ความเสี่ยงภูมิศาสตร์การเมืองโลกปี 2555

ทุกๆ ต้นปี ผมจะอ่านรายงานเกี่ยวกับเรื่องความเสี่ยงภูมิศาสตร์การเมือง (Geopolitics Risks)

โดย..สุรศักดิ์ ธรรมโม

หรือจะเรียกอีกชื่อหนึ่งได้ว่า ความเสี่ยงการเมืองระหว่างประเทศ เพราะความเสี่ยงเรื่องเศรษฐกิจ ธุรกิจ เป็นหัวข้อที่พอจะหาข้อมูลบทวิเคราะห์ได้จากหน่วยงานวิจัยเศรษฐกิจ ธุรกิจ และหลักทรัพย์ รวมทั้งยังสามารถใช้ความรู้เศรษฐศาสตร์และการเงินประเมินได้

แต่เรื่องการเมืองระหว่างประเทศเป็นเรื่องลึกซึ้งและมีลักษณะบูรณาการกว่า ดังพิสูจน์ได้จากข้อมูลวิกิลีกส์ ที่รั่วไหลออกมาในสองปีก่อน ซึ่งสะท้อนถึงโลกอีกโลก ซึ่งผมได้เคยเขียนไปในบทความนี้แล้วว่า โลกที่วิกิลีกส์เผยให้เห็นนั้น มิใช่โลกที่นักลงทุนเชื่อว่า ทุกประเทศล้วนแข่งขันกันทางการค้าและเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว หากแต่โลกที่แท้จริงคือ โลกที่ผู้นำประเทศต่างๆ ยังคงมุ่งหน้าแข่งขันกันทางอำนาจการเมืองระหว่างประเทศอีกด้วย มิได้แตกต่างจากยุคสงครามเย็นแต่อย่างใด

ด้วยเหตุนี้ ทุกต้นปี ผมจึงนั่งอ่านรายงานความเสี่ยงการเมืองระหว่างประเทศ ของบริษัท STRATFOR และบริษัท Eurasia ซึ่งทั้งสองบริษัทมีลูกค้าเป็นบริษัทเอกชนชั้นนำของโลกจำนวนมาก ในขณะที่ลูกค้าภาครัฐคือ หน่วยสืบราชการลับและกระทรวงกลาโหมในหลายประเทศ

ในส่วนของรายงานความเสี่ยงของบริษัท Eurasia ในต้นปี 2555 นี้ ได้ประเมินว่า ความเสี่ยงการเมืองระหว่างประเทศสูงสุดคือ “การสิ้นสุดของยุคสมัย 911” ซึ่งการจัดอันดับความเสี่ยงประเด็นนี้เป็นความเสี่ยงสูงสุด เป็นเรื่องที่น่าสนใจมาก ผมจึงขอสรุปเนื้อหาและเรียบเรียงใหม่จากรายงานของบริษัท Eurasia ดังกล่าว ดังนี้

โดยปกติแล้ว การเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจจะขับเคลื่อนทิศทางตลาดและการเปลี่ยนแปลงของนโยบายความมั่นคงแห่งชาติ จะขับเคลื่อนทิศทางของภูมิศาสตร์การเมือง อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลังๆ นี้ ปริมณฑลของเศรษฐกิจและนโยบายความมั่นคงแห่งชาตินั้น มีความทับซ้อนกันมากขึ้น ส่งผลให้ทิศทางของตลาด อาจจะมาจากเปลี่ยนแปลงของนโยบายความมั่นคงแห่งชาติ และการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจอาจจะขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงภูมิศาสตร์การเมือง โดยปัจจัยหลักๆ 3 ประการ ที่ส่งผลให้เกิดภาวะทับซ้อนมาจาก

