ศาล รธน. ถอดบทเรียน 3 ทศวรรษ เตรียมรับยุค AI รุกสิทธิประชาชน

ศาลรัฐธรรมนูญไทยจัดประชุมระดับเอเชีย ชูบทบาท 3 ทศวรรษในวิกฤตการเมือง พร้อมจับตายุค AI รุกสิทธิประชาชน

ศาลรัฐธรรมนูญไทยเป็นเจ้าภาพจัดประชุมสมาคมศาลรัฐธรรมนูญและสถาบันเทียบเท่าแห่งเอเชีย ที่โรงแรมสยาม เคมปินสกี้ กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2568 โดยมีนายนครินทร์ เมฆไตรรัตน์ ประธานศาลรัฐธรรมนูญและประธานสมาคมฯ เป็นประธานเปิดงาน พร้อมบรรยายในหัวข้อ “The Courts and the Protection of Human Rights” มีผู้แทนจาก 21 ประเทศเข้าร่วม ทั้งแบบเข้าร่วมจริงและผ่านระบบออนไลน์
 

ภายในงาน นายจิรนิติ หะวานนท์ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ได้บรรยายหัวข้อ “3 ทศวรรษของศาลรัฐธรรมนูญไทย และความท้าทายในทศวรรษหน้า” โดยสรุปพัฒนาการของศาลรัฐธรรมนูญไทย แบ่งออกเป็น 3 ช่วงสำคัญ ได้แก่

ทศวรรษที่ 1 (2541–2549): วางรากฐานบทบาทและอำนาจ

เริ่มต้นจากการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายต่างๆ ภายใต้หลักนิติธรรมและสิทธิเสรีภาพประชาชน ยังไม่มี พ.ร.บ. วิธีพิจารณาคดีโดยเฉพาะ จึงใช้ข้อกำหนดของศาลเองไปก่อน

ทศวรรษที่ 2 (2550–2557): ฝ่าวิกฤตการเมือง

ช่วงที่ประเทศเผชิญวิกฤตการเมือง ศาลมีบทบาทสำคัญในการชี้ขาดคดีทางการเมือง เช่น การสิ้นสุดสถานะนายกรัฐมนตรีของนายสมัคร สุนทรเวช คดีเสียบบัตรแทนกัน และการโยกย้ายข้าราชการโดยมิชอบ รวมถึงการยุบพรรคการเมืองหลายกรณี ซึ่งศาลต้องทำงานท่ามกลางแรงกดดันสูง มีเหตุระเบิดใกล้สำนักงานเก่า

ทศวรรษที่ 3 (2560–ปัจจุบัน): ขยายขอบเขตอำนาจ

รัฐธรรมนูญปี 2560 กำหนดให้ศาลพิจารณาคดีร้องทุกข์จากการกระทำของหน่วยงานรัฐมากขึ้น เช่น คดียุบพรรคจากการเสนอชื่อพระบรมวงศานุวงศ์เป็นนายกฯ คดีพรรคกู้เงินหัวหน้าพรรค หรือกรณี ส.ส. ถือหุ้นสื่อ นอกจากนี้ ยังมีคำวินิจฉัยสำคัญที่ชี้ว่าคำสั่ง คสช. เมื่อหมดภาวะฉุกเฉินแล้ว ขัดต่อรัฐธรรมนูญ ซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่ศาลไทยวินิจฉัยคำสั่งของคณะรัฐประหาร

สู่ทศวรรษที่ 4: ความท้าทายใหม่จาก AI และความไว้วางใจของประชาชน

นายจิรนิติชี้ว่า ความท้าทายต่อไปคือการรักษาความเป็นกลางและความเชื่อมั่นของประชาชน ท่ามกลางแรงกดดันทางการเมือง พร้อมตั้งข้อสังเกตถึงภัยจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) หากถูกหน่วยงานรัฐใช้ในการละเมิดสิทธิของประชาชน เช่น การเก็บข้อมูลส่วนบุคคลหรือการตัดสินใจโดยปราศจากมนุษย์ควบคุม ศาลจะต้องหาวิธีตั้งรับและวางหลักเกณฑ์ที่เหมาะสม

“วันนี้ AI อาจกลายเป็นข้ออ้างว่า ‘เครื่องคิดเอง’ แต่ถ้ามันละเมิดสิทธิของประชาชน ใครจะรับผิดชอบ?” นายจิรนิติกล่าว พร้อมย้ำว่าศาลรัฐธรรมนูญจะต้องพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในยุคใหม่ และทำหน้าที่พิทักษ์สิทธิเสรีภาพอย่างเข้มแข็งต่อไป