Venture Capital ฟ้าส่งเธอมาเพื่อธุรกิจอยากใหญ่

โดย...สวลี ตันกุลรัตน์

คนที่เริ่มต้นธุรกิจ หรือทำธุรกิจมานานแต่อยากจะขยับขยายกิจการสักหน่อยอาจจะคิดถึงแค่ “เงินกู” หรือเงินกู้ จากสถาบันการเงิน เพราะคิดไม่ออกเหมือนกันว่า ถ้าไม่ใช่ทั้งเงินกูและเงินกู้ จะมี “นางฟ้าใจดี” ที่ไหนเสกเงินมาช่วยลงทุน

ถ้าโชคดีมี “เงินกู” รวมทั้งเงินเพื่อนกู และเงินญาติกู ก็น่าจะสบายใจได้ เพราะไม่ต้องเสียดอกเบี้ย แต่ถ้าเกิดธุรกิจไปไม่รอดก็หนาวได้เหมือนกัน โดยเฉพาะคนที่ยอมทุ่มทั้งหน้าตักไปเพื่อธุรกิจ

ถ้าจะเป็น “เงินกู้” แม้ว่าสถาบันการเงินจะบอกว่า ไม่ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกันก็กู้ได้ แต่เชื่อเถอะว่า ไม่ว่าจะอย่างไรสถาบันการเงินก็จะอยากได้ “ความมั่นใจ” ว่า เราจะมีปัญหาจ่ายหนี้ให้เขาได้ นอกจากนี้ สิ่งที่มาคู่กับเงินกู้ คือ ดอกเบี้ย ซึ่งมีแต่เดินหน้าอยู่ตลอดเวลา ไม่ว่าธุรกิจจะดีหรือไม่ดี

ถ้าโชคดีกว่านั้น คือ เป็นธุรกิจที่มีความพร้อมสามารถระดมทุนจากนักลงทุนทั่วไป โดยการเข้าตลาดหลักทรัพย์ ซึ่งอาจจะเริ่มจากตลาด เอ็ม เอ ไอ ซึ่งเป็นตลาดสำหรับธุรกิจขนาดเล็กๆ ก่อนก็ได้

ถ้าเป็นธุรกิจที่ไอเดียดี มีโอกาสจะไปได้สวย และอยากจะเติบโตแบบก้าวกระโดด แต่ยังไม่พร้อมจะเข้าตลาดหลักทรัพย์ อาจจะต้อมองหา Venture Capital หรือธุรกิจเงินร่วมลงทุน เพราะคนกลุ่มนี้มี “เงินทุน” ที่พร้อมจะหยิบยื่นมาให้

แต่ถ้าไม่รู้ว่า แหล่งเงินแบบไหนที่เหมาะกับธุรกิจมากที่สุด ต้องลองไปทำ “แบบทดสอบแหล่งเงินทุนที่เหมาะสมกับกิจการ” กันก่อน เพราะจะช่วยให้ประเมินได้ว่า แหล่งเงินทุนแหล่งไหนที่เหมาะสมกับกิจการมากที่สุด แต่ต้องแน่ใจว่า เป็นคำตอบที่ตรงกับความเป็นจริง ไม่ได้หลอกตัวเอง

หลังจากตอบคำถามเรียบร้อยแล้ว และได้รับคำแนะนำให้เดินไปหา “Venture Capital” แต่ยังไม่เคยได้ยินคำว่า Venture Capital หรือธุรกิจเงินร่วมลงทุน คงต้องทำความรู้จักกับคนกลุ่มนี้กันก่อน

ธุรกิจเงินร่วมลงทุน คืออะไร

เรวัต ตันตยานนท์ และสุธี พนาวร เขียนไว้ในหนังสือชื่อ “Venture Capital ธุรกิจเงินร่วมลงทุน” ว่า “ธุรกิจเงินร่วมลงทุน คือ ธุรกิจที่นำเงินไปร่วมทุนกับธุรกิจที่มีศักยภาพในการเติบโตสูง โดยมีเป้าหมายเพื่อทำกำไร จึงมักเน้นลงทุนระยะยาวกับธุรกิจที่เติบโตเร็ว” ซึ่งส่วนใหญ่มักจะเป็นธุรกิจที่มีนวัตกรรม หรือธุรกิจด้านไอที

