ปัญหาธุรกิจครอบครัวกับแนวทางแก้ไขทฤษฎี 3 วงกลม

...กิติพงศ์ อุรพีพัฒนพงศ์

 ฉบับที่แล้วผมอธิบายเรื่องทฤษฎี 3 วงกลมทิ้งไว้ วันนี้เรามาดูแนวทางแก้ไขสำหรับเรื่องของกฎหมาย : วงที่ 1 กันนะครับ

1.การจัดตั้งบริษัทของธุรกิจครอบครัวนั้น ผู้ประกอบการควรจะมีรูปแบบโครงสร้างเช่นไร มีคณะกรรมการ มีข้อบังคับกำหนดไว้อย่างไร การจัดสรรหุ้นกำหนดไว้อย่างไร และควรมีกี่บริษัทดี เพราะว่าการจัดโครงสร้างที่ไม่ถูกต้องนั้นย่อมนำไปสู่ความสูญเสีย ความเสียหายที่เกิดขึ้นได้ เพราะในการทำธุรกิจก็มีประเด็นเรื่องความเสี่ยงทางกฎหมายตลอดเวลา ไม่ว่าการถูกฟ้องคดีแพ่ง คดีอาญา และคดีล้มละลายและภาษีอากร ดังนั้น การบริหารความเสี่ยงทางกฎหมายจึงเป็นเรื่องที่สำคัญ

การเลือกจัดโครงสร้างการถือหุ้น การแยกหน่วยธุรกิจก็เป็นเรื่องที่ธุรกิจครอบครัว และครอบครัวต้องนำมาพิจารณา จริงอยู่ในการเริ่มต้นธุรกิจครอบครัวในระยะแรกนั้นคงไม่ได้มีการแยกเป็นหลายองค์กร แต่ถ้าเมื่อธุรกิจครอบครัวนั้นได้เริ่มมีการเติบโตมากขึ้น การเลือกรูปแบบการจัดโครงสร้าง การลงทุน การดำเนินการต่างๆ ก็เป็นเรื่องที่สำคัญ หากทำไปแล้วก็ต้องเตรียมตัวคือตรวจดูว่าจะปรับปรุงโครงสร้างที่มีอยู่เพื่อรองรับความเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายดังกล่าวได้อย่างไร

2.การจัดโครงสร้างทุนและหนี้ ควรมีทุนและหนี้อย่างไร โดยดูทั้งข้อกำหนดทางกฎหมายภาษีอากรและข้อกำหนดที่เจ้าหนี้ หรือหน่วยงานของรัฐกำหนดไว้และความเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายในอนาคต

3.การจัดอัตราส่วนผู้ถือหุ้น (ที่ต้องเป็นธรรม) และโครงสร้างของผู้ถือหุ้นว่าควรเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลดี ก็เป็นเรื่องที่ต้องให้ความระมัดระวังเป็นพิเศษว่า การจะถือหุ้นในบริษัทต่างๆ นั้น ควรจะถือหุ้นโดยบุคคลธรรมดาหรือโดยผ่านบริษัทโฮลดิงของครอบครัว โดยจะต้องนำประเด็นพิจารณาเรื่องของการแบ่งปันผลประโยชน์และภาษีอากรในอนาคต ซึ่งอาจแตกต่างกันหากผู้ประกอบธุรกิจจะนำบริษัทเข้าตลาดหลักทรัพย์ เพราะฉะนั้นการจัดโครงสร้างบริษัทและอัตราส่วนผู้ถือหุ้นก็ย่อมมีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน เพราะมีผลในอนาคตทั้งเรื่องภาษีและการบริหารจัดการในอนาคต

4.สิทธิหน้าที่การเลือกคณะกรรมการ ผลประโยชน์ ข้อโต้แย้ง กระบวนการระงับข้อพิพาท การถ่ายโอนอำนาจ สภาครอบครัว ต้องมีเอกสารทางกฎหมายที่ครบถ้วนชัดเจน ไม่ว่าโดยกำหนดไว้ในข้อบังคับ สัญญาระหว่างผู้ถือหุ้นธรรมนูญครอบครัว เพื่อมีกลไกที่จะได้มีการเปิดเผยให้สมาชิกในครอบครัวทุกคนได้รับรู้ และเมื่อมีการโต้แย้งหรือขัดแย้งกันจะมีกลไกใดเพื่อระงับข้อพิพาทตามข้อตกลงของข้อสัญญาและข้อกฎหมาย

5.การกำหนดให้เอกสารทางกฎหมายที่ให้มีมืออาชีพเข้ามาช่วยธุรกิจครอบครัวในฐานะกรรมการอิสระหรือที่ปรึกษา หรือผู้บริหารในการเข้ามาช่วยบริหารจัดการหรือเป็นตัวกลางหรือเป็นเครือข่ายเพื่อขยายหรือต่อยอดทางธุรกิจให้ชัดเจน โดยความเห็นชอบของสมาชิกในครอบครัว รวมทั้งการปฏิบัติตามหลักการกำกับดูแลกิจการที่ดีเพื่อความโปร่งใสด้วย

6.อย่าลืมที่จะพิจารณาหลักเกณฑ์และความยินยอมการนำบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ เพื่อระดมทุนหรือเพื่อป้องกันระงับข้อพิพาทในอนาคตและให้มืออาชีพเข้ามาช่วยให้ธุรกิจเติบโตได้อย่างยั่งยืนอย่างถาวร

จากประสบการณ์ที่ผ่านมา ผมเห็นว่าวิกฤตที่เกิดขึ้นในคราวปี 2540 นั้น บริษัทธุรกิจครอบครัวหลายตระกูลที่ต้องล่มสลายไป ก็เพราะว่าการขาดการจัดโครงสร้างทางกฎหมาย โดยไม่มีการบริหารความเสี่ยงทางกฎหมายไว้เลย จึงเป็นที่มาของการล่มสลายของธุรกิจครอบครัวหลายๆ ครอบครัวในประเทศไทย เพราะเกิดจากการบริหารจัดการที่ผิดพลาดและการฟ้องร้องของเจ้าหนี้และหน่วยงานของรัฐ

เพราะฉะนั้น เจ้าของธุรกิจจะต้องศึกษาหาความรู้ทางกฎหมายในการจัดโครงสร้าง การทำเอกสารทางกฎหมาย โดยต้องลงทุนจ้างนักกฎหมาย นักวางแผนการเงิน และนักวางแผนภาษีอากรตลอดจนมืออาชีพทางธุรกิจที่มีความรู้ประสบการณ์ เพื่อวางแนวทางการดำเนินงานในปัจจุบัน หรือปรับปรุงโครงสร้างปัจจุบันเพื่อขยายกิจการต่อไปในอนาคต ผมเชื่อว่าการลงทุนจ้างมืออาชีพเพื่อจัดโครงสร้างทางกฎหมายให้สมบูรณ์เป็นการลงทุนที่คุ้มค่า (เพราะค่าใช้จ่ายเหล่านี้ก็หักเป็นค่าใช้จ่ายได้) อย่างแน่นอน เพราะจะสามารถความเสี่ยงและขยายธุรกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยความรู้และประสบการณ์จากบุคคลหลายๆ ฝ่าย