อย่าให้ไข่แตก ซ้ำสอง

ถึงตอนนี้ หลายพื้นที่มีสถานการณ์ดีขึ้นเรื่อยๆ แต่บางพื้นที่ก็ยังมีน้ำท่วมหลงเหลืออยู่ ก็ขอเอาใจช่วยทุกท่านให้ผ่านพ้นสถานการณ์มหาอุทกภัยไปได้โดยเร็วที่สุดนะครับ

โดย..อานนท์

สำหรับผู้ประกอบการแล้ว ในช่วงที่ผ่านมามีการหยุดกิจการกันไปจำนวนหนึ่ง ทั้งรายใหญ่ รายเล็ก โดนกันถ้วนหน้า แต่ในเวลาอย่างนี้นะครับ เราจะได้เห็นกันว่า ในกรณีที่ต้องหยุดกิจการไปนั้น ผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อมหลายรายเลยทีเดียวที่สามารถฟื้นตัวมาเปิดธุรกิจได้ก่อนรายใหญ่ๆ

ผู้ประกอบการระดับยักษ์บางรายต้องปิดตัวลงเป็นการชั่วคราว เพราะเจอปัญหาพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมจมน้ำ หรือนิคมอุตสาหกรรมต้องหยุดการผลิต ทำให้ไม่มีวัตถุดิบมาป้อนให้เกิดการดำเนินกิจการต่อได้ ทั้งๆ ที่หน้าร้านหลายๆ แห่งอยู่ในแหล่งน้ำแห้ง แต่ก็ถึงกับเดินต่อไปไม่เป็น เมื่อโรงงานหลักจมไปแล้ว และได้ข่าวว่าหลายๆ ร้านยังอาจจะต้องใช้เวลาอีกสักพัก กว่าจะเดินเครื่องได้เต็มที่ และกลับมาเปิดร้านได้อีกครั้ง

ในหลายๆ กรณีทำให้เราเห็นสัจธรรมข้อหนึ่ง คือ ขาดการบริหารความเสี่ยง

คำเก่าแก่ที่มีมานานคำหนึ่ง คือ Don’t put all your eggs in one basket หรืออย่าวางไข่ทั้งหมดลงในตะกร้าใบเดียว ยังเป็นคำที่ได้ผลอยู่ และเราได้เห็นว่าผู้ประกอบการขนาดใหญ่จำนวนมากมีตะกร้าใบเดียว คือ โรงงานหลักที่กระจายสินค้าไปทั่วประเทศ

การมีโรงงานหลักเป็นเรื่องดีในการควบคุมคุณภาพ และต้นทุน ทำให้สินค้ามีมาตรฐานเดียวกันหมด ไม่ว่าจะขนส่งไปขายที่ไหน แต่เมื่อเกิดเหตุการณ์ที่ทำให้โรงงานใหญ่เพียงโรงงานเดียว หรือ 23 โรงงานแต่ตั้งในทำเลเดียวกันนั้นเกิดปัญหา ก็จะทำให้กิจการทั่วประเทศเกิดปัญหาไปด้วย

ถึงตอนนี้ผู้ประกอบการใหญ่บางรายตระหนัก และเริ่มมองหาโรงงานแห่งใหม่ ในทำเลใหม่เพื่อลดความเสี่ยงในอนาคต แต่กว่าจะรู้ทัน ไข่ก็แตกไปเกือบหมดแล้ว...

ผู้ประกอบการเอสเอ็มอีเองก็ควรจะย้อนมาดูคำว่า Don’t put all your eggs in one basket ด้วย หลายท่านอาจจะได้พบว่า ที่จริงแล้วทำเลของธุรกิจที่ท่านตั้งอยู่ไม่ได้มีปัญหา แต่วัตถุดิบมาไม่ได้ ทำให้ต้องพลอยหยุดกิจการไปกับเขาด้วย (ไม่ใช่เรื่องแปลกครับ เจอกันทั่วโลกในตอนนี้) แต่เมื่อเจอแล้วจะทำอย่างไร

ถึงตอนนี้บทเรียนสอนให้เรารู้ว่าควรจะหา “ตะกร้า” เพิ่ม จะได้ “กระจาย” ไข่ออกไป

สำหรับธุรกิจของใครที่เจอปัญหาอย่างนี้ ต้องบริหารความเสี่ยงด้วยการมองโอกาสใหม่ๆ และหาแหล่งสำรองไว้ในอนาคตว่า หากแหล่งวัตถุดิบหลักมีปัญหา จะหาแหล่งสำรองได้จากไหน ผู้ประกอบการเอสเอ็มอีจำนวนมากนิยมการพึ่งพาแหล่งวัตถุดิบเพียงแห่งเดียว เพราะเห็นว่าผลิตไม่มากนัก หรือเชื่อมั่นใจคุณภาพของผู้ส่งวัตถุดิบที่คบค้ากันมานาน แต่จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ได้สอนเราทุกคนอย่างแจ่มแจ้งว่า การพึ่งพาวัตถุดิบเพียงแหล่งเดียวนั้น หากเกิดผลปัญหา จะเจอผลกระทบมหาศาล การมีวัตถุดิบมากกว่า 1 แหล่งจึงอาจจะเป็นเรื่องสำคัญต่อไปในอนาคต

อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการขนาดเล็กมากๆ ก็อาจจะไม่สามารถสำรองแหล่งวัตถุดิบไว้หลายๆ แหล่งได้ ก็อาจจะต้องหาทางแก้อย่างอื่น เช่น หากหาตะกร้าใหม่เพื่อวางไข่ไม่ได้ หรือหาได้ก็ไม่คุ้ม ก็เปลี่ยนเป็นการเพิ่มชนิดของไข่

