วิเคราะห์เสี่ยงเงินกู้โรงไฟฟ้าพลังความร้อน

....วิโรจน์ พูนสุวรรณ

การเติบโตของความต้องการใช้ไฟฟ้าภายในประเทศปีนี้ คาดว่าจะสูงถึงเกือบ 5% ตามเศรษฐกิจที่เริ่มจะฟื้นตัว โครงการผลิตไฟฟ้าที่หยุดไว้เมื่อตอนเศรษฐกิจฝืดเคือง ก็เริ่มนำมาปัดฝุ่นทำใหม่ การเจรจาสัญญาซื้อขายไฟฟ้าก็เริ่มขึ้นอีกครั้ง พร้อมกับการปล่อยกู้ของธนาคารให้กับโรงไฟฟ้า ก็เริ่มกลับมาคึกคักมีชีวิตชีวา

แต่การทำโรงไฟฟ้าจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป เนื่องจากการออกกฎหมายใหม่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมเพื่อปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญปี 2550

ชาวบ้านกำลังรวมตัวกันเป็นองค์กรตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายสิ่งแวดล้อมของโรงงานต่างๆ ทำให้มีความเสี่ยงสูงขึ้นที่การดำเนินธุรกิจโรงไฟฟ้าอาจต้องสะดุดหยุดลงในระหว่างการก่อสร้าง หรือระหว่างดำเนินกระบวนการผลิต เนื่องมาจากความขัดแย้งระหว่างโครงการกับหน่วยราชการที่บังคับใช้กฎหมายหรือความขัดแย้งกับชาวบ้าน ส่งผลกระทบต่อความสามารถในการชำระหนี้ของโครงการ

พลังงานจากก๊าซธรรมชาติร่วมกับไอน้ำ : การผลิตไฟฟ้าในประเทศไทยใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงถึง 70% เนื่องจากเป็นเชื้อเพลิงที่สะอาดปลอดภัยเมื่อเทียบกับเชื้อเพลิงชนิดอื่นในบรรดาเชื้อเพลิงชนิดต่างๆ ที่มีอยู่อย่างจำกัด โครงการผลิตไฟฟ้าความร้อนร่วมที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นพลังงานร่วมกับพลังความร้อนจากไอน้ำนำมาผลิต กระแสไฟฟ้า จึงเป็นการผลิตไฟฟ้าที่ได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ โดยใช้เทคโนโลยีที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เหมาะสมกับการสร้างโรงไฟฟ้าในย่านชุมชนตามแนวท่อก๊าซธรรมชาติของโครงข่ายที่วางมาจากโรงงานแยกก๊าซที่เขตอุตสาหกรรมชายฝั่งตะวันออกผ่านไปยังจังหวัดต่างๆ

ก๊าซที่มีส่วนประกอบของไนโตรเจนออกไซด์ ที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม อันเป็นผลพวงมาจากการเผาไหม้ก๊าซธรรมชาติในห้องเผาไหม้ของกังหันก๊าซ ถูกควบคุมให้อยู่ในปริมาณที่ปลอดภัยโดยวิธีการอย่างง่ายๆ ด้วยการฉีดน้ำ หรือฉีดไอน้ำเข้าไปในห้องเผาไหม้เพื่อลดอุณหภูมิของเปลวไฟ หรือใช้วิธีที่ทันสมัยกว่านั้น โดยการติดตั้งอุปกรณ์ลดก๊าซในเครื่องกำเนิดไอน้ำที่พ่วงต่อกับกังหันก๊าซ

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ทำให้เกิดภาวะโลกร้อน เป็นผลพวงอีกอันหนึ่งของการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล แต่ถ้าเชื้อเพลิงนั้นเป็นก๊าซธรรมชาติ จะมีส่วนประกอบของก๊าซมีเทนสูงและธาตุคาร์บอนต่ำ ต่างจากถ่านหินซึ่งประกอบไปด้วยธาตุคาร์บอนทั้งหมด เมื่อเกิดการเผาไหม้ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดจากการเผาไหม้ก๊าซธรรมชาติจึงมีน้อยโดยธรรมชาติ