1) การที่ประเทศกำลังพัฒนา โดยเฉพาะเอเชียจะเป็นปัจจัยหลักในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลกจากนี้ไป 2) ประเทศพัฒนาแล้วกำลังเผชิญปัญหาการขาดดุลงบประมาณเชิงโครงสร้างที่ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ในระยะเวลาอันสั้น ส่งผลให้การตัดสินใจทางการเมืองจะมีบทบาทมากต่อภาวะเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ตั้งแต่หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 ในกรณีของสหรัฐ เราจะเห็นว่า ขณะนี้ รัฐบาลสหรัฐเต็มไปด้วยหนี้ มีรายจ่ายมากกว่ารายได้ ดังนั้น วาระสำคัญคือ การเก็บภาษี ซึ่งเรื่องนี้ส่งผลให้นักการเมืองของสหรัฐแตกแยกกันอย่างรุนแรงมากอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน 3) ประเด็นเรื่องการปรับอำนาจการเมืองระหว่างประเทศให้สมดุลมากขึ้น ซึ่งประเทศกำลังพัฒนา จะต้องก้าวเข้ามามีบทบาทและหน้าที่ต่อโลกมากขึ้น แต่การปรับสมดุลนั้นขึ้นอยู่กับความมุ่งมั่นทางการเมืองและทรัพยากรทางการเมืองของผู้นำประเทศต่างๆ ทั้งพัฒนาแล้วและกำลังพัฒนา ซึ่งขณะนี้ยังไม่มีความชัดเจน

หลังเหตุการณ์ 911 สหรัฐอเมริกามุ่งหน้าทำสงครามในอัฟกานิสถาน อิรัก และการต่อต้านการก่อร้ายทั่วโลก โดยอาศัยผลของเหตุการณ์ 911 แต่การที่ในปีที่แล้ว การที่หน่วยรบพิเศษสหรัฐ สามารถสังหารนายบิน ลาเดน ได้นำไปสู่การสิ้นสุดยุค 911 ดังเห็นจากการถอนทหารออกจากอิรัก และการเตรียมถอนทหารจากอัฟกานิสถานอันใกล้

สหรัฐได้เริ่มต้นในการเปลี่ยนนโยบายความมั่นคงแห่งชาติใหม่ โดยมุ่งหน้ามายังเอเชียแปซิฟิกมากขึ้น เพราะความสำคัญของภูมิภาคนี้ในแง่เศรษฐกิจขยายตัว

ในปี 2555 นี้ เราได้เห็นการเชื่อมโยงกันอย่างสมบูรณ์ ระหว่างปัจจัยเศรษฐกิจและปัจจัยภูมิศาสตร์การเมือง ซึ่งความเชื่อมโยงของสองปัจจัยนี้จะส่งผลกระทบต่อความเสี่ยงของการลงทุนให้สูงขึ้น เนื่องจากนักลงทุนจะประเมินว่า นักการเมืองไม่มีความมุ่งมั่นทางการเมืองที่แรงกล้าในการดำเนินมาตรการแก้ไขปัญหา เพราะกลัวความขัดแย้งจะสูงขึ้นไปจากปีที่ผ่านมา

Eurasia เห็นว่า เป็นการประเมินความเสี่ยงทางการเมืองที่สูงกว่าความเป็นจริง เช่น กลุ่มชาติผู้ใช้เงินยูโร สหรัฐอเมริกา และจีน ทั้งนี้ การประเมินความเสี่ยงที่ผิดพลาด จะส่งผลในปีนี้มากกว่าปกติ เพราะแต่เดิมการประเมินความเสี่ยงการเมืองในกรณีพื้นฐานนั้น ถือว่าสูงกว่าความเป็นจริงอยู่แล้ว เช่น ความกลัวแนวโน้มเศรษฐกิจที่อ่อนแอจะบั่นทอนความเชื่อมั่นของเอกชนสหรัฐ ความกลัววิกฤตหนี้ยุโรป และเศรษฐกิจประเทศกำลังพัฒนาจะขยายตัวต่ำลง ซึ่งจะส่งผลต่อการลงทุนให้เงินดอลลาร์สหรัฐอเมริกาแข็งค่า ความลังเลในการปรับพอร์ตการลงทุนให้ไปยังประเทศที่มีการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่แข็งแกร่งและการนำเงินลงทุนไปอยู่ในสินทรัพย์ปลอดภัยเช่น เงินสดและทองคำ

การสิ้นสุดยุค 911 คือ การที่การเมืองนั้นกลายเป็นปัจจัยขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลก ในขณะที่ปัจจัยเศรษฐกิจนั้นขับเคลื่อนการเมือง ภาวะแบบนี้ยิ่งทำให้เกิดภาวะอ่อนแอต่อผู้นำทางการเมืองของประเทศมหาอำนาจและประเทศกำลังพัฒนา m

หมายเหตุ : เป็นความคิดเห็นส่วนตัวไม่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่สังกัด