เปิดโหมดยาแรงประชามติ ผิดติดคุก-ลงคะแนนใหม่

โดย...ชัยรัตน์ พัชรไตรรัตน์

ภายหลังจากมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ พ.ร.บ.ว่าด้วยการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2559 เมื่อวันที่ 22 เม.ย.ที่ผ่านมา ทว่าประเด็นสำคัญที่หลายฝ่ายจับจ้องคือบทลงโทษ

โดยเรื่องนี้ได้บรรจุไว้ในหมวด 3 “การควบคุมการออกเสียงและบทกำหนดโทษ” ซึ่งมาตรา 55 ระบุถึงบทลงโทษเจ้าหน้าที่ควบคุมการออกเสียงรวมถึงผู้ที่ได้รับแต่งตั้งให้ช่วยเหลือ หากจงใจปฏิบัติทุจริตต่อหน้าที่ ขัดขวางไม่ให้เป็นไปตามกฎหมาย ระเบียบ ประกาศ หรือคําสั่งของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.)

ระวางโทษจําคุกตั้งแต่ 1-10 ปี ปรับ 2 หมื่นบาท ถึง 2 แสนบาท และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี เว้นแต่ปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย และกระทําโดยสุจริตย่อมได้รับความคุ้มครอง ไม่ต้องรับผิดทั้งทางแพ่ง ทางอาญาหรือทางปกครอง

มาตรา 56 ห้ามเจ้าหน้าที่รัฐใช้ตําแหน่งอันเป็นเหตุให้การออกเสียงไม่เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และหากมีหลักฐานเชื่อได้ว่าฝ่าฝืนบทบัญญัตินี้ ให้ กกต.มีอํานาจสั่งให้เจ้าหน้าที่ผู้นั้นยุติการกระทําที่เห็นว่าอาจทําให้การออกเสียงไม่สุจริตและเที่ยงธรรม

ทั้งนี้ ผู้ใดฝ่าฝืนตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสาม มีโทษจําคุกตั้งแต่ 1-10 ปี ปรับ 2 หมื่นบาท ถึง 2 แสนบาท และให้ศาลเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี มาตรา 57 ผู้ใดขัดขวางการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ควบคุมการออกเสียงตาม พ.ร.บ.นี้ มีโทษจําคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 2 หมื่นบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ

อย่างไรก็ตาม ถ้าขัดขวางโดยใช้กําลังประทุษร้ายหรือขู่ว่าจะใช้กําลัง ผู้กระทํามีโทษจําคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 4 หมื่นบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ ส่วนมาตรา 58 ผู้บังคับบัญชาหรือนายจ้างขัดขวางหน่วงเหนี่ยวการไปใช้สิทธิของผู้ใต้บังคับบัญชาหรือลูกจ้าง แล้วแต่กรณี มีโทษจําคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 4 หมื่นบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ

มาตรา 59 ผู้ใดทําลายบัตรออกเสียงโดยไม่มีอํานาจ หรือจงใจทำให้บัตรออกเสียงชํารุด เสียหาย หรือทำบัตรเสียให้เป็นบัตรใช้ได้ มีโทษจําคุกไม่เกิน 1 ปี ปรับไม่เกิน 2 หมื่นบาท แต่ถ้าผู้ทําเป็นเจ้าพนักงานหรือเป็นผู้มีหน้าที่เกี่ยวกับการดําเนินการออกเสียง โทษจําคุกตั้งแต่ 1-10 ปี ปรับตั้งแต่ 2 หมื่นบาท ถึง 2 แสนบาท

มาตรา 60 ผู้ใดทําระหว่างเวลาเปิดการลงคะแนน (1) ออกเสียงหรือพยายามออกเสียงโดยรู้ว่าไม่มีสิทธิออกเสียงในหน่วยนั้น (2) ใช้บัตรอื่นที่ไม่ใช่บัตรออกเสียงมาออกเสียง (3) นําบัตรออกเสียงออกจากที่ออกเสียง (4) นําบัตรที่ลงคะแนนแล้วแสดงต่อผู้อื่น โดยไม่มีอํานาจตามกฎหมาย