ความร้อนที่ปล่อยทิ้งจากโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วม ก็จะได้รับการลดอุณหภูมิลงที่หอทำความเย็นชนิดใช้น้ำ หรือระบบระบายความร้อนด้วยอากาศ ก่อนที่จะปล่อยสู่บรรยากาศ

น้ำเสียที่ปล่อยทิ้งจากโรงงาน ก็มีวิธีบำบัดโดยคำนึงถึงคุณภาพของแหล่งน้ำที่อยู่โดยรอบโรงไฟฟ้าเป็นหลัก

กังหันก๊าซ : ก๊าซธรรมชาติที่แยกส่วนที่ไม่ต้องการออกแล้ว จะถูกส่งตามท่อไปยังสถานีตรวจวัดก๊าซที่ตั้งอยู่หน้าโรงไฟฟ้า ก่อนที่จะถูกส่งเข้าเครื่องกังหันก๊าซ

ในตัวเครื่องกังหันก๊าซเองที่วางอยู่ในรูปแนวนอน อากาศจากบรรยากาศจะถูกดูดเข้าไปในคอมเพรสเซอร์อัดอากาศ แล้วอากาศที่มีแรงดันจะถูกส่งไปยังท่อนที่สองของกังหันก๊าซ คือ ห้องเผาไหม้หรือคอมบัสเตอร์ ที่ก๊าซธรรมชาติจะฉีดเข้าไปผสมกับอากาศ จุดประกายเป็นเปลวเพลิง ก่อให้เกิดก๊าซความร้อนสูง อัตราส่วนระหว่างเชื้อเพลิงและอากาศ จะเป็นตัวกำหนดความมีประสิทธิภาพของการเผาไหม้ ถ้าใช้เชื้อเพลิงมากเกินไปค่าใช้จ่ายก็จะสูง ความมีประสิทธิภาพก็จะต่ำ การเผาไหม้ก็จะทำได้ไม่หมด เหลือเศษเถ้าถ่านเล็กๆ ปล่อยออกมาเป็นไอเสียจากกังหันก๊าซ

ก๊าซร้อนเมื่อผ่านห้องเผาไหม้มาแล้วจะมีอุณหภูมิประมาณ 1,500 องศาเซลเซียส และถูกส่งไปยังส่วนที่สามของกังหันก๊าซ คือ ส่วนที่เป็นกังหันผลิตไฟฟ้า ความดันจากก๊าซร้อนจะไปหมุนตัวกังหันและแกนกลางทำให้เกิดกระแสไฟฟ้าตามหลักการผลิตคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่ค้นพบโดย ไมเคิล ฟาราเดย์ นักฟิสิกส์ชาวอังกฤษ เมื่อปี ค.ศ. 1831

ไอเสียที่ส่งออกมาจากกังหันก๊าซจะประกอบด้วยก๊าซหลายชนิด ทั้งที่เป็นอันตรายและไม่เป็นอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม ก๊าซที่ไม่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม คือ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และก๊าซที่เป็นสารประกอบของไนโตรเจนออกไซด์ (NOx) หลักๆ ได้แก่ ก๊าซไนตริกออกไซด์ (NO) และก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO2)

อุปกรณ์ผลิตไฟฟ้าพลังความร้อนร่วมใช้ประโยชน์ความร้อนที่ได้จากก๊าซเสียเหล่านี้ส่งเข้าเครื่องผลิตไอน้ำ ต้มน้ำให้กลายเป็นไอ แทนที่จะปล่อยก๊าซเสียทิ้งไปในบรรยากาศ

เครื่องผลิตไอน้ำ : ก๊าซเสียที่มีความร้อนสูงนี้จะผ่านการลดมลพิษในอุปกรณ์ที่ติดตั้งอยู่ในเครื่องผลิตไอน้ำ ทำให้เครื่องผลิตไอน้ำต้องใช้เงินลงทุนที่สูง

ไอน้ำความดันสูงจะถูกส่งต่อไปยังกังหันผลิตไฟฟ้าอีกตัวหนึ่งที่เป็นกังหันไอน้ำความดันจากไอน้ำจะไปหมุนใบพัดและแกนแม่เหล็กทำให้เกิดกระแสไฟฟ้า ในหลักการเดียวกับกังหันก๊าซ

