posttoday
THAILAND MULTIVERSE — THE GREAT TRANSFORMATION EP.1  SMART CITY IS NOT ENOUGH

THAILAND MULTIVERSE — THE GREAT TRANSFORMATION EP.1 SMART CITY IS NOT ENOUGH

16 พฤศจิกายน 2569

เมื่อเมืองฉลาดขึ้น แต่ชีวิตคนยังไม่ดีขึ้น เรากำลังสร้างเมืองเพื่อใคร?

 

จาก Smart City สู่ Thai Smart Value City: ถึงเวลาสร้างเมืองจากคุณค่าความเป็นไทย ไม่ใช่เพียงความทันสมัยของเทคโนโลยี

 

ลองจินตนาการถึงเมืองเมืองที่มีระบบขนส่งอัจฉริยะ มีเซนเซอร์ตรวจวัดคุณภาพอากาศ มีระบบบริหารจัดการพลังงานผ่าน AI มีฐานข้อมูลขนาดใหญ่ และประชาชนสามารถเข้าถึงบริการภาครัฐได้ผ่านโทรศัพท์มือถือแทบทุกเรื่อง เมืองแบบนี้อาจเรียกได้ว่าเป็น Smart City ที่สมบูรณ์แบบในสายตาของนักเทคโนโลยี

 

แต่ลองถามสักนิดว่า พ่อค้าแม่ค้ารายเล็กในตลาดเก่าเข้าถึงประโยชน์จากระบบเหล่านั้นหรือไม่? เกษตรกรในพื้ขายผลผลิตได้ราคาดีขึ้นหรือเปล่า? ช่างฝีมือท้องถิ่นสามารถเปลี่ยนภูมิปัญญาของตัวเองได้มากขึ้นแค่ไหน? คนรุ่นใหม่ยังอยากกลับไปสร้างอนาคตในบ้านเกิดหรือไม่? 

 

ถ้าคำตอบของคำถามเหล่านี้ยังไม่ใช่ เราต้องยอมรับว่า เมืองนั้นอาจฉลาดขึ้นจริง แต่ไม่ได้ทำให้ชีวิตของผู้คนดีขึ้น นี่คือเหตุผลที่ผมคิดว่า Smart City อาจยังไม่เพียงพอสำหรับประเทศไทย

 

ไม่ใช่เพราะแนวคิด Smart City ผิด หรือเทคโนโลยีไม่มีความสำคัญ แต่การพัฒนาเมืองไม่ควรถูกจำกัดอยู่เพียงการเพิ่มประสิทธิภาพของระบบ แต่ต้องทำให้ผู้คนสามารถเข้าถึงโอกาส มีส่วนร่วมในเศรษฐกิจ และได้รับคุณค่าจากการพัฒนาเมืองอย่างแท้จริงด้วย

 

เราไม่จำเป็นต้องสร้างเมืองให้เหมือนใคร แต่ต้องรู้ว่าเราเป็นใคร

 

ประเทศไทยมีเอกลักษณ์หลายอย่างที่มีคุณค่ามาก และเป็นต้นทุนสำคัญในการสร้างความแตกต่างบนเวทีโลก

 

เรามีสังคมที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม มีความสามารถในการปรับตัว มีวิถีชีวิตที่ยืดหยุ่น มีความเป็นมิตร มีทักษะด้านการบริการ มีความคิดสร้างสรรค์ และมีความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์กับผู้คนต่างวัฒนธรรมได้อย่างดี ในโลกที่กำลังแบ่งขั้วทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ ความสามารถในการประสานประโยชน์ การรักษาความสัมพันธ์ จัเป็นข้อได้เปรียบทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยได้

 

เราไม่ควรหลงคิดว่าความเป็นมิตรหรือความประนีประนอมเพียงอย่างเดียวจะทำให้ประเทศแข่งขันได้ เพราะโลกธุรกิจต้องการทั้งความคิดสร้างสรรค์ มาตรฐาน ความน่าเชื่อถือ เทคโนโลยี และความสามารถในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ สิ่งที่เราต้องทำจึงไม่ใช่การนำความเป็นไทยมาใช้เป็นเพียงภาพลักษณ์เพื่อการประชาสัมพันธ์ แต่ต้องนำมาพัฒนาให้เป็น Thai Identity ที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ หรือ Thai Intellectual Property (Thai IP) 

