ความรับผิดจากความประมาทบริหารจัดการน้ำ

มวลน้ำจำนวนมหาศาลที่ถาโถมเข้าท่วมในพื้นที่ต่างๆ จากจังหวัดตอนเหนือของกรุงเทพฯ

โดย...รุจิระ บุนนาค

[email protected]

มวลน้ำจำนวนมหาศาลที่ถาโถมเข้าท่วมในพื้นที่ต่างๆ จากจังหวัดตอนเหนือของกรุงเทพฯ จนกระทั่งลงมาถึงกรุงเทพฯ บางส่วนในขณะนี้นั้น แม้จะมิใช่เป็นน้ำท่วมใหญ่ครั้งแรกๆ ของประเทศไทย แต่ก็เป็นอีกครั้งหนึ่งที่สร้างความเสียหายทั้งชีวิตและทรัพย์สินของผู้คนจำนวนมาก

มีการพูดถึงสาเหตุของภัยพิบัติครั้งนี้ในหลายๆ ทาง โดยบุคคลที่ได้ชื่อว่า “รู้จริง” และเคยทำงานเกี่ยวข้องกับการจัดการน้ำภายในประเทศมาอย่างยาวนานอย่าง ดร.สมิทธ ธรรมสโรช อดีตอธิบดีกรมอุตุนิยมวิทยา และประธานมูลนิธิเตือนภัยพิบัติแห่งชาติ และคุณปราโมทย์ ไม้กลัด อดีตอธิบดีกรมชลประทาน และอดีตผู้อำนวยการ สำนักงานคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ

ดร.สมิทธ ธรรมสโรช ได้ชี้ให้เห็นว่าต้นเหตุของปัญหามาจากความผิดพลาดในการบริหารน้ำ ซึ่งมิใช่ของกรมชลประทานเพียงหน่วยงานเดียว แต่เป็นความรับผิดชอบของทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการน้ำ ตั้งแต่ไม่มีการประมาณปริมาณน้ำฝนที่จะตกตั้งแต่ต้นฤดู กลางฤดู และปลายฤดู การไม่ประมาณการว่าควรต้องเก็บน้ำไว้กี่เปอร์เซ็นต์ของความจุเขื่อน ไม่ใช่การเก็บไว้จนเต็มเขื่อนตั้งแต่ต้นฤดู หากฝนตกมากตอนกลางฤดูจะทำให้น้ำล้นเขื่อนจนต้องทำการปล่อยน้ำ

เมื่อต้องปล่อยน้ำก็ไม่ควรที่จะปล่อยออกมาพร้อมๆ กัน เนื่องจากพื้นที่ประเทศไทยไม่สามารถรับน้ำที่ไหลออกมาพร้อมกันได้ การปล่อยน้ำต้องปล่อยให้เป็นจังหวะ เพื่อไหลออกทะเลธรรมชาติตั้งแต่ต้นฤดู เมื่อถึงกลางฤดูฝนจึงทำการป้องกันน้ำเก็บไว้แล้วจึงค่อยทำการปล่อยเป็นจังหวะต่อไป

ดร.สมิทธ บอกว่าได้เคยแนะนำผู้ที่รับผิดชอบกับเรื่องนี้แล้วแต่แรก แต่ไม่มีใครเชื่อ ต่างคนต่างคิด ต่างคนต่างปล่อย จนปล่อยน้ำออกมาจากทั้ง 3 เขื่อนใหญ่ คือ เขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ และเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ในเวลาที่ไล่เลี่ยกัน ทำให้มีปริมาณน้ำจำนวนมากไหลออกมาเกินกว่าที่พื้นที่รายกลุ่มในภาคกลางจะรับได้

ส่วนคุณปราโมทย์ ไม้กลัด การแก้ปัญหาในระยะยาวต้องทำอย่างเป็นรูปธรรมและเบ็ดเสร็จเด็ดขาด ที่สำคัญต้องไม่ฝืนและต้องให้สอดคล้องกับธรรมชาติ

สิ่งหนึ่งที่มองเห็นจากการให้ข้อคิดของผู้รู้ทั้งสองฝ่ายก็คือ ข้อคิดดังกล่าวได้เคยบอกกล่าวแก่บุคคลและหน่วยงานที่รับผิดชอบแล้ว แต่ไม่เคยมีใครรับฟังหรือนำเอาข้อคิดดังกล่าวไปทำการพิจารณาเพื่อกำหนดมาตรการในการป้องกันปัญหาที่อาจจะเกิดขึ้น

จนเมื่อปัญหาเกิดขึ้นจริงๆ จึงส่งผลกระทบอย่างรวดเร็วและรุนแรงชนิดที่หลายคนไม่คิดว่าประเทศไทยจะประสบกับมหาอุทกภัยที่หนักขนาดนี้

สิ่งที่คุณสมิทธย้ำตลอดก็คือ การเก็บน้ำสามารถทำให้มากกว่านี้ หากมีการพร่องน้ำออกมาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ช่วงแรก การที่มีฝนตกชุกแล้วเก็บน้ำไว้ โครงสร้างของเขื่อนย่อมมีทางให้น้ำออกโดยอัตโนมัติผ่านทางน้ำล้น (Spillway) ซึ่งเป็นกลไกการระบายน้ำของเขื่อนอยู่แล้ว

โดยทั่วไปเมื่อปรากฏข้อเท็จจริงว่ามีเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการใดให้ประชาชนได้รับความเสียหายอันเนื่องมาจากความประมาทในการปฏิบัติหน้าที่ จะต้องพิจารณาจากพระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ ซึ่งเป็นกฎหมายที่ต้องการให้หน่วยงานต้นสังกัดของเจ้าหน้าที่เข้ามาเป็นผู้รับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้น โดยเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติไม่ต้องรับผิดชอบเป็นการส่วนตัว

อย่างไรก็ตาม หากข้อเท็จจริงปรากฏว่าเจ้าหน้าที่ได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง หรือจงใจให้เกิดความเสียหายต่อผู้อื่น ก็จะทำให้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติต้องมีความรับผิดเป็นการส่วนตัวด้วย

จากข้อเท็จจริงที่กล่าวมาข้างต้นย่อมเห็นได้ว่าการที่มีผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับน้ำได้ให้ข้อคิดหรือพยายามบอกกล่าวให้ผู้ปฏิบัติได้ดำเนินการในแนวทางที่ไม่ให้เกิดความเสียหาย แต่ก็ไม่มีการนำเอาข้อทักท้วงดังกล่าวไปปฏิบัติจนทำให้เกิดความเสียหายอย่างมาก ย่อมถือได้ว่าผู้มีหน้าที่ตัดสินใจในระดับนโยบายที่เกี่ยวกับการบริหารน้ำระดับประเทศและมีอำนาจหน้าที่บริหารจัดการ ได้ปฏิบัติหน้าที่โดยความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง หรือละเลยไม่ปฏิบัติหน้าที่ของตน ย่อมต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นอย่างมหาศาลทั้งในฐานะที่เป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐและเป็นการส่วนตัว ซึ่งก็ไม่อาจคาดหมายได้ว่าจะสามารถชดใช้ความเสียหายได้ทั้งหมดแก่ประชาชน รวมทั้งภาคธุรกิจทั้งไทยและต่างประเทศ แม้ว่าผู้ที่บริหารประเทศนั้นอาจมีฐานะร่ำรวยมหาศาลก็ตาม