ความอลังการ "พระโกศทองใหญ่"

โดย...ส.สต

พระโกศทองใหญ่ที่ทรงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เป็นองค์เดียวกับที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใหม่เมื่อ พ.ศ. 2551 เพื่อทรงพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ดังที่ เกรียงไกร วิศวามิตร กล่าวกับโพสต์ทูเดย์ว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระโกศทองใหญ่องค์ใหม่ทรงพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนาฯ ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้น เป็นพระโกศสำหรับพระมหากษัตริย์ พระมเหสี และพระบรมวงศ์ชั้นผู้ใหญ่

เกรียงไกร กล่าวถึงความอลังการของพระโกศทองใหญ่องค์ใหม่ว่า ทำด้วยทองคำสลักลายเป็นกลีบขนุนที่สวยงามอย่างยิ่ง เอวพระโกศประดับดอกไม้ไหว เฟื่องและภู่ประดับด้วยเพชร ชั้นพระโกศประดับด้วยดอกไม้เพชร ยอดพระโกศประดับด้วยพุ่มข้าวบิณฑ์ดอกไม้เพชร พระโกศประดิษฐานบนแท่นแว่นฟ้ามีฐานเขียงรองรับพระบุพโพ

พระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนาฯ เป็นพระองค์ต้นที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นำพระโกศองค์ใหม่มาใช้ในงานพระราชพิธี

เกรียงไกร ซึ่งเชี่ยวชาญพระราชพิธีต่างๆ มายาวนาน ได้กล่าวว่า ตามประเพณีพระโกศมี 2 ชนิดคือ พระรองทองใหญ่ องค์ 1 และพระรองทองใหญ่ ร.5 แต่ทั้งสององค์นั้นปัจจุบันช้ำชอกมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้นมาใหม่

พระโกศพระรองทองใหญ่ปัจจุบันไม่ได้นำมาใช้แล้ว หลังจากใช้ครั้งล่าสุดเมื่อสมเด็จพระศรีนครินทราพระบรมราชชนนี เสด็จสวรรคต ปัจจุบันเก็บอยู่ที่ตึกมั่นคง กองการคลัง กระทรวงการคลัง หากราชการจะใช้ต้องขอเบิกมา

การที่พระโกศพระรองทองใหญ่ไปเก็บไว้ที่นั้นก็ต้องเท้าความว่า เมื่อก่อนนี้การปกครองสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ สิ่งของพวกนี้กระทรวงวังเป็นผู้ดูแล แต่เมื่อเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้วของพวกนี้จึงตกเป็นของหลวงจนถึงบัดนี้

เพื่อให้ได้เห็นภาพในอดีตว่าพระโกศพระรองทองใหญ่องค์เก่าที่ท่านเกรียงไกรกล่าวว่าชอกช้ำมากนั้น เคยมีบทบาทอย่างไรจึงต้องนำบางตอน เรื่อง ตำนานพระโกศและหีบบรรดาศักดิ์ ที่กรมพระสมมตอมรพันธ์ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และสมเด็จกรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงช่วยกันเรียบเรียง และตีพิมพ์ในประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 4 มาตีพิมพ์ ดังนี้

เรื่องตำนานพระโกศนั้น เดิมพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์ ยังดำรงตำแหน่งเป็นสภานายกหอพระสมุดสำหรับพระนคร ทรงค้นพบบัญชีพระนามที่ได้ทรงพระโกศทองใหญ่ มีจดไว้ในห้องอาลักษณ์ มีรายพระนามตั้งแต่รัชกาลที่ 1 ลงมาจนต้นรัชกาลที่ 4 กรมพระสมมตอมรพันธ์ ทรงเรียบเรียงเพิ่มเติมต่อมาจนถึงรัชกาลปัจจุบันนี้ ประทานไว้ในหอพระสมุดฯ ข้าพเจ้าเห็นสมควรจะพิมพ์บัญชีนี้ให้ปรากฏด้วยเป็นของโจษกันอยู่เนืองๆ ว่าพระศพเจ้านายพระองค์ไหนได้ทรงพระโกศทองบ้าง ครั้นเมื่อเอาบัญชีของกรมพระสมมตอมรพันธ์มาตรวจดู เกิดความคิดขึ้นว่า ควรจะเรียงตำนานพระโกศอื่นๆ ขึ้นด้วยพิมพ์รักษาไว้อย่าให้ความรู้ในเรื่องพระโกศสูญเสีย ข้าพเจ้าจึงขยายเรื่องเรียบเรียงเป็นตำนานพระโกศ เมื่อแต่งแล้วส่งไปถวายสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระนริศรานุวัตติวงศ์ ขอให้ทรงช่วยตรวจแก้ให้เรียบร้อย ได้ทรงพระอุตสาหะเสด็จไปตรวจดูโดยทางฝีมือช่าง แล้วทรงแก้ไขเรื่องตำนานพระโกศที่ข้าพเจ้าเรียงไป สำเร็จรูปเป็นอย่างที่พิมพ์ไว้ในประชุมพงศาวดาร เล่มนี้ เรื่องตำนานพระโกศ จึงเป็นเรื่องที่แต่งด้วยกัน 3 คน ดังจ่าหน้าบอกไว้ในตอนตำนานด้วยประการฉะนี้

พระโกศที่ทรงพระบรมศพและพระศพเจ้านายกับโกศพระราชทานสำหรับศพข้าราชการผู้มีบรรดาศักดิ์สูง ซึ่งมีอยู่ในเวลานี้ 14 อย่าง โดยเรียงลำดับยศเป็นดังนี้

1.พระโกศทองใหญ่ 2.พระโกศทองรองทรง นับเสมอ พระโกศทองใหญ่ 3.พระโกศทองเล็ก 4.พระโกศทองน้อย 5.พระโกศกุดั่นใหญ่ 6.พระโกศกุดั่นน้อย 7.พระโกศมณฑปใหญ่ 8.พระโกศมณฑปน้อย 9.พระโกศไม้สิบสอง 10.พระโกศพระองค์เจ้า เดิมเรียกว่า โกศลังกา 11.โกศราชนิกุล 12.โกศเกราะ 13.โกศแปดเหลี่ยม 14.โกศโถ