รามาฯ ลุยผลิต ‘พยาบาลขั้นสูง’ รับมือสังคมสูงอายุสมบูรณ์

โดย...ธนวัฒน์ เพ็ชรล่อเหลียน

ภายในระยะเวลาอีกเพียง 20 ปีข้างหน้า ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ (Ageing Society) โดยสมบูรณ์

แน่นอนว่างบประมาณค่าใช้จ่ายด้านการดูแลรักษาสุขภาพจะเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และข้อกังวลดังกล่าวมักถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นประเด็นอภิปรายในวงวิชาการเรื่องระบบสุขภาพ

ขัอเท็จจริงที่เกิดขึ้นและต้องยอมรับนั่นก็คือ ความพร้อมในการรับมือสังคมผู้สูงอายุของประเทศไทยยังไม่เป็นชิ้นเป็นอันเท่าใดนัก การสร้างหลักประกันด้านสุขภาพ การรักษาพยาบาล การยกระดับ และการพัฒนาบุคลากรทางการแพทย์และการพยาบาล ยังไม่เป็นที่น่าพึงพอใจ

โครงการ  “Preparing for the Ageing Society” หรือโรงเรียนพยาบาลรามาธิบดีกับการผลิตพยาบาลเพื่อตอบโจทย์สังคมผู้สูงอายุจึงเกิดขึ้น และจะเป็นส่วนหนึ่งของการรับมือกับปัญหาในอนาคตอันใกล้นี้

ผศ.ดร.เรณู พุกบุญมี ผู้อำนวยการโรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล หนึ่งในผู้นำการเปลี่ยนแปลงคนสำคัญในแวดวงวิชาชีพพยาบาล ฉายภาพการผลิต “พยาบาลวิชาชีพ” (APN : Advanced Practice Nurse) พยาบาลเชี่ยวชาญเฉพาะทางควบคู่ไปกับการผลิตพยาบาลทั่วไป

ผศ.ดร.เรณู กล่าวว่า พยาบาลถือเป็นกระดูกสันหลังของระบบสุขภาพของทุกประเทศทั่วโลก เราในฐานะโรงเรียนพยาบาลจึงมุ่งมั่นที่ไม่ได้แต่เพียงผลิตพยาบาลเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับประเด็นในด้านสุขภาพของประเทศ โดยพยายามมองไปข้างหน้าถึงประเด็นท้าทายระบบสุขภาพ และกำหนดทิศทางของโรงเรียนเพื่อเตรียมรองรับอนาคต

ประเด็นด้านสุขภาพที่ใหญ่มากในปัจจุบัน คือการรับมือกับสังคมผู้สูงอายุ โดยปัจจุบันประเทศไทยมีประชากรทั้งหมด 64.5 ล้านคน ในจำนวนนี้มีผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้น จำนวน 9.4 ล้านคน หรือคิดเป็น 14.5% ของประชากรทั้งหมด และในแต่ละปีจะมีคนสูงอายุเพิ่มขึ้นถึงปีละ 5 แสนคน

ผศ.ดร.เรณู อธิบายว่า ในปี 2568 ประเทศไทยจะเข้าสู่การเป็น “สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์” มีผู้สูงอายุ 14.4 ล้านคน หรือเพิ่มขึ้นเกิน 20% ของประชากรทั้งหมดหรือในทุก 5 คน ของประชากรจะมีผู้สูงอายุ 1 คน ขณะที่สหประชาชาติ คาดการณ์ว่าสัดส่วนผู้สูงอายุของไทยมากกว่าประเทศอื่นๆ ในอาเซียน และไทยก้าวเข้าสู่สังคมคนแก่เร็วกว่าประเทศส่วนใหญ่ในอาเซียนประมาณ 20 ปี

“คาดการณ์กันว่าเมื่อถึงปี 2562 ภาระทางการคลังจะเพิ่มขึ้น โดยมีสัดส่วน 7.4-7.8 ของงบประมาณรายจ่ายประจำปี” ผศ.ดร.เรณู ระบุ

ประเด็นความท้าทายของระบบสุขภาพในการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ คือการสร้างหลักประกันสุขภาพและการรักษาพยาบาล โดยความท้าทายของเรา คือ 1.ต้องการคนดูแล เพราะผู้ดูแลน้อยลง ทั้งพยาบาลที่ดูแลผู้สูงอายุที่ไม่เป็นโรคกับการดูแลผู้สูงอายุที่เจ็บป่วย 2.โรงพยาบาลไม่พอรับผู้สูงอายุในอนาคต

ปัจจุบันสภาการพยาบาลซึ่งเป็นสภาวิชาชีพพยายามผลักดันการผลิตพยาบาลเพิ่ม ขณะเดียวกันก็พยายามผลักดันเพื่อให้มีทางออกใหม่ๆ อย่างเช่นการเพิ่มจำนวน ผู้ปฏิบัติการพยาบาลขั้นสูง หรือที่เรียกว่า APN (Advance Practice Nurse) โดย APN ซึ่งมีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางที่จะช่วยลดภาระแพทย์และลดภาระค่าใช้จ่ายภาครัฐ

ผู้เชี่ยวชาญพยาบาลขั้นสูง หรือ APN เป็นพยาบาลที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางและรู้ลึกในแต่ละสาขากว่าพยาบาลทั่วไป ซึ่งมาจากการฝึกปฏิบัติทางคลินิกมายาวนาน พยาบาลกลุ่มนี้จึงมีทักษะที่สามารถดูแลผู้ป่วยที่ซับซ้อนขึ้นได้ ลดภาระของแพทย์ได้ และช่วยทำให้อัตราการอยู่โรงพยาบาลของผู้ป่วยลดลง ซึ่งส่งผลให้สามารถลดค่าใช้จ่ายภาครัฐและในบางกรณีทำให้ผลการรักษาดีขึ้นกว่าการดูแลรักษาโดยแพทย์ในโรงพยาบาลอีกด้วย