(5) ทําเครื่องหมายเพื่อให้ผู้อื่นรู้ว่าเป็นบัตรออกเสียงของตน หรือใช้เครื่องมืออุปกรณ์ใดบันทึกภาพบัตรออกเสียงที่ลงคะแนนออกเสียงแล้ว (6) ขัดคําสั่งกรรมการประจําหน่วยออกเสียงที่สั่งให้ออกไปจากที่ออกเสียง เพราะเหตุที่ผู้นั้นขัดขวางการออกเสียงตามมาตรา 17 วรรคสาม

(7) นําบัตรออกเสียงใส่ในหีบบัตรโดยไม่มีอํานาจตามกฎหมาย หรือกระทําการใดในบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิออกเสียง เพื่อแสดงว่ามีผู้มาแสดงตนออกเสียงโดยผิดจากความจริง หรือมีบัตรออกเสียงเพิ่มขึ้นจากความจริง (8) กระทําการโดยไม่มีอํานาจตามกฎหมายเพื่อไม่ให้ผู้มีสิทธิออกเสียงสามารถใช้สิทธิได้ ขัดขวาง หรือหน่วงเหนี่ยว ภายในกําหนดเวลาที่จะออกเสียง

(9) ก่อความวุ่นวายในที่ออกเสียงหรือรบกวน เป็นอุปสรรคแก่การออกเสียง หากทำตาม (1) ถึง (6) มีโทษจําคุกไม่เกิน 5 ปี ปรับ 2 หมื่นบาท ถึง 1 แสนบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ และผู้ใดทําตาม (7) ถึง (9) ต้องโทษจําคุกไม่เกิน 10 ปี ปรับไม่เกิน 2 แสนบาท

ส่วนมาตรา 61 ผู้ใดทําการตาม (1) ก่อความวุ่นวายเพื่อให้การออกเสียงไม่เป็นไปด้วยความเรียบร้อย (2) ให้เสนอให้หรือสัญญาว่าจะให้ทั้งทรัพย์สินหรือผลประโยชน์อันคํานวณเป็นเงินได้ เพื่อจูงใจผู้มีสิทธิออกเสียงไม่ไปใช้สิทธิ หรือออกเสียงอย่างใดอย่างหนึ่ง

(3) หลอกลวง บังคับ ขู่เข็ญ ใช้อิทธิพลคุกคาม เพื่อให้ผู้มีสิทธิไม่ไปใช้สิทธิ หรือออกเสียงอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือไม่ออกเสียง ผิดวัน เวลา ที่ออกเสียง (4) เปิด ทําลาย ทําให้เสียหาย เปลี่ยนสภาพ ทําให้สูญหาย ทําให้ไร้ประโยชน์ นําไป ขัดขวางการส่งหีบบัตรออกเสียง เว้นแต่ดําเนินการตามอํานาจหน้าที่โดยชอบกฎหมาย

(5) เล่นหรือจัดให้มีการพนันใดๆ เพื่อจูงใจให้ผู้มีสิทธิไม่ไปใช้สิทธิ หรือออกเสียงอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือไม่ออกเสียง (6) เรียก รับ หรือยอมจะรับเงินทรัพย์สิน หรือผลประโยชน์อื่นใดสําหรับตนเองหรือผู้อื่น เพื่อไม่ไปใช้สิทธิออกเสียง หรือออกเสียงอยางใดอย่างหนึ่งหรือไม่ออกเสียง