ลักษณะที่ธุรกิจเงินร่วมลงทุนจะเข้าร่วมลงทุนก็มีอยู่หลายแบบ

แบบแรก เรียกว่า “เทวดามาโปรด” หรือเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า “Angel” ซึ่งเป็นเหมือนนางใจดี ที่ให้เงินมาลงทุน เพราะฉะนั้นโดยมากจึงเป็นคน (หรือกลุ่มคน) ที่มีความมั่งคั่งสูง และก็มักจะให้เงินกับคนที่ไว้ใจ หรือคนใกล้ชิดไปทำธุรกิจ และก็มักจะให้ไปทำธุรกิจที่พวกเขาสนใจ หรือมีความถนัด เพราะฉะนั้น ธุรกิจเงินร่วมลงทุน ในแบบนี้น่าจะเป็นที่ฝันถึงของนักธุรกิจ

แบบที่สอง คือ “Venture Capital” ซึ่ง เรวัต และ สุธี บอกว่า ในต่างประเทศ ถ้าบอกว่าเป็น Venture Capital จะหมายถึงการร่วมทุนในธุรกิจที่เริ่มต้นใหม่ แต่มีศักยภาพในการเติบโต และมีโอกาสสร้างกำไรเป็นกอบเป็นกำ

แบบที่สาม คือ “Expansion Capital” ซึ่งเป็นกลุ่มนักลงทุนที่เน้นลงทุนในกิจการที่มีการดำเนินกิจการมาระยะหนึ่งแล้ว มีผลประกอบการที่ดี และต้องการขยายธุรกิจให้เติบโตมากขึ้น แต่ยังขาดเงินทุน

แบบที่สี่ คือ “Mezzanine Capital” เป็นการลงทุนในช่วงที่บริษัทเติบโตมาพอสมควรแล้ว และอยู่ระหว่างเตรียมตัวเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ แต่ต้องการเงินทุนเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนการเข้าตลาดหลักทรัพย์

แบบที่ห้า คือ “Distressed Investing” เป็นการลงทุน (หรือให้กู้) ในธุรกิจที่มีปัญหาทางการเงิน ซึ่งในประเทศไทยน่าจะคุ้นเคยกับวิธีการลงทุนแบบนี้จากวิกฤตต้มยำกุ้ง เพราะมีบริษัทจากต่างชาติมาซื้อธุรกิจไทยที่มีปัญหาทางการเงินแล้วนำไปแยกขายทำกำไร

แบบที่หก คือ “Buyout” เป็นการลงทุน โดยการไปซื้อกิจการที่มีอยู่แล้วมาดำเนินการต่อ ซึ่ง เรวัต และ สุธี บอกว่า โดยปกติธุรกิจแบบนี้จะนิยมซื้อกิจการที่มีความมั่นคง มีกระแสเงินสดเข้ามาอย่างต่อเนื่อง

แต่สำหรับ “ธุรกิจเงินร่วมลงทุน” ในประเทศไทย มักจะหมายถึงกลุ่มธุรกิจแบบ Venture Capital Expansion Capital และ Mezzanine Capital เท่านั้น (หรืออาจจะรวม Angel ไปอีกกลุ่มหนึ่งก็ได้)

หรือจะเรียกได้ว่า ธุรกิจเงินร่วมลงทุน สามารถเข้าไปร่วมลงทุนในกิจการได้ตั้งแต่ช่วงเริ่มต้น ช่วงการขยายกิจการ และเตรียมระดมทุนจากประชาชน โดยการเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ขึ้นอยู่กับนโยบายของกลุ่มทุน

นอกจากนี้ ในการเข้ามาร่วมทุนอาจจะมีทั้งเข้ามาร่วมบริหารธุรกิจ หรือไม่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการบริหารกิจการ แต่อาจจะช่วยวางกลยุทธ์ สนับสนุนกิจการในด้านต่างๆ เพื่อทำให้ธุรกิจสามารถเติบโตได้ตามแผนงานที่วางไว้

ธุรกิจเงินร่วมลงทุน ต้องการอะไร

ปฐมาพร ไชยกุล กรรมการผู้จัดการ บริษัทหลักทรัพย์จัดการเงินร่วมลงทุน (บลท.) ข้าวกล้า ซึ่งเป็นผู้บริหารจัดการเงินร่วมลงทุนของบริษัทร่วมทุน เคเอสเอ็มอี บอกว่า “อย่ามองว่า เงินที่ได้รับจากธุรกิจเงินร่วมลงทุน เป็นเงินที่ไม่มีต้นทุน เพราะธุรกิจเงินร่วมลงทุนที่เข้ามาร่วมทุนต้องการผลตอบแทน และเป็นผลตอบแทนที่สูงกว่าดอกเบี้ย เช่น อาจจะต้องการผลตอบแทนเป็นตัวเลขสองหลักในแต่ละปี”

เพราะฉะนั้นสิ่งที่ธุรกิจเงินร่วมลงทุน ต้องการจากการร่วมลงทุน คือ “ผลตอบแทน” และต้องเป็นผลตอบแทนที่สูงมาก เพื่อให้คุ้มค่ากับความเสี่ยงสำหรับการร่วมลงทุน

นั่นเพราะการนำเงินเข้ามาลงทุนในกิจการ ไม่ว่าจะเป็นกิจการที่เริ่มต้นใหม่ กิจการที่มีแผนที่จะก้าวกระโดด ไปจนถึงการเตรียมตัวเข้าตลาดหลักทรัพย์ ต่างมีความเสี่ยงทั้งสิ้น ทั้งยังเป็นการลงทุนที่มีความเสี่ยงสูงมาก เพราะถ้าเป็นเจ้าหนี้ยังพอมีหลักประกันให้พออุ่นใจ หรือถ้าเข้าลงทุนในบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แล้ว ก็พอจะเบาใจได้ว่า กิจการคงจะไม่ “เจ๊ง” กันง่ายๆ

เพราะฉะนั้นก่อนที่จะเข้ามาร่วมลงทุน ธุรกิจเงินร่วมลงทุน จะต้องประเมินแล้วประเมินอีก เพื่อให้แน่ใจว่า เมื่อใส่เงินลงมาแล้วเงินจำนวนนั้นจะไม่สูญไป

อย่างไรก็ตาม แม้ว่า ธุรกิจเงินร่วมลงทุน จะเป็นการร่วมลงทุนระยะยาว ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นการลงทุนระยะเวลา 35 ปีขึ้นไป แต่ธุรกิจเงินร่วมลงทุน ไม่ได้ลงทุนกับกิจการไปชั่วนิรันดร เพราะเมื่อได้รับผลตอบแทนตามที่คาดหวังแล้ว พวกเขาจะต้อง Exit หรือ “ออกจากบริษัท” ไป

วิธีการออกจากบริษัทจะมีอยู่ 3 วิธี

วิธีการแรก คือ นำบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ซึ่งคนที่ร่วมลงทุนจะได้มูลค่าเพิ่มจากเงินที่ลงทุนไป

วิธีการที่สอง คือ เจ้าของเดิมซื้อหุ้นในส่วนที่เป็นของธุรกิจเงินร่วมลงทุนคืนไป

วิธีการที่สาม คือ เจ้าของเดิมหาพันธมิตรทางธุรกิจรายใหม่มาซื้อหุ้นในส่วนที่เป็นของธุรกิจเงินร่วมลงทุน

ปฐมาพร บอกว่าไม่ว่า จะเลือกวิธีใดก็ตามจะต้องมี “ข้อตกลง” กันไว้ตั้งแต่ต้น

แล้วเราจะได้อะไร

นอกจาก ธุรกิจเงินร่วมลงทุน จะให้เงิน โดยการเข้ามาถือหุ้นแล้ว เรวัต และ สุธี บอกว่า “ผู้ประกอบการ” ยังจะได้ประโยชน์อื่นๆ อีก ไม่ว่าจะเป็น ความช่วยเหลือในด้านอื่นๆ ที่จะช่วยเพิ่มศักยภาพของธุรกิจ เช่น การหาพันธมิตรและเครือข่ายธุรกิจ รวมทั้งคำแนะนำดีๆ จากธุรกิจเงินร่วมลงทุน ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญในการดำเนินธุรกิจ

นอกจากนี้ ยังเป็นการสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับธุรกิจ เพราะถ้ามี ธุรกิจเงินร่วมลงทุนเข้ามาร่วมทุนจะต้องมีระบบการตรวจสอบและติดตามการดำเนินกิจการ ทำให้คู่ค้าและพันธมิตรทางธุรกิจมีความมั่นใจว่า จะมีความโปร่งใสในการดำเนินธุรกิจ

ถ้าสนใจอยากให้ธุรกิจเงินร่วมลงทุน มาร่วมลงทุนแล้วละก็ต้องติดตามสัปดาห์หน้า เพราะจะมาบอกว่า ธุรกิจเงินร่วมลงทุน เขาสนใจธุรกิจแบบไหน และเราต้องทำอย่างไรถึงจะ “เข้าตา” พวกเขาจนยอมเข้ามาร่วมลงทุน