ยกตัวอย่างของการหาตะกร้าใหม่ไม่ได้นะครับ มีหลากหลายเหตุผล เช่น สมมติท่านมีโรงงานผลิตเสื้อเชิ้ตสำเร็จรูปที่แต่ไหนแต่ไรมาใช้ผ้าฝ้ายผืนจากจังหวัด ก. เป็นวัตถุดิบในการตัดเย็บ และไม่คุ้มหากจะไปมองหาผ้าฝ้ายผืนจากจังหวัด ข. ที่ไกลออกไป หรือหากหามาได้ก็จะมีปัญหา เช่น เคยสั่งผ้าผืนจากผู้ผลิตวัตถุดิบที่จังหวัด ก. ด้วยมูลค่าเดือนละ 2 ล้านบาท ไม่สามารถลดน้อยลงกว่านี้ได้ เพราะเดี๋ยวผู้ผลิตในจังหวัด ก. จะไม่ส่งให้ในราคาเดิม และหากจะซื้อจากจังหวัด ก. เท่าเดิม แต่ไปสั่งเพิ่มจากจังหวัด ข. มาอีก 1 ล้านบาท ก็จะล้นโรงงาน ผลิตไม่ได้ กลายเป็นมีวัตถุดิบมากไปก็อาจจะลองมองหาผ้าแบบใหม่ เช่น ผ้าไหมจากจังหวัด ค. แล้วเปิดไลน์การผลิตเสื้อเชิ้ตใหม่อีกสักไลน์หนึ่งเล็กๆ เพื่อผลิตเสื้อผ้าไหม

สิ่งที่จะต้องทำต่อมาคือ หาตลาดใหม่สำหรับเสื้อเชิ้ตผ้าไหมด้วย ซึ่งหากทำได้อาจจะสามารถพัฒนาสินค้าใหม่ ได้ลูกค้าใหม่ และเป็นการแก้ปัญหาเดิม คือ หากกรณีที่เกิดปัญหาทำให้ผ้าฝ้ายจากจังหวัด ก. ไม่สามารถมาส่งได้ ท่านก็ไม่จำเป็นต้องหยุดการผลิต แต่สามารถสั่งผ้าไหมเพิ่มจากจังหวัด ค. ในช่วงที่จังหวัด ก. มีปัญหา แล้วโอนสายการผลิตที่เคยผลิตเสื้อผ้าฝ้ายมาเป็นการผลิตเสื้อผ้าไหมแทนในช่วงที่มีปัญหา ก็เท่ากับว่าเป็นการเพิ่มชนิดของไข่ ทำให้กิจการเดินต่อไปได้โดยไม่สะดุด หรือสะดุดไม่มากนัก

นอกจากนี้ อาจจะมีการวางแผนสำรองรอไว้ เช่น กรณีของร้านเบเกอรีที่มีชื่อเสียงรายหนึ่งที่ผมได้เจอมาคือ ในช่วงแรกที่โรงงานผลิตแป้งและวัตถุดิบอื่นๆ จมน้ำไป ก็ลดปริมาณขนมที่ออกในแต่ละวัน แต่ไม่นานนักก็สามารถผลิตขนมได้จำนวนเกือบๆ เท่าเดิม แต่ติดประกาศว่าเป็นขนมที่มีการเปลี่ยนสูตร โดยใช้แป้งและวัตถุดิบอื่นๆ แบบใหม่ที่ไม่เหมือนเดิมเป็นการชั่วคราว อาจจะทำให้รสชาติเพี้ยนไปบ้าง แต่ก็พยายามทำให้ใกล้เคียงกับสูตรเดิมมากที่สุด เป็นสิ่งที่ลูกค้ารับได้ ซึ่งในกรณีแบบนี้ใช้ได้กับกลุ่มสินค้าที่ใช้ หรือรับประทานแล้วหมดไป แต่ไม่ค่อยน่าใช้กับกรณีสินค้าคงทน หรือสินค้าที่ลูกค้าคาดหวังคุณภาพที่ไม่เปลี่ยนแปลงเลยแม้แต่น้อย

ก่อนจะจากกันไปในวันนี้ ขอทิ้งท้ายไว้อีกเรื่องหนึ่งซึ่งเป็นเรื่องสำคัญ และเป็นเหมือนไข่ที่แตกไม่ได้เหมือนกัน นั่นคือ ระบบคอมพิวเตอร์ หรือระบบข้อมูลต่างๆ ซึ่งในปัจจุบันเป็นสิ่งที่มีค่ามาก หลายๆ ท่านอาจจะเจอปัญหามาแล้วว่า ถ้าไม่มีการแบ็กอัพ หรือสำรองข้อมูลเอาไว้ พอน้ำท่วมทีเดียว ทุกอย่างที่เก็บข้อมูลสำคัญเอาไว้อาจจะหายไปในพริบตาเลยก็ได้ ดังนั้นเมื่อเราได้เห็นแล้วว่าปัญหาอาจจะมาได้ในรูปแบบไหน การกระจายคลังข้อมูล หรือระบบรองรับเอาไว้ก็เป็นเรื่องสำคัญ ในช่วงที่ผ่านมาบางบริษัทจ่ายเงินเดือนพนักงานไม่ได้ เพราะระบบล่ม เลยไม่รู้ว่าใครควรจะได้เงินเดือนเท่าไหร่ รวมถึงจัดส่งสินค้าให้ลูกค้าไม่ได้ เพราะใบสั่งซื้อที่คีย์เข้าระบบคอมพิวเตอร์หายไปกับน้ำแล้ว

ระบบอิเล็กทรอนิกส์จึงเป็นไข่ใบสำคัญอีกใบหนึ่งที่จะต้องมีตะกร้าสำรองให้ได้ครับ