(7) จําหน่าย จ่ายแจก จัดเลี้ยงสุราทุกชนิด ในเขตออกเสียงระหว่างเวลา 18.00 น. ของวันก่อนวันออกเสียงจนสิ้นสุดวันออกเสียง ผู้ใดเผยแพร่ข้อความ ภาพ เสียง ในสื่อหนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ หรือช่องทางอื่นใด ที่ผิดไปจากข้อเท็จจริง มีลักษณะรุนแรง ก้าวร้าว หยาบคาย ปลุกระดม ข่มขู่ โดยมุ่งหวังให้ผู้มีสิทธิไม่ไปใช้สิทธิ ออกเสียงอย่างใดอย่างหนึ่ง ถือว่าผู้นั้นก่อความวุ่นวายเพื่อให้การออกเสียงไม่เป็นไปด้วยความเรียบร้อย

ผู้ใดทําตาม (1) ถึง (6) มีโทษจําคุกไม่เกิน 10 ปี ปรับไม่เกิน 2 แสนบาท ทั้งนี้ ศาลอาจสั่งให้เพิกถอนสิทธิเลือกตั้งไม่เกิน 5 ปีด้วยก็ได้ หากในกรณีทําความผิดตาม (1) ถึง (6) เป็นคณะบุคคลตั้งแต่ 5 คนขึ้นไป ต้องโทษจําคุก 1-10 ปี ปรับ 2 หมื่นบาท ถึง 2 แสนบาท และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 10 ปี

ผู้ใดทําตาม (7) โทษจําคุกไม่เกิน 6 เดือน ปรับไม่เกิน 1 หมื่นบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ ในกรณีที่ทําตาม (6) เป็นผู้รับหรือยอมจะรับเงินทรัพย์สินหรือผลประโยชน์อื่นใดต่อตนเองหรือผู้อื่น ถ้าแจ้งต่อ กกต. หรือผู้ซึ่ง กกต.มอบหมาย ก่อนหรือในวันออกเสียง ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษและไม่ถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

มาตรา 62 ผู้ใดจัดยานพาหนะนําผู้มีสิทธิออกเสียงไปยังที่ออกเสียงและนํากลับ โดยไม่ต้องเสียค่าโดยสารหรือค่าจ้าง ซึ่งตามปกติต้องเสีย มีโทษจําคุกตั้งแต่ 1-5 ปี ปรับ 2 หมื่นบาท ถึง 1 แสนบาท หรือทั้งจําทั้งปรับ และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง 5 ปี แต่บทบัญญัตินี้ไม่บังคับใช้กับหน่วยงานรัฐในการอำนวยความสะดวกแก่ผู้มิสิทธิ

ส่วนมาตรา 63 ผู้ใดเผยแพร่ผลการสํารวจความคิดเห็นประชาชนเกี่ยวกับการออกเสียงในระหว่างเวลา 7 วันก่อนวันออกเสียงจนถึงเวลาสิ้นสุดการออกเสียงในวันออกเสียง มีโทษจําคุกไม่เกิน 3 เดือน ปรับไม่เกิน 6,000 บาท หรือทั้งจําทั้งปรับ มาตรา 64 กรรมการประจําหน่วยออกเสียงผู้ใดจงใจนับบัตรออกเสียงหรือให้คะแนนผิดไปจากความจริง หรือรวมคะแนนให้ผิดไป ระวางโทษจําคุก 1-10 ปี ปรับ 2 หมื่นบาท ถึง 2 แสนบาท

มาตรา 65 ในกรณีศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งตาม พ.ร.บ.นี้ ให้นับตั้งแต่วันที่ศาลมีคําพิพากษาถึงที่สุด มาตรา 66 ในกรณีศาลมีคําพิพากษาลงโทษตามฐานความผิดของ พ.ร.บ.นี้ และผู้นั้นเป็นผู้กระทําให้การออกเสียงไม่เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม เป็นเหตุให้ต้องออกเสียงใหม่ในหน่วยออกเสียงใด ให้ศาลมีคําพิพากษาว่าผู้นั้นต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายสําหรับการออกเสียงในหน่วยออกเสียงที่เป็นเหตุให้ กกต.สั่งให้ต้องมีการออกเสียงใหม่