 

อาหารไทยไม่ควรหยุดอยู่แค่การเป็นอาหารที่ชาวต่างชาติชื่นชอบ แต่สามารถพัฒนาไปสู่ธุรกิจอาหาร สุขภาพ วัตถุดิบ เทคโนโลยีอาหาร และแบรนด์ระดับโลก สมุนไพรและการแพทย์แผนไทยไม่ควรเป็นเพียงภูมิปัญญาที่ควรได้รับการพัฒนาด้วยงานวิจัย มาตรฐานความปลอดภัย เทคโนโลยี และระบบธุรกิจ เพื่อสร้างผลิตภัณฑ์และบริการที่แข่งขันได้ในตลาดสุขภาพโลก 

 

ศิลปะการแสดง ดนตรี งานฝีมือ ผ้าไทย เทศกาลประเพณี ก็ไม่ควรถูกจำกัดอยู่เพียงการอนุรักษ์ แต่ควรได้รับการต่อยอดให้เป็นคอนเทนต์ ลิขสิทธิ์ ประสบการณ์ท่องเที่ยว และธุรกิจสร้างสรรค์ที่สร้างรายได้กลับคืนสู่เจ้าของวัฒนธรรม นี่คือการเปลี่ยนจาก Cultural Heritage ไปสู่ Cultural Capital และจาก Cultural Capital ไปสู่ Creative IP Economy ความเป็นไทยจึงไม่ใช่สิ่งที่เราต้องเก็บรักษาไว้ในอดีตเท่านั้น แต่เป็นทุนที่เราสามารถนำมาออกแบบอนาคตได้

 

ตัวเลขกำลังบอกเราว่า ประเทศไทยมีทุนที่ยังไปได้ไกลกว่านี้ 

 

หากมองข้อมูลเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของประเทศไทย จะเห็นว่าแนวคิดนี้ไม่ได้เป็นเพียงจินตนาการ

 

สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) รายงานข้อมูลในปี 2569 ว่า เศรษฐกิจสร้างสรรค์ของไทยมีมูลค่าประมาณ 1.7 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 10.8% ของมูลค่าเพิ่มรวมของประเทศ (GVA) ตัวเลขนี้สะท้อนว่า ความคิดสร้างสรรค์และทุนทางวัฒนธรรมเป็นฐานเศรษฐกิจที่สามารถเติบโตได้อีกมาก

 

ข้อมูลยังชี้ให้เห็นว่า อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ของไทยครอบคลุมตั้งแต่งานฝีมือและหัตถกรรม อาหารไทย แฟชั่น ภาพยนตร์ ดนตรี ศิลปะการแสดง ซอฟต์แวร์ ไปจนถึงการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและการแพทย์แผนไทย ลองมองสิ่งเหล่านี้ให้เชื่อมโยงกัน เราไม่ได้มีเพียงอุตสาหกรรมท่องเที่ยว อุตสาหกรรมอาหาร หรือสุขภาพที่แยกจากกัน แต่เรามีโอกาสสร้างระบบเศรษฐกิจใหม่ที่เชื่อมโยงอาหาร วัฒนธรรม สุขภาพ การออกแบบ เทคโนโลยี และการท่องเที่ยวเข้าไว้ด้วยกัน

 

ตัวอย่างที่เห็นชัดคือ Wellness Tourism ประเทศไทยมีทั้งสมุนไพร ภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพ การนวดไทย อาหารเพื่อสุขภาพ ธรรมชาติ และแหล่งท่องเที่ยวที่หลากหลาย หากนำองค์ประกอบเหล่านี้มาพัฒนาร่วมกับมาตรฐานทางการแพทย์ เทคโนโลยี และธุรกิจบริการ ก็สามารถสร้างประสบการณ์และมูลค่าเพิ่มที่แตกต่างจากการท่องเที่ยวทั่วไปได้

 

