การสืบทอดธุรกิจครอบครัว ข้อคิดจาก Family Business รวย รอด อย่างมืออาชีพ

ในบทความ 2 ตอนที่แล้วผมได้พูดถึงข้อคิดจากหนังสือ Family Business รวย รอด อย่างมืออาชีพ

เรื่องธรรมนูญครอบครัวซึ่งเป็นบทที่ 3 ของหนังสือ บทความนี้ผมจะมาพูดถึงบทที่ 4 เรื่องการสืบทอดธุรกิจครอบครัว

ในบทที่ 4 นี้ก็ได้กล่าวถึงว่าการสืบทอดธุรกิจครอบครัวนั้น มีขั้นตอนอย่างไร โดยควรมีการตั้งคำถามว่า ลูกหลานของเรามีความสามารถหรือสนใจจะประกอบธุรกิจหรือไม่ ถ้าลูกหลานไม่อยากทำ จะทำต่ออย่างไร อยากทำแต่ไม่พร้อมจะทำ จะทำอย่างไร ถ้ามีความพร้อมจะเลือกใคร ปัญหาเหล่านี้เป็นปัญหาที่จะต้องเตรียมการและดำเนินการให้ครบถ้วน โดยในบทความตอนนี้ก็บอกไว้ว่าแผนการสืบทอดธุรกิจนั้น จะต้องประกอบด้วยหลัก 5 ประการด้วยกันคือ

1. ตั้งวัตถุประสงค์และเป้าหมายให้ตรงกัน

2. สร้างกระบวนการให้คนในครอบครัวได้มีส่วนร่วมประกอบด้วย

2.1 การสื่อสาร

2.2 การเตรียมพร้อมกับความเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น

2.3 วิสัยทัศน์ธุรกิจเวลาจะดึงคนเข้ามาสืบทอดธุรกิจ

2.4 ความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวกับธุรกิจ

3. การคัดเลือกบุคคลที่จะเข้ามาสืบทอดธุรกิจอย่างมีระบบ

4. กำหนดโครงสร้างและกระบวนการในการสืบทอดธุรกิจ

5. วิธีการส่งมอบแบ่งออกเป็น 2 แบบก็คือ การส่งมอบตามวาระ (Transfer Method) หรือการส่งมอบที่มีการวางแผนล่วงหน้า (Establish Timeless)

ปัญหาของการสืบทอดธุรกิจครอบครัวในความเห็นของผมจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีการสื่อสารกัน (Communication) โดยมีการกำหนดไว้ในธรรมนูญครอบครัวหรือมีโครงสร้างทางกฎหมายที่ควรมีไว้ในข้อบังคับของบริษัท ธรรมนูญครอบครัว หรือแม้แต่กำหนดไว้

ในบทที่ 5 “กล่าวถึงการจัดการกลยุทธ์ของครอบครัว” (Family Strategy) ซึ่งมีความสำคัญมากของความยั่งยืน เนื่องจากธุรกิจนั้นมีการแข่งขันการตัดสินใจทางธุรกิจรวดเร็ว มีความเปลี่ยนแปลงมาก ในบทที่ 5 เกี่ยวกับการจัดกลยุทธ์ของธุรกิจครอบครัวซึ่งโดยดูจากวิสัยทัศน์ (Vision) พันธกิจ (Mission) และคุณค่าร่วม (Shared Value) ซึ่งมีการกำหนดไว้ในธรรมนูญครอบครัว

โดยกลยุทธ์ในการวางแผนธุรกิจครอบครัวนั้น ก็มีความสำคัญในเรื่องของเช่นเดียวกับการกำหนดกลยุทธ์ของธุรกิจโดยการกำหนดไว้ในธรรมนูญครอบครัวดังที่กล่าวมาแล้ว กลยุทธ์ของครอบครัวในหนังสือนั้นได้แบ่งเป็นกลยุทธ์ทางสังคม กลยุทธ์ทางวัฒนธรรม กลยุทธ์ทางการศึกษา กลยุทธ์ทางการแต่งงาน กลยุทธ์ของบทบาทคู่สมรส กลยุทธ์การสืบทอดสายเลือด กลยุทธ์สืบทอดมรดก กลยุทธ์บริหารความขัดแย้ง กลยุทธ์การสื่อสาร และแผนฉุกเฉิน ซึ่งกลยุทธ์และแผนต่างๆ ควรจะต้องไปเขียนไว้ที่ธรรมนูญครอบครัว (ที่เกิดจากการทำงานร่วมกันของสมาชิกในครอบครัว) และหากธรรมนูญครอบครัวนั้นได้มีการกระทำร่วมกันของสมาชิกในครอบครัวของเรา ก็สามารถจะทำให้ปัญหาต่างๆ ลดน้อยลงและสามารถดำรงและขยายธุรกิจครอบครัวต่อไปได้อย่างดี

