ชัยนันท์ หาญยุทธ 'โอกาส' มีในพืชผลเกษตรกรไทยเสมอ

โดย...ชุติมา/วนิชชา ตาลสถิตย์    ภาพ เสกสรร โรจนเมธากุล 

นักธุรกิจหนุ่มใบหน้าละอ่อน วัยแตะ 30 สร้างมูลค่าธุรกิจกว่า 300 ล้านบาท จากสินค้าเกษตรในท้องถิ่น อ.ปัว จ.น่าน ทำเป็นอาหารแปรรูปส่งออกทั้งในและต่างประเทศ  ชัยนันท์ หาญยุทธ กรรมการผู้จัดการ  ฟูด เมกเกอร์ บอกพร้อมรอยยิ้มใสๆ ใบหน้าขาวๆ แบบหนุ่มเหนือตัวจริงเสียงจริง บอกว่า สินค้าเกษตรกรที่เขารับซื้อ เช่น ข้าวโพดหวาน ลำไย ลิ้นจี่ วันนี้ตอบรับเทรนด์สุขภาพคนยุคใหม่ โดยเฉพาะตลาดใหญ่ในประเทศจีนเคร่งครัดในเรื่องนี้มากกว่าคนไทยเสียอีก

น้ำลำไยต้องใส่น้ำตาลน้อย การอบแห้งได้ผ่านการวิจัยเพื่อให้ได้อาหารปลอดภัย ข้าวโพดนอกจากอัดสุญญากาศเพื่อความสด ก็ได้มีการเซ็นสัญญา MOU (Memorandum of Understanding) บันทึกความเข้าใจร่วมกันระหว่างนักธุรกิจฝ่ายรับซื้อกับเกษตรกร ในการส่งเสริมทำไร่ในแบบออร์แกนิก ซึ่งใช้ระยะเวลาร่วมสิบปีกว่าเกษตรกรจะเข้าใจในเรื่องเหล่านี้

ชัยนันท์ บอกพร้อมรอยยิ้มว่า งานนี้ไม่ใช่งานในฝัน แต่เมื่อลูกชายคนโตต้องสานงานธุรกิจต่อจากครอบครัว อาชีพนักบาสเกตบอลทีมชาติไทยก็ต้องพับเก็บไป และเมื่อเริ่มต้นได้ทำธุรกิจเกี่ยวกับพืชผลเกษตร กลับได้ค้นพบความท้าทายที่สร้างสรรค์โอกาสใหม่ให้นักธุรกิจรุ่นใหม่อีกมากมาย

เส้นทางนักธุรกิจที่ต้องเลือก

...นักธุรกิจการเกษตรบ้านเรา อยู่ยากไหมคะ ทำธุรกิจ (ร่ำรวย) ยากหรือไม่? คือคำถามแรกที่ ชัยนันท์ ตอบเข้าใจง่ายๆ พร้อมรอยยิ้มสบายๆ

“ผมมีที่ดินอยู่ใน อ.ปัว ในฐานะคนท้องถิ่นครับ แต่ ณ ปัจจุบันถ้าทำแค่เกษตรอย่างเดียว อยู่ยากครับ แต่การปรับเปลี่ยนตัวเองให้เป็นธุรกิจอาหารแนวแปรรูป ก็ไม่ได้อยู่ง่ายนะครับ แต่เราจะพบอีกหนทางหนึ่งในการเติบโตของธุรกิจ การค้าพืชผลเกษตรอย่างเดียวที่ว่าอยู่ยาก เพราะว่าสินค้าเกษตรทุกวันนี้ตกต่ำนะครับ อย่างเช่นยางพารา ข้าวโพดหวาน คือถ้าเกษตรกรปลูกอย่างเดียวก็จะมีช่วงเวลาพืชผลราคาตก คนปลูกก็รับภาระไปเต็มๆ  แต่ถ้าแบ่งพาร์ตในการแปรรูป ก็เหมือนกระจายความเสี่ยง 

