอ่อนรสหวานไปหน่อย

แต่ทั้งหมดนั้นก็เป็นความพยายามที่จะทำอะไรก็ตามที่สามารถสร้างรายได้ให้กับชุมชนและครอบครัวในแบบที่ไม่ต้องง้อใคร

นอกจากนี้ ในแต่ละบ้านของสมาชิกชุมชน ยังใช้พื้นที่ว่างรอบๆ บ้านปลูกพืชผักสวนครัวกันแบบเป็นล่ำเป็นสันเลยครับ

ตามข้างบ้านก็ปลูกมะเขือเปราะ ตะไคร้ มีพื้นที่หน่อยก็ขึ้นร้านปลูกถั่วพู ทั้งแบบสีม่วงและแบบธรรมดา ปลูกข่าตะไคร้ มะนาว ผักชีฝรั่ง ปลูกในกระป๋องที่เหลือใช้ ยางรถยนต์ที่ไม่ได้ใช้แล้ว ผักบุ้งไทยก็งามเหลือเกิน ผักกูดก็มี

แถมไม่ใช้ยาปราบศัตรูพืชเสียด้วย เรียกว่าปลอดสารพิษกันแบบ 100% ทีเดียว และก็จริงครับ เพราะหลังจากที่ทำรายการแล้วนั่งรับประทานข้าวที่พี่วันเลี้ยง ซึ่งก็คือผักทั้งหลายนี่แหละ ปรากฏว่ามีหนอนตัวน้อยๆ คลานต้วมเตี้ยมอยู่ด้วย

ผักเหล่านี้ชาวบ้านจะเอามารวมกัน ซึ่งจะมีพ่อค้ามารับซื้อวันเว้นวัน ผมลองถามดูว่าแต่ละรอบที่พ่อค้ามาซื้อนั้น ชาวบ้านขายผักได้คนละ 200-300 บาทเลยทีเดียว

“ผักเราไม่ต้องซื้อกินเลย ปลูกที่กิน กินที่ปลูก ที่เหลือก็ขายได้อีก เราเอาไปขายที่ตลาด อ.ต.ก.เดือนละครั้ง ซึ่งก็ขายดีมาก เพราะผักของเราปลอดสารพิษ 100%”

สนใจอยากสนับสนุนสินค้าฝีมือคนไทยระดับโอท็อปประเทศ หรืออยากซื้อผักสดๆ สะอาดๆ ที่โลดแล่นไปขายถึงต่างประเทศ โทร.ไปได้ที่ 038-472-302ได้เลยครับ แล้วจะได้รู้ว่าของไทยดีๆ มีไม่น้อยเหมือนกัน