บทที่ 6 หรือบทที่ 7 ของหนังสือเล่มนี้เป็นการยกตัวอย่างบทเรียนของธุรกิจครอบครัวที่ประสบความสำเร็จ ที่มีความเจริญไม่น้อยกว่า 3 รุ่น ไม่ว่าจะเป็นของธุรกิจซึ่งที่สำคัญมากที่หนังสือเล่มนี้ได้สรุปบทเรียนไว้ บทเรียนที่ทำให้ประสบความสำเร็จและบทเรียนที่สร้างความสูญเสียให้กับธุรกิจครอบครัวจากการศึกษานั้น โดยความสำเร็จมีโค้ดลับอยู่ 4 หลักด้วยกันคือ

(1) รู้จักวางแผนสืบทอดธุรกิจมีชัยไปกว่าครึ่ง โดยยกตัวอย่างบริษัทของกลุ่ม Kongumi ซึ่งมีอายุกว่า 1,400 ปี ของประเทศญี่ปุ่นในการให้ความสำคัญในการวางแผนบ่มเพาะธุรกิจให้กับทายาทแต่ละรุ่น ฝึกสอนให้คนในตระกูลมีทักษะและลองฝึกงาน รวมทั้งของบริษัท Cargill ซึ่งเป็นบริษัทที่ส่งออกธุรกิจสัตว์ปีกรายใหญ่

(2) ธรรมนูญครอบครัวขับเคลื่อนธุรกิจ ซึ่งก็เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการได้อย่างหนึ่งเต็มที่ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งธุรกิจของ Kikkuman ของตระกูล MOGI ซึ่งผมได้เขียนไปแล้ว

(3) การแลกเปลี่ยนความเห็นระหว่างสมาชิกในครอบครัว คือ การศึกษาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันในระหว่างสมาชิกในครอบครัว โดยมีกรณีศึกษาคือ โรงแรมโฮชิ Hochi ที่วงศ์ตระกูลของ Hochi ซึ่งเป็นโรงแรมเก่าแก่ที่สุดในโลกที่มีการคุยกัน มีธรรมนูญครอบครัว ในการพัฒนาความเห็นกันและ

(4) การผสมผสานธุรกิจครอบครัวและมืออาชีพ ด้วยการยกตัวอย่างของบริษัท Schlumber ซึ่งก่อตั้งโดยบริษัท Schlumberger ซึ่งเป็นบริษัทที่มีกำไรสุทธิสูงสุด นี่คือ Code ลับเพื่อความสำเร็จ ในขณะเดียวกันก็ได้มีบทเรียนลับของความล่มสลาย 2 เรื่อง ก็คือ

1) เรื่องของกรณีการขาดความสามัคคีทำให้ธุรกิจไปก่อน เช่น กรณีของตระกูล Fairtex ซึ่งเป็นธุรกิจที่ใหญ่และเก่าแก่ของออสเตรเลีย และถูกทำลายไปในพริบตา เพราะเหตุขัดแย้งในครอบครัว

2) ธุรกิจใดที่ไม่ได้มีการวางแผนสืบทอดธุรกิจครอบครัวย่อมนำมาสู่ความเสียหายของธุรกิจ เช่น ในกรณีของบริษัท Reliance ของอินเดีย ซึ่งมีพี่น้องแค่ 2 คน แล้วก็เจ้าของธุรกิจก็ถึงแก่กรรมลง เพราะฉะนั้นบทเรียนข้อคิดจากหนังสือเล่มนี้จึงเป็นเรื่องที่ทุกคนควรนำไปศึกษา

ผมเห็นว่าจาก 4 บทที่ว่านั้น เอาไปประยุกต์กับหลัก 5C ก็จะพบในเรื่องของทั้ง 5C จะมีบทบาททั้งในความสำเร็จและความล่มสลายได้ทั้งสิ้น