ในรุ่นคุณพ่อของผมรับซื้อสินค้าเกษตรในท้องที่ อ.ปัว มา 27 ปี ท่านบุกเบิกสินค้าเกษตรซื้อมาขายไป และท่านก็มีวิสัยทัศน์ว่าสามารถแปรรูปเป็นสินค้าตัวอื่นๆ ได้ สร้างมูลค่าเพิ่มได้ คุณพ่อก็เลยทดลองเริ่มจากเล็กๆ ก่อนครับ ในช่วงนั้นท่านมองว่าถ้าเราไม่ขยับตัวในภาวะที่หลายๆ อย่างรอบตัวเปลี่ยนแปลงไป ธุรกิจเราไม่รอด ผมยกตัวอย่างเช่น มีพวกดอกหญ้าเอามาแปรรูปเป็นไม้กวาดเมื่อก่อนจะมีเยอะมากครับ ชาวบ้านเก็บเป็นของป่ามาขาย แต่ช่วงหลังจำนวนจะลดลงมากครับ แทบไม่มีให้เห็น ชาวน่านหันมานิยมปลูกพืชไร่อุตสาหกรรมข้าวโพดสัตว์กันนะครับ

วิสัยทัศน์ท่านขยับตัวเร็วในการที่ไม่รับซื้ออย่างเดียว ถ้าวันหนึ่งไม่มีให้ซื้อแบบดอกหญ้าล่ะ เราต้องหันมาสนับสนุนเกษตรกรให้ส่งพืชผลให้เราตลอด แต่ขายไม่ได้ราคา ก็คงแย่ทั้งสองฝ่าย

ผมไม่คิดถึงการสืบทอดกิจการเลยครับ (บอกพร้อมรอยยิ้ม) ตอนนั้นผมชอบเล่นกีฬาบาสเกตบอลมากๆ ครับ  วันที่ผมจบ ม.6 ผมได้โควตานักกีฬากับ มศว ประสานมิตร ผมตัดสินใจว่าผมจะเข้าเรียนวิทยาศาสตร์การกีฬา ได้เล่นกีฬาสิ่งที่เราชอบด้วย ได้แสวงหางานเส้นทางที่ใหม่ในเมืองไทยในเวลานั้นด้วย แต่อนาคตก็เปลี่ยนวันนั้นเลย คุณพ่อกับคุณแม่เข้ามาคุยกับผมว่า ผมเป็นพี่ชายคนโตอยากให้สืบทอดกิจการ แต่ผมก็เข้ารายงานตัวที่ มศว เรียบร้อยแล้วนะครับ  (ตบท้ายด้วยรอยยิ้มอีกครั้ง) วันสุดท้ายท่านเข้ามาคุยกับผมตรงๆ ว่าอยากให้เรียนบริหารธุรกิจ ผมจึงตัดสินใจสละสิทธิที่ มศว แล้วผมก็สมัครสอบเข้าคณะบริหารธุรกิจที่มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

ผิดหวังแต่ผมก็เข้าใจความรู้สึกพ่อแม่ พี่ชายคนโตหนีไม่พ้นจุดนี้แน่ๆ นะครับ บอกตัวเองว่าถ้าเราตัดสินใจไปเรียนวิทยาศาสตร์การกีฬา ถ้าวันหนึ่งกิจการต้องมาอยู่ในมือของผม ความรู้ความสามารถผมอาจจะด้อยไปกว่านักธุรกิจรอบตัวแน่นอน”

บุกเบิกไร่ออร์แกนิก

ชีวิตนักธุรกิจชาวน่าน ชิลๆ เนิบๆ อย่างชีวิตในฝันของชาวสโลว์ไลฟ์หรือเปล่า?

ชัยนันท์ บอกว่าชีวิตแช่มช้าไม่เร่งรีบคืออัตลักษณ์ของคนที่นี่อยู่แล้ว การใช้ชีวิตนักธุรกิจที่ไม่ใช่ในสไตล์ธุรกิจ เช้าขึ้นขับปิกอัพเข้าไร่ข้าวโพด ไร่ลำไย ไปพูดคุยเสวนากับกลุ่มเกษตรกร ณ วันนี้เกษตรกรชาวปัวมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นกว่าในอดีตมาก

 

“ผมเติบโตมาพร้อมกับธุรกิจครอบครัว  เมื่อก่อนจะลำบากมาก เริ่มค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อสิบปีที่แล้ว พร้อมๆ กับธุรกิจที่บ้านผมก็ค่อยๆ เติบโตขึ้น ซึ่งนี่ก็คือมอตโตในการทำธุรกิจของผมคือเราต้องเติบโตไปด้วยกัน โดยทางเราสนับสนุนนวัตกรรมใหม่มาแนะนำชาวบ้านให้ทำงานได้สบายขึ้น