เพื่อรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม ไอน้ำความร้อนสูงที่ปล่อยออกจากกังหันไอน้ำหลังจากผลิตไฟฟ้าแล้ว ก็จะไม่ถูกปล่อยทิ้งไปเสียเปล่าๆ แต่ถูกนำมาหมุนเวียนเข้าเครื่องคอนเดนเซอร์ลดอุณหภูมิให้กลายเป็นของเหลว ป้อนเข้าสู่เครื่องทำไอน้ำ ต้มให้เดือดกลายเป็นไอ เอามาผลิตไฟฟ้าอีกหลายต่อหลายรอบ

พลังงานไฟฟ้าและไอน้ำที่ผลิตได้ นอกจากจะนำมาใช้เดินเครื่องในโรงไฟฟ้าแล้ว ยังนำไปขายเป็นรายได้หลักให้แก่โรงงานอื่นๆ ที่อยู่โดยรอบได้อีกด้วย

ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของธนาคาร : ในกระบวนการพิจารณาสินเชื่อ ธนาคารมี ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นสองประการอันเกี่ยวเนื่องมาจากกฎหมายใหม่ในเรื่องสิ่งแวดล้อม ประการแรก คือ ค่ามาตรฐานในการปล่อยก๊าซเสียจากโรงไฟฟ้า และประการที่สองคือ ปริมาณของก๊าซไนโตรเจนออกไซด์ที่ดำรงอยู่ในบรรยากาศก่อนที่จะมีการสร้างโรงไฟฟ้า ความเสี่ยงทั้งสองประการนี้อาจนำไปสู่การปิดและระงับการดำเนินกิจการโรงไฟฟ้าอันเกิดจากความขัดแย้งกับชาวบ้านในพื้นที่

เงื่อนไขในสัญญากู้ควรระบุเพิ่มให้ผู้กู้ให้คำรับรองโดยเฉพาะเจาะจงว่าโรงไฟฟ้าได้ปฏิบัติตามกฎหมายในเรื่องการปล่อยก๊าซเสียออกสู่บรรยากาศ และมีข้อกำหนดเป็นเงื่อนไขการปล่อยกู้งวดแรกให้ผู้กู้ส่งรายงานการปฏิบัติตามกฎหมายนั้นเป็นหลักฐานแสดงเป็นตัวเลขให้เห็นว่ากฎหมายกำหนดค่ามาตรฐานของก๊าซเสียไว้ในปริมาณเท่าไหร่ และโรงไฟฟ้าปล่อยก๊าซนั้นออกสู่บรรยากาศเป็นจำนวนเท่าใด ซึ่งจะต้องไม่เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด

นอกจากนี้ ผู้กู้ยังควรส่งรายงานการตรวจสอบการปล่อยก๊าซเสียออกจากปล่องของโรงไฟฟ้าที่ได้รับการตรวจสอบจากผู้ตรวจสอบอิสระที่ต้องส่งให้แก่หน่วยราชการตามกฎหมาย ทำเป็นสำเนาส่งให้ธนาคารด้วย รายงานนั้นควรระบุตัวเลขอย่างน้อยสามจำนวน คือ ค่ามาตรฐานของก๊าซไนโตรเจนออกไซด์ตามกฎหมาย ค่าของก๊าซที่ปล่อยจากโรงไฟฟ้า และสิ่งสำคัญที่สุดที่กฎหมายไม่ได้ระบุไว้ คือ ค่าของปริมาณก๊าซไนโตรเจนออกไซด์โดยรวมที่ดำรงอยู่ในบรรยากาศรอบโรงไฟฟ้า

วิธีปฏิบัติที่ใช้กันอยู่อย่างแพร่หลายในการทำวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม อาจทำให้หลงผิดได้ เพราะรายงานจะระบุไว้แต่เพียงผลกระทบเล็กน้อยที่ก๊าซไนโตรเจนออกไซด์ที่โรงไฟฟ้าปล่อยออกมามีต่อปริมาณก๊าซไนโตรเจนออกไซด์ที่มีอยู่ในบรรยากาศเดิม โดยรายงานจะไม่แสดงให้เห็นถึงข้อเท็จจริงที่ว่าปริมาณก๊าซเสียในบรรยากาศที่มีอยู่เดิม สูงเกินค่ามาตรฐานตามกฎหมายไปมาก