ในระดับนานาชาติ UNESCO ได้ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทยหลายรายการ เช่น โขน นวดไทย โนรา สงกรานต์ และต้มยำกุ้ง สิ่งเหล่านี้เป็นตัวอย่างของทุนทางวัฒนธรรมที่มีการยอมรับในระดับโลกอยู่แล้ว

 

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าเรามีของดีมากพอหรือยัง แต่คือเรามีระบบที่จะเปลี่ยนให้กลายเป็นทรัพย์สินทางปัญญา ธุรกิจ และรายได้ของคนในพื้นที่ได้ดีแค่ไหน หน่วยงานสนับสนุนด้านนี้ของรัฐมีเพียงพอหรือไม่ เราควรมีกระทรวงทรัพย์สินทางปัญญาไหม 

 

เมืองไทยต้องไม่หยุดอยู่แค่กรุงเทพฯ หรือ เมืองหลัก อีกประเด็นที่สำคัญมาก คือการออกแบบ Smart City ของประเทศไทยไม่ควรมองเมืองเป็นพื้นที่ที่แยกขาดจากชนบท ป่าเขา เกษตรกรรม เพราะความจริงแล้ว เมืองไม่ได้ดำรงอยู่ได้ด้วยตัวเอง เมืองต้องอาศัยอาหารจากเกษตรกร น้ำจากระบบนิเวศ พลังงานจากแหล่งผลิต วัตถุดิบจากชุมชน แรงงานจากพื้นที่ต่าง ๆ และความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกัน

 

หากกรุงเทพฯ มีระบบโลจิสติกส์ทันสมัย แต่เกษตรกรในพื้นที่ต้นทางยังไม่สามารถเข้าถึงตลาดที่เป็นธรรม เราก็ยังไม่ได้สร้างระบบเมืองที่มีคุณค่าอย่างแท้จริง ความเชื่อมโยงในระบบรัฐ ระหว่างกระทรวง ระหว่างพรรค เห็นเรื่องนี้เป็นปัญหาสำคัญหรือไม่ และหากเราพัฒนาเมืองให้ทันสมัย แต่ปล่อยให้ป่าไม้ แหล่งน้ำ และทรัพยากรธรรมชาติถูกทำลาย เราก็กำลังใช้ทุนของอนาคตมาแลกกับความสะดวกสบายในวันนี้

 

ผมจึงมองว่า เมืองในอนาคตควรถูกออกแบบเป็น Economic Ecosystem ที่เชื่อมโยงเมือง ชนบท ธรรมชาติ และผู้คนเข้าด้วยกัน เมืองเป็นศูนย์กลางของความรู้ การลงทุน ตลาด และนวัตกรรม ขณะที่ชนบทเป็นฐานของอาหาร ภูมิปัญญา วัฒนธรรม และการผลิต

 

ส่วนป่าเขาและธรรมชาติเป็นทุนสำคัญของระบบนิเวศและเศรษฐกิจระยะยาว อย่าคิดเพียงแค่เมือง ต้องเชื่อมโยงชนบท 

 

Smart City ต้องมีเทคโนโลยี แต่ Thai Smart Value City ต้องมีคนอยู่ตรงกลาง

 

ผมไม่ได้กำลังเสนอให้ประเทศไทยละทิ้งมาตรฐาน Smart City ของโลก เพราะระบบขนส่งอัจฉริยะ การบริหารจัดการพลังงาน เทคโนโลยีดิจิทัล ฐานข้อมูล และระบบบริหารภาครัฐ ล้วนเป็นองค์ประกอบที่จำเป็น

 

สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล หรือ depa ได้กำหนดมิติการพัฒนาเมืองอัจฉริยะไว้ 7 ด้าน ครอบคลุมสิ่งแวดล้อม การเดินทาง การดำรงชีวิต พลเมือง พลังงาน เศรษฐกิจ และการบริหารภาครัฐ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าแนวคิด Smart City เองก็ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เทคโนโลยี

 