ยกตัวอย่างนะครับ เมื่อก่อนสมัยเด็กๆ ผมตามพ่อไปซื้อลำไย ก็ไม่มีเทคโนโลยีเอาสินค้าขึ้นไปใส่ในรถสิบล้อ การขนส่งมาภาคกลางใช้วิธีการกรรมกรแบกหาม ใช้ไม้กระดานพาดขึ้นไปบนรถสิบล้อ แล้ววันหนึ่งสินค้าส่งออกมีจำนวนเยอะมาก ตีหนึ่งตีสองก็ยังไม่ได้นอน คนงานไม่เพียงพอเพราะต้องใช้แรงคนเยอะครับ การพัฒนามีรถเข้าไปจอดแล้วเครื่องดูดขึ้นไปได้เลย จนตอนนี้แบบไซโลเก็บผลิตผลบริษัทไม่จำเป็นต้องใช้แรงงานคนหนักเลยครับ

เมื่อก่อนผมมองธุรกิจนี้ไม่ค่อยน่าสนใจ จนกระทั่งเรียนบริหารธุรกิจขึ้นปี 3 การเรียนเริ่มเข้มได้เห็นโอกาสในหลายๆ ส่วนที่ทางบ้านยังไม่ได้ทำ อย่างเช่นการแปรรูปสินค้าการเกษตรแบบใหม่หลายๆ ผลิตภัณฑ์ต่อจากรุ่นคุณพ่อที่บุกเบิกไว้ดีแล้ว 

การเรียนวิชาสัมมนาในหนึ่งเทอมมีนักธุรกิจมาพูดให้ฟัง ผมฟังเก็บไป 10 สัมมนา (หัวเราะ) ผมเริ่มชอบแล้วครับ ผมได้ฟังคุณต๊อบเจ้าของเถ้าแก่น้อย เขาพูดถึงการประสบความสำเร็จทั้งที่อายุยังน้อย เป็นสิ่งจุดประกาย ถ้าเรากลับไปที่บ้านแล้วแปรรูปสินค้าต่อยอดให้กับที่บ้านได้อีกเยอะ มีช่วงหนึ่งบ้านผมเจอกับวิกฤตสินค้าการเกษตรตกต่ำ ถึงแม้มีการเข้ามาช่วยของรัฐบาล แต่ถ้าเราอยู่กับธุรกิจตรงนี้โดยที่ไม่ทำอะไรสักอย่างมันก็จะถึงทางตัน ขณะที่ทุกธุรกิจเติบโตขึ้นเรื่อยๆ ส่วนแบ่งทางการตลาดก็จะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

เราต้องนำองค์ความรู้ใหม่ไปผลิตสินค้าเพื่อเติบโตได้มากกว่านี้ ทุกๆ ผลิตภัณฑ์ต้องผ่านการวิจัยตลาดก่อน สินค้าที่ซื้อมาทุกวันนี้แปรรูปไม่ถึง 20 เปอร์เซ็นต์นะครับ แต่เราพยายามที่จะผลักดันการแปรรูปไปในส่วนสินค้าอื่นๆ ตลอดเวลาเลยครับ ทั้งน้ำลำไยเพื่อสุขภาพตลาดจีนรับซื้อสินค้าไม่เพียงพอเลยครับ ลำไยกระป๋อง–อบแห้ง ข้าวโพดหวานในไร่ออร์แกนิกบรรจุถุงทำแบบลอว์แมททีเรียล คือเป็นสินค้าส่งโดยตรงเข้าโรงงานของผู้รับซื้อเพื่อความสด

 

การส่งเสริมเกษตรกรและเซ็นเอ็มโอยูให้เป็นในระบบเครือข่าย  ยากมากครับกว่าเขาจะเข้าใจ เมื่อก่อนก็ส่งเสริมให้เขาปลูกอยู่แล้ว แต่ไม่เคยทำเป็นรูปแบบไร่ออร์แกนิกจริงๆ จังๆ ช่วงหลังผมปรับทำแปรรูปสินค้าเต็มตัว จึงใช้วิธีการให้ผู้เชี่ยวชาญปลูกสินค้าออร์แกนิกมาให้ความรู้ และเปลี่ยนการผลิตออร์แกนิกเต็มตัว โดยใช้วิธีการเปลี่ยนจากคนที่เป็นผู้นำชุมชน เรารับคนที่สมัครใจก่อน แล้วทำให้เขาเห็นผลจริงว่า เขาปลูกแล้วลดต้นทุน เช่น สินค้าที่ใช้ปุ๋ยและยา การปลูกใช้ต้นทุนราว 2 หมื่นบาท/3 ไร่  ถ้าเป็นไร่ออร์แกนิกใช้เวลาดูแลมาก อาจทำงานยาวนานขึ้น สินค้าที่เกี่ยวกับการกำจัดพืชทุกวันนี้สารเคมีเกินค่ามาตรฐาน เพราะมันปลูกง่ายครับ แค่พ่นทีเดียวแมลงตายเป็นแถบเลย แต่ถ้าไร่ออร์แกนิกต้องใช้น้ำส้มควันไม้ มันไม่ได้มีปฏิกิริยาที่จะฆ่าแมลงอยู่แล้วครับ มันเป็นแค่การไล่แมลงให้หนีไปได้  เพราะฉะนั้นแล้วไร่ออร์แกนิกต้องใช้เวลาดูแลใส่ใจมากกว่า

ในปัจจุบันไร่ออร์แกนิกที่ทำเอ็มโอยูไม่เยอะครับ ราว 3,000 ไร่ ผมพยายามเพิ่มปริมาณไร่ให้เป็นทั้งจังหวัด ถ้าถามว่ามีความยากหรือไม่? เราต้องเริ่มปรับเรื่องของแนวคิดเกษตรกรซึ่งส่วนใหญ่จะเปิดรับแนวคิดใหม่ๆ ยากนะครับ ผมเข้ามาทำงานรับไม้ต่อจากคุณพ่อ ผมอายุ 20 ต้นๆ แต่ต้องไปแนะนำเกษตรกรอายุ 40-50 ปี บางคนทำเกษตรมาครึ่งค่อนชีวิต บางคนทำเกษตรมาตั้งแต่เกิด แล้วเราไปบอกว่าที่คุณทำมามันมีอะไรที่ดีกว่านี้   เขาก็รับไม่ได้ เพราะฉะนั้นการที่จะทำให้เขาเปลี่ยนได้ก็ต้องเกิดจากการกระทำ โดยใช้คนที่เป็นผู้นำที่อยากจะเปลี่ยนวิถีเดิมที่พืชผลไม่ปลอดภัย

สิ่งที่บอกว่ายากที่สุดไม่ได้อยู่ที่องค์ความรู้เพียงอย่างเดียว ผมยกตัวอย่างอีกเรื่องนะครับ การปลูกข้าวโพดหวานที่ฉีดยาก็เป็นเพราะวิธีปลูกที่เรียกว่า ขอบหลัง  คือลงใบยาสูบก่อน หลังจากเก็บเกี่ยวก็เกิดหนอนผีเสื้อฝังอยู่ในดินเยอะมากครับ มันเติบโตขึ้นมากัดกินข้าวโพดหวานที่ปลูกไว้ ชาวบ้านก็พ่นยากระหน่ำเลย  การบอกให้เขาเปลี่ยนวิธีปลูกพืชผลที่สืบทอดกันรุ่นต่อรุ่น ต้องใช้ระยะเวลาครับ (บอกย้ำอีกครั้งพร้อมรอยยิ้ม) 

ระยะเวลาในการวางโครงการต้องทำให้เห็นเป็นรูปธรรม เพื่อให้เขาเห็นว่ามีอีกหลายๆ วิธีใหม่ๆ ที่ทำให้ชีวิตผู้ผลิตและผู้บริโภคดีขึ้นอย่างเห็นได้ในรุ่นของเรานะครับ” ชัยนันท์ บอกทิ้งท้ายและชวนไปเที่ยวเนิบๆ ที่เมืองน่าน เชิญชวนว่าถ้าไปเที่ยวบ้านผมสามารถนอนกลางถนนได้เลย ใครไปถ้าไม่ชอบความเงียบ ไปไม่ได้แน่นอน