หอมกลิ่นความหลัง! MIT เปิดตัว AI เปลี่ยนภาพถ่าย ให้เป็นกลิ่นจากความทรงจำ

 

เมื่อเราย้อนคิดถึงความทรงจำในวัยเด็ก เชื่อว่าหลายๆคนในตอนนี้อาจมีความรู้สึกที่เลือนราง ความคิดถึง ที่ดูเหมือนอยู่ไกลเกินเอื้อม..

 

แต่เทคโนโลยีในปัจจุบันกำลังจะทำให้เราเก็บเกี่ยวช่วงเวลาในอดีตได้มากกว่าแค่จินตนาการผ่านศาสตร์แห่งกลิ่น ไม่ว่าจะเป็นกลิ่นอายทะเลในทริปครอบครัว หรือบรรยากาศในโรงเรียนมัธยม

 

Cyrus Clarke นักวิทยาศาสตร์จากสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ (MIT) และทีมวิจัย ได้พัฒนาอุปกรณ์ "Anemoia Device" ที่สามารถ "บรรจุ" ช่วงเวลาในอดีตให้ออกมาเป็นรูปธรรม ผ่านกลิ่นสังเคราะห์ที่ประมวลผลด้วย AI

 

 

ถอดรหัส ‘Anemoia’ และนิยามความทรงจำยุคใหม่ 

 

ชื่อของอุปกรณ์นี้มาจากคำว่า "Anemoia" ที่ John Koenig บัญญัติไว้ในหนังสือ The Dictionary of Obscure Sorrows ซึ่งหมายถึง "ความรู้สึกโหยหาช่วงเวลาหรือสถานที่ที่เราไม่เคยมีประสบการณ์ร่วมมาก่อน"

 

ทีมวิจัยระบุว่า อุปกรณ์นี้สร้างขึ้นเพื่อสำรวจแนวคิด "Extended Memory” ซึ่งสะท้อนบริบทของยุคดิจิทัลที่เรามักฝากความทรงจำไว้กับสื่อภายนอกมากขึ้นเรื่อยๆ อย่างคลังภาพออนไลน์

 

แม้งานวิจัยในอดีตจะชี้ว่า มนุษย์สามารถสร้างความทรงจำผ่านประสบการณ์ของผู้อื่นได้ (เช่น การฟังเรื่องเล่าจากพ่อแม่) แต่ Anemoia Device จะยกระดับไปอีกขั้น ด้วยการเปลี่ยนให้เป็นประสบการณ์เชิงโต้ตอบ ที่ใช้ AI ช่วยให้ผู้ใช้งานได้ "สัมผัส" ความทรงจำในอดีตที่ตนเองอาจไม่เคยได้ใช้ชีวิตอยู่ในช่วงเวลานั้นจริงๆ

 

 

 

หน้าตาของ Anemoia Device ดูคล้ายอุปกรณ์ในห้องแล็บจากหนังไซไฟยุคเก่า ตัวเครื่องเพรียวบาง ประกอบด้วยหน้าจอนีออนสีเขียวและแป้นหมุนควบคุม 3 จุด โดยมีบีกเกอร์แก้วรองรับน้ำหอมอยู่ที่ฐานเครื่อง

 

หลักการทำงานเริ่มจากผู้ใช้นำรูปถ่ายใส่เข้าไปในเครื่อง ระบบ Vision-Language Model (VLM) จะทำหน้าที่วิเคราะห์องค์ประกอบภาพและสร้างคำบรรยายขึ้นมา ยกตัวอย่างเช่น หากใส่ภาพนักท่องเที่ยวที่กำแพงเมืองจีน AI อาจประมวลผลและบรรยายออกมาว่า

 

"นักท่องเที่ยวสวมกางเกงขาสั้นสีดำยืนคู่กับเด็ก ตรงประตูทางเข้ากำแพงเมืองจีน ท่ามกลางบันไดหินอันเป็นเอกลักษณ์และทิวทัศน์ภูเขาที่ทอดยาว"

 

ความน่าสนใจอยู่ที่ผู้ใช้งานไม่ได้เป็นเพียงผู้รับสาร แต่มีส่วนร่วมในการกำหนด "คาแรคเตอร์" ของกลิ่น ผ่านการปรับแป้นหมุน 3 อันที่ควบคุมตัวแปรด้าน มุมมอง (Perspective), ช่วงเวลา (Time), และ อารมณ์ (Mood)

 

 

ตามรายงานจาก Dezeen ทีมวิจัยได้ทดลองใช้ภาพคู่รักที่กำลังกินแอปเปิลหรือลูกแพร์ โดย AI ตีความภาพผ่านมุมมองของ "แอปเปิล" และให้ความรู้สึก "สงบ" ผลลัพธ์ที่ได้คือกลิ่นหอมที่มีโน้ตของ "แอปเปิลเครื่องเทศ ลูกแพร์ และกลิ่นมัสก์ธรรมชาติ (Earthy Musk)" 

 

เมื่อได้สูตรที่ลงตัว ระบบจะสั่งการให้ผสมกลิ่นจากหัวน้ำหอม 50 ชนิด และปล่อยออกมาทางด้านล่าง ทำให้ผู้ใช้สามารถ "ดมกลิ่น" ความทรงจำที่สร้างขึ้นใหม่ได้ทันที

 

 

อนาคตของ 'Olfactory Intelligence'

 

แม้ประสาทสัมผัสทางตาและหูจะสามารถแปลงให้อยู่ในรูปแบบดิจิทัลได้นานแล้ว แต่การรับ "กลิ่น" ยังถือเป็นเรื่องที่ท้าทาย 

 

ข้อมูลจาก World Economic Forum ระบุว่า จมูกของมนุษย์ทำงานผ่านตัวรับกลิ่นหลายร้อยชนิด ทำให้มีความซับซ้อนสูง แต่ปัจจุบัน AI กำลังเข้ามาทลายข้อจำกัดนี้

 

เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ด้านกลิ่น (Olfactory Intelligence) กำลังเข้ามามีบทบาทในหลากหลายอุตสาหกรรม ตั้งแต่การผลิตน้ำหอม การตรวจสอบสินค้าปลอม ไปจนถึงการวินิจฉัยทางการแพทย์ และล่าสุดคือการยกระดับประสบการณ์ดมกลิ่นของมนุษย์ผ่าน Anemoia Device

 

ทีมวิจัยกำลังพิจารณาต่อยอดโปรเจกต์นี้ให้เป็นอุปกรณ์ใช้ในบ้านหรือบริการออนไลน์ โดยมองว่าสิ่งที่ทำให้ Anemoia แตกต่างจากเทคโนโลยีทั่วไป คือการดึงมนุษย์กลับมาสู่การสัมผัสที่จับต้องได้

 

Clarke ทิ้งท้ายไว้อย่างน่าสนใจว่า "ทุกวันนี้ความทรงจำเรากระจัดกระจายอยู่ข้างนอก อยู่ในไฟล์ อยู่ในฟีดโซเชียล มันเข้าถึงง่ายก็จริง แต่มันไม่ได้อยู่กับตัวเราจริงๆ ผมเลยอยากสร้างอะไรสักอย่างที่ดึงความรู้สึกเหล่านั้นกลับมาให้เราสัมผัสได้อีกครั้ง"