จากน้ำมือมนุษย์ สู่โรคอุบัติในกบ-ซาลาแมนเดอร์ ผลกระทบที่ไม่อาจเลี่ยง
กลุ่มสัตว์ที่มักโดนเพ่งเล็งเป็นอันดับแรกว่าเป็นจุดเริ่มของการแพร่เชื้อ มักเป็นจำพวกสัตว์ปีกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์จำพวกสะเทินน้ำสะเทินบกมักถูกมองข้ามไปบ้าง ซึ่งนี่แหละคือความอันตรายที่อาจเกิดขึ้น!
นับตั้งแต่การระบาดใหญ่ของไวรัสโควิด-19 ที่เริ่มแพร่ไปทั่วโลกในปี 2020 ผู้คนส่วนใหญ่เริ่มตระหนักมากขึ้นว่าโรคภัยต่างๆที่เกิดขึ้นและแพร่ในหมู่มนุษยชาตินั้นมีความเกี่ยวข้องกับสายพันธุ์สัตว์อย่างมีนัยยะสำคัญ โดยกลุ่มสัตว์ที่มักโดนเพ่งเล็งเป็นอันดับแรกว่าเป็นจุดเริ่มของการแพร่เชื้อ มักเป็นจำพวกสัตว์ปีกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์ชนิดอื่นๆอาจโดนมองข้ามไปบ้างโดยเฉพาะจำพวกสะเทินน้ำสะเทินบก ซึ่งนี่แหละคือความอันตรายที่อาจเกิดขึ้น! เพราะมีงานวิจัยใหม่ที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างกบและโรคมาลาเรียที่ส่งผลต่อสุขภาพของมนุษย์มากกว่าที่เราคิด
ในปัจจุบันบรรดากบและซาลาแมนเดอร์รอบโลกกำลังเผชิญภัยจากเพชรฆาตเงียบอย่างเชื้อรา ‘BD (Batrachochytrium dendrobatidis)’ อันเป็นเชื้อติดต่อร้ายแรงที่นักวิทย์รู้จักกันมานับแรมปี และเชื่อว่าเป็นตัวหลักที่ทำให้สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชนิดอื่นๆ สูญพันธุ์ไปจากโลกนี้แล้วกว่า 200 สปีชีส์ แต่งานวิจัยใหม่จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลียเผยผลที่น่าตกใจมากกว่านั้น เพราะเชื้อ BD คร่าประชากรสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกไปแล้วกว่า 501 สปีชีส์ โดยในจำนวนนี้มี 90 สปีชีส์ที่สูญพันธุ์ไปจากโลกโดยสิ้นเชิง ส่วนอีก 124 สปีชีส์ มีจำนวนลดลงมากกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ ทำให้โอกาสที่จะดำรงสายพันธุ์ต่อไปมีน้อยมาก
สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกส่วนใหญ่มักใช้ผิวหนังในการแลกเปลี่ยนก๊าซและดูดซึมความชื้น ความอันตรายของเชื้อราชนิดนี้คือ จะพุ่งเป้าไปที่ผิวหนังของสัตว์เหล่านี้โดยตรง และจะเกิดอาการง่วงซึม การกินอาหารไม่ปกติ มีอาการชักเกร็งร่วม และผิวหนังก่อตัวหนาขึ้น จนในที่สุดสัตว์ที่ติดเชื้อ BD จะลาโลกนี้ไปภายในระยะเวลาไม่ถึงหนึ่งอาทิตย์ 
จากน้ำมือมนุษย์ สู่โรคอุบัติในกบ-ซาลาแมนเดอร์
จากงานวิจัยคาดว่าเชื้อร้าย BD เริ่มปรากฏขึ้นครั้งแรกช่วง ทศวรรษ 1970 ซึ่งแน่นอนว่า ณ จุดนั้น ไม่มีใครคาดคิดหรอกว่าจะกลายเป็นหายนะครั้งใหญ่ ก่อนจะค่อยๆลามไปทั่วโลกในปี 1980 จนในทศวรรษ 1990 นักวิทยาศาสตร์ได้รู้จักกับเชื้อ BD เป็นครั้งแรก และ 10 กว่าปีหลังจากนั้น เชื้อร้ายตัวนี้ได้ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ประชากรสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในจำนวนที่น่าตกใจ ลำพังแค่ในปานามา มีสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกมากถึง 41 สายพันธุ์แล้วที่ต้องสูญหายไปเพราะเชื้อราดังกล่าว