แต่มีเป้าหมายด้านคุณภาพชีวิตและการมีส่วนร่วมของประชาชนด้วย เราต้องเริ่มจากการเข้าใจผู้คนจริง ๆ ว่าพวกเขามีความรู้ (ไม่ใช่แค่ความรู้ตามมาตรฐานของสากล ต้องรวมถึงภูมิปัญญาชุมชนของเราเองด้วย)  ความสามารถ ข้อจำกัด และความต้องการ

 

คนรุ่นใหม่ต้องการโอกาสแบบไหน? ผู้สูงอายุต้องการบริการอย่างไร? ผู้พิการ SME จะเข้าถึงตลาดดิจิทัลได้อย่างไร? เกษตรกรจะใช้ข้อมูลเพื่อเพิ่มการผลิตได้อย่างไร? ชุมชนจะรักษาเอกลักษณ์ของตัวเองไปพร้อมกับการเติบโตได้อย่างไร? เทคโนโลยีที่ดีจึงไม่ใช่เทคโนโลยีที่ซับซ้อนที่สุด แต่เป็นเทคโนโลยีที่ทำให้คนเข้าถึงโอกาสได้มากที่สุด

 

และการมีส่วนร่วมก็ไม่ควรเป็นเพียงการเชิญประชาชนมารับฟังแผนพัฒนาเมือง แต่ต้องเปิดพื้นที่ให้พวกเขามีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดปัญหา การออกแบบ การตัดสินใจ ไปจนถึงการได้รับประโยชน์

 

เรามีศักยภาพ แต่ต้องเปลี่ยนจากการมีทรัพยากรเป็นการสร้างผลลัพธ์

 

รายงาน Global Innovation Index 2026 ซึ่งสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) เผยแพร่ ระบุว่าประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 44 จาก 139 เขตเศรษฐกิจทั่วโลก ขยับขึ้นจากอันดับ 45 ในปี 2025

 

ตัวเลขนี้แสดงฐานความสามารถด้านนวัตกรรมอยู่ไม่น้อย แต่เมื่อพิจารณารายละเอียด ยังมีช่องว่างสำคัญในด้านสถาบัน สภาพแวดล้อมทางกฎระเบียบ การวิจัยและพัฒนาที่สำคัญการเปลี่ยนความรู้ให้เป็นเศรษฐกิจ 

 

นี่คือโจทย์ที่เชื่อมโยงโดยตรงกับการพัฒนาเมือง 

 

เราไม่ควรมีเพียงเมืองที่มีมหาวิทยาลัย เมืองที่มีแหล่งท่องเที่ยว เมืองที่มีสินค้าท้องถิ่น แต่ต้องเป็นเมืองที่ช่วยให้ผู้ผลิตสามารถสร้างแบรนด์ จดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา เข้าถึงเงินทุน และขยายตลาดไปต่างประเทศ

 

ไม่ควรมีเพียงเมืองที่มีระบบดิจิทัล แต่ต้องเป็นเมืองที่ทำให้คนทุกวัย ทุกอาชีพ และทุกระดับความสามารถสามารถใช้ประโยชน์จากระบบนั้นได้จริง ท้ายที่สุดแล้ว การพัฒนาเมืองต้องวัดจากผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับชีวิตผู้คน ไม่ใช่เพียงจำนวนโครงการที่ดำเนินการสำเร็จ ถึงเวลาออกแบบ Smart City ในแบบฉบับประเทศไทย

 

ผมคิดว่าถึงเวลาแล้วที่เราจะขยับจากคำว่า Smart City ไปสู่แนวคิดที่ใหญ่กว่า นั่นคือ Thai Smart Value City เมืองที่ใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือ ใช้ความคิดสร้างสรรค์เป็นพลัง ใช้เอกลักษณ์และภูมิปัญญาไทยเป็นต้นทุน และใช้การมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นกลไกสำคัญในการสร้างคุณค่าเมืองที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจ วัฒนธรรม การศึกษา สุขภาพ การท่องเที่ยว ธุรกิจ และธรรมชาติเข้าด้วยกัน

 

เมืองที่สามารถสร้างโอกาสให้ผู้คนได้มากกว่า ใครสามารถเปลี่ยนทุนทางวัฒนธรรมให้เป็นทรัพย์สินทางปัญญาได้มากกว่า และใครสามารถกระจายคุณค่าที่เกิดขึ้นให้เข้าถึงผู้คนได้อย่างเป็นธรรมมากกว่า เราต้องเปลี่ยนวิธีคิดจากการสร้างเมืองให้ทันสมัย ไปสู่การสร้างเมืองให้มีความหมาย เพราะเมืองที่ดีไม่ใช่เมืองเทคโนโลยีล้ำสมัยที่สุด แต่เป็นเมืองที่ทำให้คนธรรมดามีโอกาสสร้างชีวิตที่ดีขึ้นได้จริง 

 

ผมเชื่อว่าประเทศไทยมีต้นทุนมากพอที่จะสร้างเมืองในแบบของตัวเอง เพียงแต่เราต้องเลิกมองทรัพยากรแต่ละอย่างแยกออกจากกัน และเริ่มเชื่อมโยงสิ่งที่เรามีให้ทำงานร่วมกัน จากเมืองสู่ชุมชน จากชุมชนสู่ธรรมชาติ จากภูมิปัญญาสู่ทรัพย์สินทางปัญญา จากความคิดสร้างสรรค์สู่ธุรกิจ และจากคุณค่าของท้องถิ่นสู่คุณค่าระดับโลก

 

นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนประเทศไทยให้เป็นประเทศที่ไม่ได้เพียงมีทรัพยากรมากมาย แต่สามารถนำทรัพยากรเหล่านั้นมาสร้างอนาคตร่วมกันได้ เพราะเราไม่จำเป็นต้องสร้างเมืองให้เหมือนใครในโลก

 

เราต้องสร้างเมืองที่ทำให้ความเป็นไทยมีคุณค่ามากพอที่จะเชื่อมโยงกับโลก และทำให้คนไทยทุกคนมีส่วนร่วมในคุณค่านั้น

 

DON’T JUST BUILD A SMART CITY. BUILD A THAI SMART VALUE CITY.

 

เพิ่มเติม หากพิจารณาจากตัวเลขการท่องเที่ยวในปี 2568 ประเทศไทยมีนักท่องเที่ยวต่างชาติประมาณ 32.97 ล้านคน สร้างรายได้ 1.54 ล้านล้านบาท

 

ขณะที่การเดินทางท่องเที่ยวภายในประเทศของคนไทยมีจำนวนกว่า 202 ล้านครั้ง สร้างรายได้อีกประมาณ 1.17 ล้านล้านบาท รวมรายได้จากการท่องเที่ยวทั้งประเทศประมาณ 2.70 ล้านล้านบาท

 

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าการท่องเที่ยวไม่ได้เป็นเพียงอุตสาหกรรมบริการ แต่เป็นระบบเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่เชื่อมโยงเมือง ชุมชน อาหาร วัฒนธรรม ธรรมชาติ และผู้ประกอบการท้องถิ่นเข้าด้วยกัน

 

โจทย์ของประเทศไทยจึงไม่ควรหยุดอยู่ที่การเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยว แต่ควรออกแบบให้การเดินทางแต่ละครั้งสร้างมูลค่าเพิ่มขึ้น และกระจายรายได้ไปถึงผู้คนในพื้นที่มากขึ้นด้วย เมืองหนึ่งอาจเป็นศูนย์กลาง Wellness อีกเมืองหนึ่งโดดเด่นด้านอาหารและวัฒนธรรม

 

ขณะที่ชุมชนชนบทและพื้นที่ธรรมชาติเป็นแหล่งประสบการณ์และภูมิปัญญาที่เชื่อมโยงเข้ากับระบบเศรษฐกิจเดียวกันได้ นี่คือการเปลี่ยนการท่องเที่ยวจากการขายจุดหมายปลายทาง ไปสู่การสร้างคุณค่าจากทั้งระบบนิเวศของประเทศไทย

ข่าวล่าสุด

DSI ประชุมร่วม ธปท. สศค.  Google ยกระดับป้องกัน แอปฯเงินกู้ผิดกฎหมาย

DSI ประชุมร่วม ธปท. สศค. Google ยกระดับป้องกัน แอปฯเงินกู้ผิดกฎหมาย