สถานการณ์การแพร่ระบาดยังลุกลามต่อไปในทวีปยุโรป อเมริกาเหนือ ออสเตรเลีย และแอฟริกา แต่ไม่มีผลกระทบในทวีปเอเชีย เพราะในทวีปเอเชียของเรามีเชื้อโรคชนิดนี้อยู่ร่วมมานานมากๆแล้ว! บรรพบุรุษของเชื้อ BD เกิดขึ้นในเอเชียเมื่อราวต้นศตวรรษที่ 20 จนกระทั่งเมื่อการค้าขายส่งออกทั่วโลกเริ่มเป็นที่นิยมในทศวรรษ 1950 เชื้อราเหล่านี้จึงมีโอกาสได้เดินทางไปเยี่ยมเยียนภูมิภาคอื่นๆ
“การแพร่กระจายของเชื้อราอาจมาจากเหตุการณ์ใหญ่ ไม่แน่ว่าอาจจะเป็นสงครามเกาหลีก็เป็นได้” หนึ่งในผู้ร่วมวิจัยจาก Imperial College London กล่าว
กิจกรรมของมนุษย์เป็นปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดการแพร่ระบาดของเชื้อราในสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำทั่วโลก ซึ่งนอกเหนือจากการขนส่งสินค้าแล้ว ยังรวมถึงความนิยมในการส่งกบข้ามประเทศในฐานะตัวทดสอบการตั้งครรภ์, อาหาร, สัตว์เลี้ยงหรือสัตว์ในอุตสาหกรรม เป็นที่เห็นได้ชัดว่าการค้าที่เชื่อมต่อโลกทั้งใบสามารถก่อให้เกิดผลกระทบรุนแรงต่อระบบนิเวศได้มากขนาดไหน
เราไม่สามารถกลับไปแก้ความเสียหายที่ BD ก่อเอาไว้ได้ เพราะเชื้อโรคตัวร้ายนี้ได้แพร่กระจายไปทั่วโลกแล้ว และการกำจัดมันออกไปจากธรรมชาติก็เป็นไปไม่ได้ และถึงแม้ว่า BD จะส่งผลกระทบมากมาย แต่กลับไม่ดึงดูดความสนใจจากผู้คนได้มากเท่ากับโรคของสัตว์ป่าอื่นๆ อย่างเชื้อราจมูกขาว (White Nose Syndrome) หรือโรคเชื้อราที่ติดต่อกับค้างคาว
ผลกระทบที่มนุษย์ต้องเผชิญ
นักวิจัยพยายามชี้ให้เห็นว่าสิ่งมีชีวิตอย่างเจ้ากบตัวน้อย สามารถส่งผลต่อสุขภาพโดยรวมของมนุษย์อย่างไรได้บ้าง โดยพวกเขาเลือกพื้นที่อเมริกากลางเป็นพื้นที่ในการศึกษา ซึ่งผลวิจัยที่ตีพิมพ์ออกมาครั้งแรกในปี 2020 พบว่า การที่สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกลดจำนวนลงโดยมีเชื้อ BD เป็นเหตุ จำนวนของโรคมาลาเรียก็พุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเพิ่มมากขึ้นถึงร้อยละ 70-90 ซึ่งนี่ถือเป็นงานวิจัยแรกที่ศึกษาเรื่องผลกระทบจากการลดลงของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกที่ส่งผลกระทบกับสุขภาพของมวลมนุษยชาติ
กบและซาลาแมนเดอร์มีอิทธิพลโดยตรงต่อขนาดประชากรของยุง เนื่องจากยุงจัดได้ว่าเป็นหนึ่งในแหล่งอาหารหลัก การที่ประชากรกบและซาลาแมนเดอร์ลดจำนวนลงย่อมส่งผลให้ยุงมีจำนวนที่เพิ่มขึ้น แน่นอนว่าสิ่งที่ตามมาคือเรื่องของพาหะนำโรค ยุงเป็นสิ่งมีชีวิตที่สามารถแพร่เชื้อก่อโรคได้อย่าง ‘มาลาเรีย’ ซึ่งแพร่กระจายร้ายแรงในมนุษย์
BD ไม่เพียงส่งผลต่อสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกเท่านั้น แต่ยังมีความสัมพันธ์ที่สามารถส่งผลกระทบและเป็นภัยคุกคามต่อสุขภาพของมวลมนุษยชาติ หากจะกล่าวว่าถึงคราวชดใช้กรรมอาจเป็นอะไรที่ฟังดูแรงเกินไปแต่ก็ปฎิเสธไม่ได้ว่านี่คือชะตาที่ไม่อาจเลี่ยง
ข้อมูลอ้างอิง:
